دستگاه آر تی ام اس یا تحریک مغناطیسی مغز | کاربرد، مزایا و معایب دستگاه rTMS

دستگاه آر تی ام اس یا تحریک مغناطیسی مغز یکی از بهترین روش‌های مدرن درمان اختلالات روان است. دستگاه rTMS با میدان‌های مغناطیسی سلول‌های عصبی را تحریک می‌کند. درمان rtms چیست؟ روشی غیرتهاجمی برای افسردگی مقاوم (۵۰–۶۰٪ پاسخ‌دهی)، OCD، اضطراب، میگرن و پارکینسون. روش rtms چیست؟ جلسه‌ای ۲۰–۴۰ دقیقه‌ای که معمولاً ۲۰–۳۰ جلسه نیاز دارد و عوارض آن خفیف و گذرا است.

دستگاه rTMS با اعمال پالس‌های مغناطیسی، فعالیت نواحی خاص مغز (مانند DLPFC در افسردگی) را تنظیم می‌کند. این روش بدون درد، بدون بیهوشی و بدون نیاز به دارو است. مغز با پلاستیسیته خود، سیگنال‌های جدید را یاد می‌گیرد و علائم به‌تدریج کاهش می‌یابد. ترکیب با روان‌درمانی یا دارو، نتایج را سریع‌تر و پایدارتر می‌کند.

اگر شما هم با دستگاه rtms یا «تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال مکرر» به طور کامل آشنا نیستید، در این مقاله آموزشی آر تی ام اس از زیمادرمان، به طور کامل خواهید دید که دستگاه rtms چيست و آر تی ام اس نسبت به روش‌های دارویی و روانشناسی دیگر چه مزایایی دارد؟ همچنین به عوارض دستگاه و هزینه این پروسیجر نوروتراپی و انواع آن نیز می‌پردازیم.

به نقل از سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA):

تحریک مغناطیسی تکراری فراجمجمه‌ای (rTMS) برای درمان افسردگی مقاوم به درمان تأیید شده است و در مطالعات بالینی، نرخ پاسخ‌دهی ۵۰–۶۰٪ نشان داده است. این روش غیرتهاجمی و ایمن است و عوارض جدی بسیار نادر هستند.

تحریک مغناطیسی مغز rTMS چیست؟

یکی از سوالات رایجی که کاربران و بیماران دارند، این است که: «آر تی ام اس چیست؟» برای معرفی دقیق‌تر این دستگاه آر تی ام اس، ابتدا باید یک تاریخچه از دستگاه rTMS بیان کنیم.

در سال 1996، استفاده از  دستگاه rtms با هدف درمان بیماری‌های اعصاب و روان، آغاز شد؛ تا سال 2000، هدف از کاربرد این دستگاه، تکمیل تحقیقات و بررسی‌های علمی بود. اما از سال 2000 تا به امروز، دستگاه rtms توانست انوع تاییدیه‌های لازم، برای درمان بیماری‌های اعصاب و روان را دریافت کند، و بیش از 23 سال است که در دنیا، آر تی ام اس برای درمان بیماری های اعصاب و روان استفاده می شود و کاملا شناخته شده است.^{The History of rTMS (moving-minds.uk)}

کاربردهای درمانی دستگاه ار تی ام اس

آر تی ام اس از سال 2000، به عنوان روش درمانی پذیرفته شده و نسبت به روش‌های سنتی چند صد ساله، شاید جدید محسوب شود؛ اما نتایج درمانی قاطع و شگفت‌انگیزی، در زمینه‌های درمانی برای اختلالات روانپزشکی و عصبی مختلف از خود نشان داده است و آر تی ام اس توانسته موفق به اخذ تاییدیه FDA آمریکا، در بسیاری از درمان‌ها شود.^{rTMS in mental health disorders (frontiersin.org)}

طبق تحقیقات صورت گرفته جهانی، تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای مکرر (دستگاه rtms) در حوزه‌های درمانی زیر کاربرد اثبات شده و اثر درمانی ماندگار دارد:

• اختلالات افسردگی مقاوم به درمان
• اختلالات وسواس فکری و عملی (OCD)
• اختلالات استرس و اضطراب
• تیک‌های عصبی
• اختلالات دوقطبی
• سر دردهای میگرنی
• پارکینسون
• حملات پنیک
• اختلالات خواب
• روده تحریک‌پذیر
• اوتیسم بزرگسالی (در خودماندگی)

شیوه اثر دستگاه rtms در درمان افسردگی

در بیماران مبتلا به اختلال افسردگی، مقدار سروتونین موجود در خون کم است؛ یعنی قسمت DLPFC مغز این ماده را ترشح نمی‌کند. از سوی دیگر، بازجذب این ماده در مغز بیماران مبتلا به افسردگی زیاد است و به هم خوردن این تعادل، باعث ابتلا به افسردگی می‌شود. در درمان افسردگی با دارو، مقدار سروتونین از طریق مصرف قرص‌هایی مانند فلوکستین و آسنترا، بهبود پیدا می‌کند. این داروها توسط همه پزشکان متخصص برای بهبود بیماران تجویز می‌گردند؛ در درمان افسردگی با rTMS، مقدار ترشح سروتونین و بازجذب آن، بهبود پیدا می‌کند.

ماده سروتونین، در قسمت چپ مغز و در ناحیه‌ای تحت عنوان DLPFC ترشح می‌گردد؛ سپس این ماده، در قسمت راست مغز، جذب خواهد شد. برای افزایش تولید سروتونین، باید ناحیه DLPFC در مغز تحریک شود؛ بنابراین، میدان مغناطیسی از طریق کویل، به صورت نقطه‌ای به این ناحیه اعمال می‌شود. افزایش تحریک در این ناحیه، مقدار سروتونین در خون را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، باید بازجذب سروتونین در قسمت راست مغز، کاهش پیدا کرده یا مهار گردد؛ این کار باعث می‌شود تا سطح سروتونین در خون افزایش یابد! ترکیب این دو مرحله درمانی، باعث بهبود حال بیمار، شادابی و مود بالای او خواهد شد. اگر در حین درمان با دستگاه rTMS، از داروهای ضد افسردگی نیز استفاده شود، علائم بهبودی فرد در دو یا سه جلسه اول ظاهر می‌گردند! در حالت کلی، بعد از 10 جلسه آر تی ام اس برای افسردگی، می‌توان بیماری را درمان شده دانست.

اما بر اساس تحقیقات انجام گرفته از دستگاه rTMS، بیمار باید 20 جلسه آر تی ام اس را پشت سر بگذارد! پس از آن، تعداد جلسات باید به تدریج کم شده، و مقدار دوز دارو نیز زیر نظر پزشک متخصص آر تی ام اس کاهش یابد. شما می‌توانید سوالات مربوط به انواع بیماری‌های اعصاب و روان را، از ما بپرسید؛ همچنین، اگر سوالی درباره دستگاه‌های آر تی ام اس دارید، ما به تمامی آن‌ها پاسخ می‌دهیم.

به نقل از متا-آنالیز منتشرشده در JAMA Psychiatry:

دستگاه rTMS در درمان افسردگی مقاوم به درمان، اثر اندازه متوسط (SMD = ۰٫۵۵) دارد و پس از ۲۰–۳۰ جلسه، بهبود قابل توجهی در ۵۰–۶۰٪ بیماران ایجاد می‌کند.

چگونگی تاثیر آر تی ام اس در درمان پارکینسون

در درمان بیماران پارکینسون، از داروهایی مانند لوودوپا (Levodopa) و نوراستور (Norstor)، استفاده می‌شود. ماده اصلی این داروها، دوپامین است که در قسمت پایین مغز ترشح می‌گردد؛ ناحیه ترشح دوپامین در مغز، جسم سیاه مغز نامیده می‌شود.

هنگامی که مقدار ترشح دوپامین از مقدار طبیعی آن بالاتر رود، منجر به بروز حرکات اضافی خواهد شد؛ کم بودن سطح دوپامین در خون نیز، باعث خشکی عضلات می‌گردد! در حالت کلی، دو نوع بیماری پارکینسون داریم: یک نوع از آن، با لرزش و حرکات اضافی همراه است و در نوع دوم آن، بیمار دچار خشکی عضلات می‌شود! به این اختلال، پارکینسون رباتیک می‌گویند.

درمان پارکینسون با rTMS با استفاده از اعمال میدان مغناطیسی در عمق مغز انجام می‌گیرد؛ اعمال میدان مغناطیسی به عمق جسم سیاه مغز، اهمیت زیادی دارد. دستگاه‌هایی مانند tDCS، تنها اثرات سطحی داشته و نمی‌توانند به عمق مورد نیاز مغز دسترسی داشته باشند. اتفاقا یکی از تفاوت‌هایی اساسی دستگاه rTMS و tDCS نیز، همین مساله است؛ دسترسی به عمق مغز، تنها توسط دستگاه rTMS امکان‌پذیر خواهد بود.

برای درمان پارکینسون با آر تی ام اس، باید عمق 8 تا 10 سانتی‌متری از جسم سیاه مغز، تحریک شود؛ به همین منظور، میدان مغناطیسی به صورت نقطه‌ای و از طریق کویل دستگاه، به جسم سیاه مغز اعمال می‌گردد! این کار، ترشح دوپامین را تحریک کرده، و بیماران پارکینسون لرزشی را درمان می‌کند؛ البته درمان پارکینسون با آر تی ام اس باید به صورت همزمان با دارو درمانی انجام گیرد.

در درمان پارکینسون لرزشی، غیر از سطح دوپامین، باید لرزش عضلات نیز بهبود پیدا کند؛ بنابراین لازم است قسمت حرکتی مغز را مهار یا تحریک نمود! برای مثال، سمت راست سر در ناحیه کورتکس مغز، که سه انگشت بالای گوش قرار دارد، دست سمت راست را کنترل می‌کند؛ در بیمارانی که لرزش زیادی دارند، باید این قسمت از مغز نیز کنترل و مهار گردد؛ در این صورت، لرزش دست کمتر خواهد شد.

تعداد جلساتی که برای درمان بیماران پارکینسون با دستگاه rTMS لازم است، از تعداد جلسات درمان بیماری‌های دیگر، بیشتر خواهد بود! زیرا این بیماری بسیار مقاوم بوده، و معمولا 2 تا 3 سال پس از شروع آن، درمان آغاز می‌شود.

نکته مهم آر تی ام اس دیگر این است که، در اکثر بیماران مبتلا به پارکینسون، اختلال افسردگی نیز ظاهر می‌شود؛ این مساله از نظر علمی و به طور عینی ثابت شده است! وجود افسردگی، بیماران پارکینسون را نسبت به درمان، مقاوم می‌سازد. این مساله باعث افزایش تعداد جلسات، برای درمان بیماری پارکینسون با rTMS خواهد شد؛ در واقع، در طول درمان، لازم است هم اختلال افسردگی و هم ترشح دوپامین و لرزش‌ها بهبود یابند؛ این مساله، مسلما جلسات بیشتر و زمان طولانی‌تری می‌طلبد.

تفاوت tDCS و درمان rtms چیست؟

دستگاه tDCS یا دستگاه تحریک الکتریکی مغز، یک دستگاه بر پایه جریان الکتریکی است؛ برای استفاده از دستگاه tDCS، باید دو عدد الکترود یا پد الکتریکی بر روی قسمت‌های مشخصی از مغز قرار گیرند. این الکترودها، جریان الکتریکی را از یک نقطه به نقطه دیگر، اعمال می‌کنند؛ این دستگاه عملکرد سطحی دارد، اما تاثیر آن در درمان بسیاری از بیماری‌های اعصاب و روان، ثابت شده است.

در واقع، برخلاف دستگاه آر تی ام اس، دستگاه tDCS از طریق جریان الکتریکی در سطح مغز، بیماری‌ها را درمان می‌کند! در حالی که نحوه تاثیر دستگاه آر تی ام اس بر درمان بیماری‌های اعصاب و روان، از طریق عمق نفوذ بالای دستگاه است؛ مهم‌ترین تفاوت دستگاه rTMS با tDCS نیز به همین مساله مربوط می‌شود.

تفاوت دیگری که بین دستگاه rTMS و tDCS وجود دارد، احتمال سوختن پوست سر در درمان با tDCS است؛ در واقع، در دستگاه tDCS، الکترودهای روی سر، جریان الکتریکی قوی ایجاد می‌کنند، که باعث سوختگی می‌شود! این در حالی است که در دستگاه آر تی ام اس، این مشکل وجود نداشته و درمان با کمک میدان مغناطیسی انجام می‌گیرد.

میدان مغناطیسی در دستگاه rTMS، به خودی خود تاثیر منفی بر بدن ندارد؛ پالس‌هایی که این میدان بر بدن اعمال می‌کند، توسط آب و جریان‌های الکتریکی ناشی از مغز، به یک تحریک الکتریکی تبدیل می‌گردد. این تحریک الکتریکی، به صورت عمقی تاثیر می‌گذارد! به این ترتیب، هر نقطه از مغز که تحت میدان مغناطیسی قرار گیرد، می‌تواند تحریک یا مهار شود.

این روش آر تی ام اس، کاملا با نحوه عملکرد دستگاه tDCS فرق دارد، که تفاوت دستگاه rTMS با tDCS را نشان می‌دهد؛ تاثیر دستگاه rTMS به صورت نقطه‌ای است، اما در دستگاه tDCS، تمام نواحی اطراف الکترود تحت تاثیر قرار می‌گیرند. همین موضوع و تاثیری که الکترودها بر پوست سر می‌گذارند، می‌تواند عوارض جانبی دستگاه tDCS را افزایش دهد.

تفاوت نوروفیدبک و روش rtms چیست؟

یکی از سوالاتی که زیاد از ما درباره روش‌های جدید درمان اختلالات روان و آر تی ام اس پرسیده می‌شود، تفاوت نوروفیدبک با دستگاه تحریک مغناطیسی مغز rTMS است. به طور خلاصه، نوروفیدبک برای آموزش کنترل فعالیت‌های مغزی استفاده می‌شود، در حالی که rTMS برای تغییر فعالیت مغزی به کمک میدان‌های مغناطیسی استفاده می‌شود؛ در ادامه، بیشتر به جزئیات تفاوت این دو می‌پردازیم.

نوروفیدبک (Neurofeedback):

1. مبنا و هدف؛ نوروفیدبک به منظور آموزش فرد به کنترل فعالیت‌های مغزی خود استفاده می‌شود. فرد با مشاهده بازخورد مغزی (مانند الگوهای فعالیت مغزی) می‌تواند فعالیت مغزی خود را تغییر داده و الگوهای مفید را تقویت کند.
2. روش اجرا؛ در نوروفیدبک، از بازخورد بصری یا شنیداری برای تغییر فعالیت الکتریکی مغز استفاده می‌شود.
3. کاربرد؛ معمولاً در درمان اختلالات مغزی و عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
4. مزایا؛ بهبود کنترل عصبی، کاهش علائم اختلالات مغزی.

rTMS (تحریک مکرر مغناطیسی مغز):

• مبنا و هدف؛ rTMS یک روش تحریک مغناطیسی مغز است که با استفاده از پالس‌های مغناطیسی، فعالیت مغزی را تغییر می‌دهد. هدف اصلی آن نیز تغییر در عملکرد قسمت‌هایی از مغز است.
• روش اجرا؛ از میدان‌های مغناطیسی برای تحریک یا مهار فعالیت الکتریکی مغز استفاده می‌شود.
• کاربرد؛ در درمان اختلالاتی مانند افسردگی و سردردهای میگرنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• مزایا؛ بدون درد، تغییر در عملکرد مغزی.

آیا بیمه تکمیلی هزینه آر تی ام اس را پرداخت می کند؟

بیمه تامین اجتماعی تعهدی در پرداخت هزینه آر تی ام اس ندارد؛ اما تمامی بیمه های تکمیلی، هزینه درمان با دستگاه rTMS را پرداخت می‌کنند! البته این که چه مقدار از هزینه توسط بیمه تکمیلی پرداخت می‌شود، کاملا بستگی به قرارداد شما و یا کارفرمای شما با شرکت بیمه دارد؛ یعنی سقف پرداختی دو بیمار در یک بیمه مشابه، ممکن است متفاوت باشد! چون هر شرکت بیمه، حداقل 3 پلن مختلف آر تی ام اس به کارفرما ارائه می‌دهد، که سقف پرداختی‌ها در آن‌ها متفاوت است؛ سقف دقیق پرداختی را می‌توانید از نماینده بیمه خود جویا شوید.

آیا روش درمانی rTMS مطمئن است؟

مبنای عملکرد دستگاه آر تی ام اس، بر اساس میدان مغناطیسی است؛ این میدان مغناطیسی به صورت نقطه‌ای، به قسمت‌های مختلف مغز اعمال می‌گردد؛ بر اساس نوع اختلال اعصاب و روان، میدان مغناطیسی بر بخش مشخصی از مغز تاثیر می‌گذارد. این فرایند کمک می‌کند تا بیماری و اختلال ایجاد شده درمان گردد. دستگاه rTMS بنا بر تاییدیه‌های بالینی و ایمنی که دارد، یک دستگاه ایمن و مطمئن به حساب می‌آید! از این دستگاه، می‌توان به عنوان درمان مکمل (در کنار سایر روش‌های درمانی)، و یا درمان مستقل و موثر  استفاده کرد.

تکنیک پیشرفته نورو تراپی تحریک مغناطیسی مغز (آر تی ام اس)، یک شیوه تحریک مغزی غیر تهاجمی است، که توسط آن با تغییر میدان های الکترومغناطیسی قشر مخ، به تشخیص و درمان اختلالات عصب روانپزشکی و نیز تهیه نقشه مغزی می پردازند. روش درمانی دستگاه rTMS، پتانسیل مطلوبی برای تشخیص و درمان مشکلات و اختلالات دستگاه اعصاب مرکزی دارد؛ به دلیل اینکه این روش نیازمند جراحی و یا کاشت الکترود نیست، درمان rtms به سرعت در حال فراگیر شدن در حوزه‌های علوم اعصاب است.

چه زمانی از rTMS استفاده می شود؟

به طور معمول امروزه درمان با دستگاه rtms، زمانی تجویز می‌شود که فرد دارای یک اختلال روانشناختی مقاوم به درمان باشد؛ امروزه این روش، در دو حوزه روان درمانی و نیز پژوهش های پیشرفته عصب روانشناسی، کاربردهای متعددی یافته است! در زمینه درمانی، بیشترین کاربری و نتایج موفق، استفاده از تحریک مغناطیسی مغز در درمان اختلالات خلقی به ویژه افسردگی مقاوم به درمان، اختلالات درد مزمن، تیک و اعتیاد به نیکوتین می باشند.

برای اینکه بتوانید بهترین نتایج را از سیستم درمانی تحریک مغناطیسی مغز rTMS ببرید، لازم است به یک مرکز جامع اعصاب و روان مراجعه نمایید. ابتدا لازم است معاینه و ارزیابی جامع روانپزشکی، روانشناختی، و عصبی از شما به عمل آید؛ سپس با تهیه نقشه مغزی شما، اقدام به تدوین و برنامه‌ریزی طرح درمانی گام به گام آر تی ام اس، با استفاده از تحریک مغناطیسی مغزی rTMS برای شما خواهد شد.

تاثیرات و نتایج حاصل از آر تی ام اس، بسته به شدت میدان های الکترومغناطیسی ایجاد شده، فاصله زمانی بین میدان‌ها و مدت زمان دریافت دستگاه rTMS در هر جلسه و در طول زمان، متفاوت خواهد بود. استفاده از تحریک الکترو مغناطیسی مغز rTMS در حال حاضر در ایالات متحده امریکا، انگلستان، استرالیا، نیوزیلند، قبرس و ایران مجاز شناخته شده است.

در حوزه‌های تشخیصی، کاربرد تحریک مغناطیسی مغزی rTMS، به ویژه برای بررسی و اندازه‌گیری ارتباط بین کرتکس حرکتی اولیه در دستگاه اعصاب مرکزی و دستگاه اعصاب پیرامونی در ارزیابی میزان ضایعات مربوط به آسیب‌های تروماتیک مغزی قبلی یا فعلی، روشی بی‌نظیر و با دقت حیرت‌انگیز محسوب می‌شود!

تحریک مغناطیسی مغزی rTMS، به دلیل اینکه بافت‌های قشر مخ را بدون درد، جراحی و یا هرگونه تهاجمی تحریک می‌کند، روشی سریع و محبوب برای درمان اختلالات عصب روانپزشکی دشوار، شناخته شده است؛ به ویژه در درمان اختلالاتی که نسبت به درمان مقاوم هستند و یا با ترکیبی از درمان‌های دارویی و روان درمانی تغییری در بیماران حاصل نشده، تحریک الکترو مغناطیسی مغز rTMS روشی مطمئن و با ضریب پاسخگویی بالا به شمار می‌آید!

مواردی نظیر اختلالات افسردگی مقاوم به درمان، اختلالات اضطرابی پایدار، اعتیاد به سیگار و قلیان، و حتی اختلال استرس پس از آسیب (PTSD)، امروزه با کاربرد تحریک الکترو مغناطیسی مغزی rTMS به خوبی کنترل و درمان می‌شوند.

یکی از نکات بسیار جالب توجه در مورد نوروتراپی تحریک مغناطیسی مغز rTMS، این است که این روش در پژوهش‌های مقدماتی درمان دمانس آلزایمر نیز، نتایج قابل توجهی ارائه نموده است! همچنین، تحریک الکترو مغناطیسی مغزی rTMS، در افراد بالای 60 سال، نتایجی به مراتب بهتر از افراد سنین پایین تر نشان می‌دهد؛ که احتمالاً به دلیل تاثیرات جوانسازی این تکنیک آر تی ام اس بر روی نورون‌های مغزی باشد.

نحوه کارکرد دستگاه rtms چیست؟

حال که دانستیم آرتی ام اس چیست، بیایید با تجهیزات مورد استفاده در این روش، به خصوص دستگاه آرتی ام اس، آشنا شویم و ببینیم اساس و روش درمان با دستگاه آرتی ام اس چیست؟

سیستم تحریک مغناطیسی مغز rTMS، بر پایه قانون القای الکترو مغناطیسی فارادی با استفاده از پالس‌های جریان برقی کوتاه مدت، در رشته سیم مسی قرار دارد؛ شکل محفظه تولید میدان الکترو مغناطیسی در دستگاه های ساده، به صورت مدور و در دستگاه های چند کاره و پر قدرت به صورت عدد هشت انگلیسی (8) است. در صورتی که نیاز به تولید میدان‌های الکترو مغناطیس کند باشد، از کویل‌هایی که به شکل H هستند استفاده می‌شود.

سیستم مولد میدان الکترو مغناطیسی، درون یک محفظه کاملاً عایق و ایزوله قرار دارد؛ که با فاصله از سر قرار گرفته و هیچ تماسی با سر و بدن بیمار ندارد! محل اعمال، شدت میدان و الگوی تحریک الکترو مغناطیسی، روی سر بیمار بسته به دو عامل نوع اختلال و نیز نقشه مغزی qEEG بیمار می‌تواند متفاوت باشد.

فرآیند درمانی اجرای تحریک مغناطیسی مغز TMS

تحریک مغناطیسی مغز TMS، یک پروتکل بی‌نظیر تحریک مغز با میدان‌های الکترومغناطیسی است، که هم برای تشخیص و پژوهش و هم برای درمان می‌تواند به کار رود! به گفته متخصصان علوم اعصاب، پروتکل‌های اصلی تحریک الکترومغناطیسی فراجمجمه ای TMS عبارتند از:

TMS تک پالس

این نوع از تحریک الکترو مغناطیسی مغز، برای کورتکس نواحی حرکتی و اصلاح حرکات عضلانی است که به صورت ترکیبی با استفاده از نوار عصب عضله (الکترو میوگرافی) انجام می‌شود؛ این روش به ویژه پیش از جراحی‌های مغز و اعصاب برای نقشه‌برداری مغزی دقیق نواحی حساس و حیاتی عملکردی مخ به کار می‌رود.

TMS زوج پالس

این روش از تحریک مغناطیسی مغزی، به میزان بسیاری در نواحی کرتکس حرکتی به کار رفته و برای اندازه‌گیری میزان و دامنه تحریک قشر مخ برای محاسبه نسبت بازداری استفاده می‌شود. در این روش دو پالس الکترو مغناطیسی، به صورت پی در پی با یک فاصله زمانی تحریکی مشخص ارسال شده و نیرومندی سیگنال‌های بازداری و یا تحریکی قشر مخ در پی آنها را می‌سنجند.

TMS متناوب

تحریک مغناطیسی مغزی متناوب rTMS، به صورت چندین دقیقه ارائه شده و بیشتر برای درمان و نورو تراپی اختلالات عصب روانپزشکی به کار می‌رود. پروتکل عمده برای درمان افسردگی و PTSD مقاوم به درمان، شامل یک جریان 10 تا 20 هرتزی است، که به مدت 4 تا 6 هفته به صورت روزانه در ناحیه DLFPC مغز اعمال می‌شود؛ هر پالس الکترو مغناطیسی بین 5 تا 10 ثانیه طول کشیده و فاصله بین هر پالس تا پالس بعدی بین 30 تا 60 ثانیه است.

روش rtms، یک شیوه کاملاً سرپایی بوده و نیازمند هیچ بستری و یا پیش زمینه خاصی نیست! حین اجرا نیز برای محافظت از گوش، به مراجعان گوشی‌های مخصوص ضد صدا داده می‌شود؛ بعد از هر جلسه، فرد بیمار می‌تواند به ادامه فعالیت‌های زندگی روزانه خود بپردازد.

مدت زمان درمان تحریک مغناطیسی مغز rTMS

تعیین زمان دقیق و قطعی برای فرآیند آر تی ام اس، نیازمند چندین مولفه است که شامل وضعیت نقشه مغزی qEEG، سوابق فردی بیمار، نوع اختلال و نیز میزان پاسخگویی مغز مراجع، به نورو تراپی می‌شود؛ به همین دلیل، در کاربرد تحریک مغناطیسی مغزی rTMS، متخصصان علوم اعصاب برای هر فرد یک پروتکل منحصر به فرد شخصی‌سازی شده را طراحی و اجرا می‌کنند.

اما به طور معمول، اکثریت مراجعانی که تحت نورو تراپی تحریک الکترو مغناطیسی مغز rTMS قرار می‌گیرند، در هر جلسه 30 تا 60 دقیقه و در هر هفته 5 بار درمان را دریافت خواهند کرد؛ مدت زمان درمان آر تی ام اس نیز به طور عام بین 4 تا 6 هفته متغیر است! بسته به میزان پاسخگویی مغز مراجعان استفاده کننده از تحریک الکترو مغناطیسی مغزی rTMS، ممکن است تعداد جلسات کمتر یا بیشتر شود.^{Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (rTMS)-(hiowhealthcare.nhs.uk)}

تاییدات و مجوزهای جهانی تحریک مغناطیسی مغز rTMS

تحریک مغناطیسی مغز rTMS در سال 2008 میلادی، برای نورو تراپی درمانی اختلال افسردگی عمیق (MDD)، مجوزهای رسمی خود را از سازمان غذا و داروی ایالات متحده امریکا (FDA) دریافت نمود؛ روش درمانی تحریک مغناطیسی فرا جمجمه ای مکرر rTMS، به عنوان روش درمانی جایگزین برای شوک درمانی (الکترو کانوالسیو تراپی)، معرفی شده است! از آن زمان تا کنون، سازمان غذا و داروی امریکا، به طور مرتب و سالانه مجوزها و زمینه‌های کاربرد درمانی تحریک مغناطیسی مغزی rTMS را افزایش می‌دهد؛ در حال حاضر بیش از 5 نوع مختلف از این فن‌آوری پیشرفته مورد تأیید FDA قرار گرفته‌اند.^منبع

در حوزه اختلالات درد مزمن، کاربرد سیستم های تحریکی مغناطیسی مغزی rTMS، برای کاهش درد در کرتکس اولیه حرکتی و سردردهای میگرنی، از سال 2013 میلادی به تأیید اداره دارو و غذای امریکا (FDA) رسیده است؛ در سال 2015 میلادی تاییدیه FDA، برای کاربرد تحریک مغناطیسی مغزی مکرر rTMS در درمان علایم منفی، و توهمات شنیداری اختلالات اسکیزوفرنی صادر شد.

از آن زمان به این سو، FDA در امریکا مجوز کاربرد تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای مکرر rTMS را برای نورو تراپی و درمان اعتیاد به نیکوتین، اختلالات وسواس فکری و عملی، اختلالات حرکتی و تیک صادر نموده است؛ البته لازم به ذکر است، شرط FDA برای کاربرد روش درمانی rTMS، عدم پاسخگویی فرد به روش‌های درمانی دیگر و نیز وجود نقشه مغزی است. در عین حال، پروتکل‌های درمانی FDA نیز برای کاربرد تحریک مغناطیسی مغزی rTMS، برای هر اختلال به طور مشخص و جداگانه تفکیک و اعلام شده‌اند.

عوارض دستگاه آر تی ام اس

همچون تمامی روش‌های درمانی موجود در سر تا سر جهان، تحریک مغناطیسی مغز rTMS نیز، عوارضی دارد که بررسی آنها خالی از لطف نیست. به طور معمول، ممکن است در محل و موضع درمانی، پس از هر جلسه اندکی التهاب (قرمز شدن) و یا تورم پوست سر مشاهده شود، که به سرعت برطرف خواهد شد.^mayoclinic

در برخی از افراد، کمی سر درد در محل اجرای تحریک مغناطیسی مغز rTMS، گزارش شده است که این سر دردها نیز گذرا و کوتاه مدت هستند و نهایتاً بعد از چند ساعت فروکش می‌کنند؛ تعداد معدودی از بیماران نیز، گردن درد و وز وز گوش گذرا را برای مدت کوتاهی پس از جلسات درمانی دستگاه rTMS گزارش داده‌اند.

یکی از جالب‌ترین موارد آر تی ام اس، احتمال بروز تشنج در افراد دریافت‌کننده تحریک مغناطیسی مغز rTMS، در مورد بیمارانی است که اختلال صرع یا سوابق این بیماری و تشنج هستند. احتمال بروز تشنج حین و پس از تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای rTMS در بیماران دارای اختلالات صرعی، کمتر از 3 درصد خواهد بود؛ اما در افرادی که بدون بیماری صرع هستند، احتمال ایجاد تشنج کمتر 1 در 1000 است! علی رغم این احتمال بسیار پایین، در تمامی جلسات اجرای دستگاه rTMS، روانپزشکان حاذق به همراه تجهیزات کامل، برای درمان هرگونه شوک و یا تشنج به طور تمام وقت حضور دارند.

یکی دیگر از عوارض اجرای تحریک مغناطیسی فرا جمجمه ای rTMS، پر شنوایی (تیزی شنوایی) است که به معنای حساسیت بیش از حد گوش به صداهای بلند است؛ این حالت گذرا بوده و هیچ آسیبی برای سیستم شنوایی به همراه ندارد! دلیل این امر نیز، صداهای کلیک بلند و متناوب دستگاه rTMS است. برای حل این مسئله نیز، تجهیزات و گوشی های حفاظت شنوایی مناسب در تمامی کلینیک‌های نورو تراپی که از دستگاه rTMS استفاده می‌کنند، موجود بوده و در جلسات درمانی در اختیار مراجعان قرار داده می‌شوند.

به نقل از کلینیک مایو (Mayo Clinic):

دستگاه rTMS روشی ایمن است که عوارض آن معمولاً خفیف و گذرا هستند. خطر تشنج کمتر از ۰٫۱٪ است و اکثر بیماران بدون مشکل به فعالیت روزانه خود بازمی‌گردند.

موارد منع استفاده از تحریک مغناطیسی مغز rTMS

موارد منع استفاده از دستگاه آر تی ام اس چیست یا روش آر تی ام اس برای چه کسانی مناسب نیست؟ با توجه به اینکه سیستم تحریک مغناطیسی مغز rTMS، همچون تصویر برداری‌های مغزی MRI از میدان‌های الکترومغناطیسی استفاده می‌کند، رعایت برخی از نکات ایمنی آر تی ام اس کاملاً الزامی هستند؛ موارد زیر، به عنوان منع استفاده از سیستم‌های تحریک الکترو مغناطیسی مغز rTMS شناخته می‌شوند:

1. بیماران دارای ایمپلنت‌های فلزی در جمجمه، فک، صورت و گردن
2. بیماران دارای استنت
3. بیماران دارای کلیپس های آنوریسم
4. افراد دارای ترکش/ گلوله در نواحی سر، صورت و گردن
5. افراد دارای ایمپلنت‌های شنوایی
6. افراد دارای دستگاه‌های ضربان ساز (پیس میکر)
7. ایمپلنت‌های مغناطیسی موجود در سر و گردن و سینه
8. حلزون کاشته شده در سر
9. ایمپلنت‌های تحریک مغزی عمیق (به ویژه در بیماران دارای پارکینسون)
10. بیماران دارای پلاتین (ایمپلنت‌های استخوانی)
11. افراد دارای تتو (خالکوبی) در نواحی سر، صورت و گردن (به دلیل وجود ذرات فلزی در رنگدانه‌های تتو)
12. افراد دارای پیرسینگ در نواحی سر، صورت، دهان و گردن

همچنین، پیش از آغاز درمان آر تی ام اس و طی فرآیند معاینه وضعیت روانی، موارد زیر برای افزایش ایمنی و رعایت نکات اضافی در درمان، از مراجعان کاندیدای استفاده از نورو تراپی تحریک مغناطیسی مغزی rTMS پرسیده می‌شوند:

• سابقه فردی/ خانوادگی ابتلاء به بیماری صرع
• سوابق فردی اختلالات روانشناختی/ روانپزشکی
• سوء مصرف مواد
• اختلال دو قطبی
• روان‌پریشی

در این مطلب، به صورت جامع به تحریک مغناطیسی مغز پرداخته شد و گفتیم که rTMS چیست، چه کاربردهایی دارد و همین‌طور چه مزایا و عوارضی دارد؟ در ایران، به دلیل آگاهی کمتر افراد درباره rTMS و کم بودن مراکز درمان با آر تی ام اس، این روش درمانی، چندان شناخته شده نیست! کلینیک زیما درمان به عنوان یکی از بهترین مرکز rtms در تهران، یکی از کلینیک‌هایی است که در زمینه استفاده از دستگاه آر تی ام اس در درمان بیماران، سابقه‌ای طولانی و موفق دارد. جهت دریافت مشاوره، رزرو نوبت و آگاهی از راه های ارتباطی به صفحه تماس با ما مراجعه نمایید.

آر‌تی‌ام‌اس بیشتر در درمان یا کنترل افسردگی، اختلال وسواس فکری-عملی، برخی اختلالات اضطرابی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، بعضی انواع دردهای مزمن و میگرن مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در برخی شرایط و بر اساس تشخیص پزشک، از این روش برای کمک به بهبود علائم برخی اختلالات عصبی و روان‌پزشکی دیگر نیز استفاده می‌شود. میزان اثربخشی و تعداد جلسات rTMS به نوع اختلال، شدت علائم و پروتکل درمانی بستگی دارد و در همین راستا، هزینه هر جلسه آر تی ام اس چقدر است نیز بر اساس مرکز درمانی و نوع پروتکل متفاوت خواهد بود.

در نهایت، دستگاه آر تی ام اس یا تحریک مغناطیسی مغز یک درمان ایمن و مؤثر برای اختلالات روان است. دستگاه rTMS با تحریک مستقیم مغز، نتایج پایدار ایجاد می‌کند. درمان rtms چیست؟ روشی غیرتهاجمی با نرخ موفقیت بالا. روش rtms چیست؟ پروتکلی شخصی‌سازی‌شده که با مشاوره متخصص بهترین نتیجه را می‌دهد؛ برای شروع درمان، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.