تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی

تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی

شباهت‌ها و تفاوت‌های بین اختلالات روانی، چالش‌هایی را به وجود می‌آورند، که در هنگام تشخیص آن‌ها اهمیت پیدا می‌کنند؛ برای مثال، تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی از جنبه‌های مختلف، ملموس است. در واقع، OCD باعث ایجاد افکار مزاحم شده و بیمار را ناچار به رفتارهای اجباری می‌کند؛ این در حالی است که بیمار با شخصیت وسواسی، به دنبال کمال گرایی و پرداختن بیش از حد به جزئیات است.

به این ترتیب اصلی‌ترین تفاوتی که می‌توان بین OCD و OCPD بیان کرد، همان رفتارهای وسواس گونه و اجبارهایی است که در رفتار و عملکرد بیمار OCD دیده می‌شود؛ این در حالی است که بیمار OCPD، چنین رفتارهایی از خود نشان نمی‌دهد، و در عوض، ویژگی‌های شخصیتی پایدار و طولانی مدت دارد.

برای درمان هر دو اختلال وسواس فکری اجباری و اختلال شخصیت وسواسی اجباری، می‌توان از روان درمانی کمک گرفت؛ در صورتی که متخصص اعصاب و روان لازم بداند، مصرف دارو با دوز مناسب نیز می‌تواند روند بهبودی فرد را تسریع کند. در مورد درمان وسواس فکری با آر تی ام اس (rTMS) هم در جایی از مقاله توضیحاتی ارائه می‌دهیم.

معنای اختلال شخصیت وسواسی اجباری چیست؟

اختلال شخصیت وسواسی اجباری یا OCPD، با وجود تفاوت‌هایی که با سایر اختلالات روانی از جمله OCD دارد، اما ممکن است از نظر علائم و نشانه‌ها، با اختلال وسواس فکری عملی به اشتباه گرفته شود. البته یک پزشک متبحر، با دقت در علائم این گونه بیماران، به خوبی متوجه تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی در فرد خواهد شد. برای مثال، افراد مبتلا به این اختلال روانی، دچار نظم، کنترل و کمال گرایی شدید هستند. این گونه بیماران، دائما در تلاشند تا تمامی وظایف و مسئولیت‌ها را با نظم خاصی انجام دهند؛ بدون آنکه انعطافی در برنامه خود نشان دهند.webmd.com

از مهم‌ترین جنبه‌هایی که می‌توان در تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی به آن پرداخت، این است که OCPD یک اختلال شخصیت است. یعنی ویژگی‌های شخصیتی بیمار OCPD، کاملا پایدار، غیر معمول، طولانی مدت و مشکل ساز هستند. بسیاری از افرادی که به این اختلال مبتلا می‌شوند، نمی‌توانند با دیگران ارتباط صحیحی داشته باشند. در واقع، آن‌ها به شدت کمال گرا بوده و به طور غیر قابل باوری، به کنترل امور و حتی افراد می‌پردازند. همین مساله باعث می‌شود تا عملکرد آن‌ها دشوار گردد.

بیماران OCPD می‌توانند به اختلالات شخصیتی زیر نیز مبتلا باشند:

  • اختلال شخصیت خودشیفته
  • اختلال شخصیت هیستریونیک
  • اختلال شخصیت مرزی

دو نکته درباره اختلال شخصیت وسواسی اجباری

در نظر داشته باشید که OCPD به معنای خودشیفتگی نیست؛ در واقع، کسانی که به اختلال شخصیت اجباری مبتلا می‌شوند، تمرکز کاملی روی انجام کارهای خود دارند. در حالی که یک فرد مبتلا به اختلال خودشیفتگی، به طور اغراق آمیزی، احساس بزرگی و خودبرتری دارد و معتقد است، دائما باید مورد توجه و تحسین قرار گیرد.

از طرفی اختلال OCPD، با اختلال وسواس فکری اجباری کاملا متفاوت است. به طوری که حتی OCPD را نمی‌توان به عنوان یک زیر مجموعه از OCD در نظر گرفت. در پنجمین ویرایش از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، یعنی DSM-5، اختلال او سی دی یک دسته‌بندی مجزا تحت عنوان اختلالات وسواسی اجباری و بیماری‌های مرتبط با آن دارد، که اختلال شخصیت وسواسی را شامل نمی‌شود. این کتابچه راهنما توسط سازمان APA آمریکا تدوین شده است.

تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی؛ علائم

در بررسی تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، اولین گام، مقایسه آن‌ها از نظر علائم است. شناخت کامل از علائم OCPD و نشانه‌های اختلال OCD، کمک می‌کند تا بتوان این اختلالات را از یکدیگر تشخیص داد. علائم اولیه اختلال شخصیت وسواسی، شامل وسواس کمال گرایی و نیاز به کنترل بیش از حد است. فردی که به او سی پی دی مبتلا می‌شود، چند مورد از علائم زیر را از خود نشان می‌دهد:

  • ایجاد نظم شدید و لیست برای انجام وظایف
  • مهار کردن دائمی خود و محدود کردن احساسات
  • پایبندی به قوانین به شیوه‌ای غیر قابل انعطاف و سفت و سخت
  • تمایل شدید برای کنترل روابط خود با دیگران
  • فداکاری بیش از حد در کار
  • داشتن مشکل برای همدلی با دیگران یا ایجاد روابط صمیمی
  • مشکل داشتن برای بخشش یا دادن چیزها به دیگران
  • نیاز به کامل بودن حتی در کوچک‌ترین جزئیات
  • وجود مشکلات مختلف در زمینه هویت یا خود هدایتی
  • عدم توانایی برای کنار گذاشتن کنترل و تفویض وظایف

مطالعه پیشنهادی: علائم جسمی وسواس فکری عملی

بر اساس آنچه در DSM-5-TR ذکر شده است، برای تشخیص اختلال شخصیت وسواسی اجباری، حداقل ۴ مورد از علائم این اختلال، باید در فرد وجود داشته باشند. اکثر بیماران OCPD، در اوایل بزرگسالی این علائم را نشان می‌دهند، و ممکن است به تدریج، شدت آن‌ها افزایش یابد؛ به طوری که فعالیت‌های روزمره بیماران را مختل می‌سازند.

مهم‌ترین علائم اختلال شخصیت وسواسی کدامند؟

در نگاه اول، اختلال شخصیت وسواسی اجباری، این گونه به نظر می‌رسد که بسیار مشابه با تیپ شخصیتی کنترلگر باشد. اما یک شخص کنترلگر، علی رغم داشتن ویژگی‌هایی مانند کمال گرایی، نظم و ترتیب و کنترلگری محیط، کاملا متفاوت با اختلال شخصیت وسواسی اجباری خواهد بود.

علائم وسواس فکری عملی

برای درک بهتر از تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، در ادامه علائم وسواس فکری را به اختصار معرفی می‌کنیم، که با توجه به نوع وسواس متفاوت هستند.

  • وسواس تمیزی؛ شامل ترس از آلودگی با مایعات بدن، انواع میکروب، مواد شیمیایی خانگی و آلاینده‌های محیطی می‌شود.
  • وسواس جنسی؛ که شامل افکار جنسی ناخواسته و تصاویر ذهنی است.
  • وسواس خشونت‌آمیز؛ با علائمی مانند ترس بیش از حد از آسیب رساندن به خود یا دیگران همراه است. همچنین، آن‌ها تصاویر ذهنی اغراق آمیزی درباره خشونت یا وحشت دارند.
  • وسواس مذهبی؛ که با نگرانی‌های وسواسی درباره توهین به خدا یا نفرین شدن، همراه است.
  • وسواس هویتی؛ که می‌تواند به صورت افکار وسواسی درباره هویت جنسی یا گرایش جنسی، ظاهر گردد.
  • وسواس کمالگرایی؛ که عمدتا با ترس از اشتباه کردن، و نگرانی وسواسی نسبت به کامل بودن همراه است.
  • وسواس در روابط؛ که باعث می‌شود در مورد شریک زندگی خود، ترس بیش از حد داشته، و دائما در حال کند و کاو در مورد معایب و ویژگی‌های شریک زندگی خود باشد.

اختلال OCD باعث ایجاد رفتارهای اجباری در فرد می‌شود، که بنا به نوع وسواس، متفاوت خواهد بود. برخی از رفتارهای عمومی این افراد عبارتند از:

  • شستشو و نظافت زیاد
  • شمارش پی‌در‌پی در حین انجام یک کار
  • دعا کردن برای جلوگیری از آسیب
  • تکرار کلمات یا وظایف
  • مرتب کردن و نظم دادن به اشیا تا زمانی که احساس خوبی درباره آن داشته باشند
  • اعمال کنترل بیش از حد بر روی موقعیت‌ها برای پیشگیری از آسیب به دیگران

با مقایسه این علائم، با آنچه درباره علائم OCPD گفته شد، به راحتی می‌توان تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی را از نظر علائم درک نمود. هر چند دقیق‌ترین تشخیص را تنها یک متخصص اعصاب و روان حرفه‌ای، می‌تواند داشته باشد.

مطالعه پیشنهادی: علائم وسواس در کودکان

تشخیص اختلال OCPD چگونه انجام می‌گیرد؟

برای تشخیص هر یک از اختلالات روانی، معمولا هیچ گونه آزمایش پزشکی به کار نمی‌رود. در مورد تشخیص اختلال شخصیت وسواسی و بیماری OCD نیز، هیچ آزمایش پزشکی خاصی وجود ندارد. در مورد هر دو اختلال روانی، پزشک متخصص مغز و اعصاب باید در مورد علائم بیماری و میزان تاثیری که بر کیفیت زندگی فرد داشته‌اند، ارزیابی‌هایی را انجام دهد.

یکی از مواردی که در تشخیص تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، مورد توجه قرار می‌گیرد، وجود الگوی دائمی از کمالگرایی و کنترلگری در بیماران OCPD است. در واقع، این گونه بیماران، بر خلاف افراد مبتلا به OCD، یک الگوی دائمی از کنترل خود و دیگران، نظم شدید، کمال گرایی و تلاش برای کنترل شرایط و موقعیت‌ها، از خود نشان می‌دهند. البته برای تشخیص اختلال OCPD باید وجود حداقل چهار مورد از علائم زیر نیز تایید گردد:

  • فداکاری بیش از حد در مورد کار یا هزینه‌های خانواده و دوستان
  • نیاز شدید به کامل بودن
  • ناتوانی در سخاوتمندی نسبت به دیگران
  • کنترل بیش از حد بر محیط و روابط بین فردی
  • عدم توانایی برای واگذاری وظایف
  • ناتوانی در کنار گذاشتن یا دور ریختن اقلام فرسوده و بی‌ارزش
  • بیش از حد وظیفه‌شناس بودن
  • پرداختن به جزئیات و قوانین
  • حساسیت‌ها و نظمی که باعث می‌شود فرد از مسیر و هدف اصلی دور گردد
  • نداشتن انعطاف نسبت به اخلاقیات ارزش‌ها و پایبندی به قوانین

تفاوت اختلال OCPD با اختلال OCD در تشخیص

علاوه بر علائم یاد شده، بیماران مبتلا به OCPD ممکن است علائم اضافی دیگری را نیز نشان دهند. برای مثال، کمالگرایی سفت و سخت همراه با حداقل دو مورد از ویژگی‌های شخصیتی زیر، می‌تواند نشان دهنده ابتلا به او سی پی دی باشد:

  • اجتناب از صمیمیت
  • کاهش بیان احساسات و عواطف
  • گیر کردن ذهنی بر روی یک ایده

روند تشخیص OCPD چگونه است؟

فردی که به اختلال OCPD مبتلا می‌شود، در ابراز همدلی و صمیمیت با دیگران مشکل دارد. او برای اینکه بتواند روابط خود با افراد را حفظ کرده، و ارتباط عاشقانه با آن‌ها برقرار کند، دائما در حال تلاش است؛ ضمن اینکه بیماران OCPD، در اکثر مواقع سرد یا گوشه‌گیر به نظر می‌رسند. تجزیه و تحلیل رفتار افراد نسبت به دیگران، به متخصص اعصاب و روان کمک می‌کند تا تشخیص OCPD را با دقت بیشتری انجام دهد.

با وجود تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، هر دو اختلال باعث از بین رفتن کیفیت زندگی آن‌ها می‌شود. از طرفی، علائم اختلال شخصیت وسواسی اجباری اجازه نمی‌دهند تا فرد، در عملکرد روزمره خود موفق باشد. معمولا این گونه علائم باعث می‌شوند تا فرد در زمینه‌های مهم زندگی خود، از جمله کار، خانواده، مدرسه یا دانشگاه و سایر روابط خود دچار مشکل گردد.

چقدر زمان برای تشخیص اختلال شخصیت وسواسی نیاز است؟

تشخیص اختلال OCPD می‌تواند کمی زمانبر باشد؛ زیرا علائم این اختلال، با سایر اختلالات روانی زیر شباهت زیادی دارند:

  • وسواس فکری عملی
  • اختلالات خوردن
  • بیماری‌های طیف اوتیسم
  • سایر اختلالات شخصیتی

برای اینکه پزشک متخصص بتواند اختلال شخصیت وسواسی اجباری را به درستی تشخیص دهد، باید ابتلا به هر یک از این گونه مشکلات سلامت روان را رد کند! البته ممکن است OCPD در کنار این گونه اختلالات، به وجود آمده باشد که در این صورت، تشخیص بیماری‌ها با چالش بیشتری مواجه بوده و به زمان طولانی‌تری نیاز دارد.

ممکن است لازم باشد چندین جلسه با درمانگر خود ملاقات حضوری داشته باشید، تا او بتواند در مورد علائم شما صحبت کند. در واقع، بیان رفتارها و بررسی علائم با جزئیات بیشتر، به پزشک کمک می‌کند تا تصویر ذهنی بهتری از رفتارها و واکنش‌ها و همچنین، نحوه تعامل شما با دیگران به دست آورد.

نکات مهم در تشخیص تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی

پیش از این اشاره کردیم که اختلال وسواس فکری عملی و اختلال شخصیت وسواسی اجباری، دو مشکل سلامت روان کاملا مجزا از یکدیگر هستند. با این حال، وجود برخی ویژگی‌ها باعث می‌شود تا آن‌ها کمی با هم همپوشانی داشته باشند، و این مساله، درک تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی را کمی دشوار می‌کند. در ادامه، به روش‌هایی اشاره می‌کنیم که می‌توانند به تشخیص تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی کمک کنند.

وجود وسواس یا اجبار واقعی

بیمارانی که به اختلال OCD مبتلا می‌شوند، دچار وسواس‌های واقعی و رفتارهای اجباری خواهند شد. به این معنا که یک فکر یا ایده غیرمنطقی، به طور مداوم در فکر آن‌ها تکرار می‌شود، و معمولا فرد ناچار است برای کاهش اضطراب خود، رفتار غیرمنطقی را به طور مکرر انجام دهد. وسواس و اجبار در بیماران OCD، می‌تواند به صورت همزمان یا به تنهایی رخ دهند، و در نهایت، کیفیت زندگی و عملکرد فرد را تحت تاثیر قرار دهند.

این در حالی است که بیمارانی که به اختلال شخصیت وسواسی مبتلا می‌شوند، افکار مزاحم و غیرقابل کنترل یا رفتارهای تکراری و غیرمنطقی ندارند. در عوض بیماران OCPD همواره رفتارهای سفت و سختی دارند که از الگوهای خاصی پیروی می‌کنند. همین موضوع، می‌تواند تشخیص تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی را ساده‌تر کند.

احساسات شخص در مورد رفتارها و افکار وسواس

بیمار مبتلا به وسواس OCD، نسبت به رفتارهای خود احساس ناراحتی دارد؛ برای اینکه نمی‌تواند آن‌ها را کنترل کند! اما شخصی که به اختلال شخصیت وسواسی مبتلا است، رفتارهای خود را کاملا صحیح و هدفمند می‌داند. این مساله حتی باعث می‌شود تا بیماران OCPD از دریافت کمک از دیگران اجتناب کنند.

مهم‌ترین نکات در تشخیص اختلال وسواس از شخصیت وسواسی

با این حال، بسیاری از این افراد، به دلیل نکته سنجی و توجه به جزئیات و وجدان کاری، می‌توانند در شغل خود موفق باشند. حتی اگر علائم این اختلال، در بقیه جنبه‌های زندگی آن‌ها مشکلاتی را به وجود آورد.

میزان سازگاری با علائم در بیمار

اختلال وسواس فکری عملی باعث می‌شود تا بیمار دائما برای مقابله با احساس ترس، اضطراب و عدم اطمینان خود، رفتارهای تکراری و تشریفاتی را انجام دهد. این کار به او کمک می‌کند تا سطح استرس و اضطراب خود را کاهش دهد؛ اما بیمار او سی پی دی (OCPD) انعطاف‌پذیر نیست و تمامی رفتارهای خود را در دراز مدت ادامه می‌دهد.

علائم OCPD، هیچ ارتباطی با سطح اضطراب در فرد نداشته و تقریبا در تمام زمینه‌های زندگی فرد، دیده می‌شوند؛ بدون آنکه خفیف شده یا از بین بروند. این نوع تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی نیز می‌تواند تعیین‌کننده نوع بیماری شخص باشد.

مطالعه پیشنهادی: فرق اضطراب با وسواس چیست؟

تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی از نظر درمان

در حالت کلی، روان درمانی و مصرف دارو، دو راه اصلی برای درمان وسواس OCD و اختلال OCPD هستند. درمان‌ها می‌توانند به صورت یکتا یا ترکیبی، برای درمان مشکلات روانی یاد شده به کار روند. البته تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، ممکن است در انتخاب تکنیک‌های روان درمانی یا انتخاب نوع دارو تاثیر بگذارد.

روان درمانی برای OCD و OCPD

تکنیکی که هم برای درمان OCD و هم برای OCPD راهکار مناسبی است، روان درمانی با روش CBT نام دارد. در این روش، بیمار تمامی علائم و رفتارهای خود را برای پزشک شرح می‌دهد. صحبت درباره افکار و رفتارها به او کمک می‌کند، تا جنبه‌های منفی آن‌ها را تشخیص داده، و به راهکارهای مناسبی برای مقابله با آن‌ها برسد.

استفاده از دارو برای درمان OCD و OCPD

هر دو اختلال، با کمک داروهای SSRI که به عنوان داروهای ضد افسردگی شناخته می‌شوند، درمان می‌گردند. ممکن است نوع داروهایی که پزشک متخصص برای هر بیمار انتخاب می‌کند، با دیگری متفاوت باشد. همچنین، دوز مصرفی دارو بر اساس شدت بیماری، برای هر فرد متفاوت است. در هر حال، بسیاری از بیمارانی که نسبت به روان درمانی مقاومت نشان می‌دهند، می‌توانند با مصرف داروهای ضد افسردگی حال بهتری داشته باشند.

درمان وسواس با rTMS

شاید بتوان یکی از جنبه‌های تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی را در استفاده از روش درمان با rTMS دانست. بیماران وسواس OCD می‌توانند از طریق تحریک مغناطیسی مغز، روند درمان خود را تسریع کنند. در این روش، پالس‌های مغناطیسی، سلول‌های عصبی مغز را به ترشح انتقال دهنده‌های شیمیایی، وا می‌دارند.

در نتیجه، تعادل دوپامین و سروتونین و سایر انتقال دهنده‌های عصبی در خون، مجددا برقرار شده و افکار، رفتارها و خلق و خوی فرد، بهبود پیدا می‌کند. به جرات می‌توان گفت که درمان OCD با آر تی ام اس، پربازده‌ترین روشی است که می‌تواند به درمان این بیماران کمک کند.

برای درمان OCD و OCPD چه کنیم؟

تشخیص تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی، تاثیر بسزایی بر روند درمان هر دو اختلال خواهد داشت. مراجعه به یک کلینیک معتبر روانشناسی و روانپزشکی، می‌تواند به شما کمک کند تا روند درمان خود را به خوبی طی کنید. در کلینیک زیما درمان واقع در غرب تهران، زمینه برای درمان بیماران OCD و OCPD فراهم است.

چنانچه قصد دارید به یک روانپزشک متخصص و حرفه‌ای مراجعه کنید، قطعا دکتر الهام کاملی یکی از بهترین گزینه‌ها برای شما خواهند بود، که در کلینیک زیما درمان حضور دارند. ضمن این که این مرکز، یکی از معدود مراکزی است که خدمات آر تی ام اس را به بیماران ارائه می‌دهد. جهت دریافت نوبت، می‌توانید با کارشناسان این کلینیک در ارتباط باشید.

در این مقاله تلاش کردیم تا به بررسی تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی بپردازیم. مشخص شد که این دو اختلال، کاملا از یکدیگر مجزا بوده و از نظر علائم و رفتار بیماران، با یکدیگر فرق دارند! برای مثال، وسواس فکری با افکار مزاحم همراه است؛ در حالی که OCPD با نوعی کمال گرایی و کنترل بیش از حد ظاهر می‌گردد. درک تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی، به پزشک متخصص کمک می‌کند تا بهترین روش درمانی را برای بیمار انتخاب کند.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت ، استفاده از سرویس ریکپچای گوگل الزامی است که منوط به خط مشی رازداری و شرایط استفاده گوگل است.

من با این قوانین موافقم.

دکتر سروش احسان
دکتر سروش احسان

متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات

دکتر نوروالهی متخصص پارکینسون
دکتر حمید نورالهی

متخصص بیماری های مغز و اعصاب (نورولوژی)

دکتر یزدان پناهی

مغز و اعصاب و ستون فقرات

دکتر الهام کاملی

متخصص روانپزشک

دکتر محیا علمی

بیماری های مغز و اعصاب (نورولوژی)

مقالات مرتبط