تفاوت افسردگی حاد و مزمن | افسردگی مزمن چیست؟ + علائم و درمان

اختلالات روانی و بیماری‌های مرتبط با سلامت روان، دسته‌بندی‌های متعددی دارند. اختلال افسردگی حاد یا اساسی (Major Depressive Disorder) و افسردگی مداوم یا مزمن (Persistent Depressive Disorder)، دو نوع خاص از این اختلالات هستند. درک صحیح تفاوت افسردگی حاد و مزمن، اولین قدم برای مدیریت و کنترل علائم است. اصلی‌ترین تفاوت این دو اختلال، از نظر شدت و مدت زمان علائم آن‌ها است.

در واقع، احساساتی مانند غم، اندوه شدید، احساس پوچی و ناامیدی در هر دو اختلال وجود دارند، اما زمان ماندگاری و شدت آن‌ها برای هر دو اختلال متفاوت است. آمار نشان می‌دهد که افسردگی حاد حدود ۷٪ و افسردگی مزمن حدود ۲.۵ تا ۳٪ از جمعیت بزرگسال را درگیر می‌کند. بسیاری از مراجعین در کلینیک‌های روانشناسی همواره می‌پرسند که درمان افسردگی مزمن چیست و چگونه می‌توان به کیفیت زندگی بهتری دست یافت؟ در ادامه به پاسخ این سوالات و بررسی جامع تفاوت‌ها می‌پردازیم.

به نقل از Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders:
اختلال افسردگی مداوم شامل دوره‌های طولانی‌مدت خلق افسرده است که در بیشتر روزها و در بیشتر روزها طی حداقل دو سال وجود دارد.

برای درک بهتر تفاوت این دو نوع افسردگی، باید به سبک زندگی، علائم رفتاری و نحوه تأثیر آن‌ها بر روابط و کارکرد روزمره افراد توجه کرد. افرادی که با افسردگی مزمن زندگی می‌کنند، اغلب با یک حالت خلقی مداوم و پایین روبه‌رو هستند که حتی در روزهای خوب هم ادامه دارد، در حالی‌که افسردگی حاد به صورت ناگهانی و با شدت بالا بروز می‌کند و معمولاً نیاز به مداخله فوری دارد.

از طرفی، در هر دو نوع افسردگی، علائم چنان شدید هستند که تمامی فعالیت‌های روزمره بیمار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. با این حال، افسردگی حاد و مزمن از نظر مدت علائم، روش‌های تشخیص و درمان با یکدیگر تفاوت دارند. درک این تفاوت، تاثیر بسزایی در انتخاب بهترین روش درمان برای هر دو اختلال خواهد داشت. تنها کسی که می‌تواند در تشخیص تفاوت افسردگی حاد و مزمن هوشمندانه عمل کند، یک پزشک متخصص و مجرب در کلینیک اعصاب و روان است؛ پزشکی که دانش و تجربه کافی در این زمینه را داشته باشد.

تعریف افسردگی حاد (MDD) چیست؟

بهتر است برای درک تفاوت افسردگی حاد و مزمن، آشنایی اولیه‌ای با انواع این اختلالات داشته باشیم. افسردگی حاد، که آن را تحت عنوان افسردگی اساسی نیز می‌شناسند، نوعی اختلال روانی است که علائم آن بیش از دو هفته ماندگار می‌شوند. معمولا برای تشخیص ابتلا به این اختلال، حداقل ۵ نشانه باید به مدت دو هفته در فرد پایدار باقی بمانند.

علائم افسردگی حاد

از مهم‌ترین علائمی که در تشخیص افسردگی حاد باید به آن‌ها توجه شود، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• تغییر در وضعیت خواب
• کاهش یا افزایش وزن بدون دلیل موجه
• خلق و خوی ضعیف و افسرده
• عدم تمایل نسبت به آنچه قبلاً لذت‌بخش بوده است
• احساس فرسودگی
• داشتن حس ناامیدی
• احساس بی‌ارزش بودن
• داشتن حس شرم و شرمنده بودن
• بی‌حسی و بی‌تفاوتی

توجه به این گونه علائم، تفاوت افسردگی حاد و مزمن را قابل درک می‌سازد. علائم افسردگی ماژور یا حاد، با گذشت زمان می‌تواند شدیدتر شود؛ به طوری که گاه افکار خطرناک مانند خودکشی، خودآزاری یا مرگ را در ذهن بیمار پرورش می‌دهد. همچنین، گاهی علائم افسردگی حاد چنان شدید هستند که شخص از زمان بیدار شدن در صبح، احساس ضعف و ناامیدی دارد؛ به گونه‌ای که حتی خارج شدن از رختخواب برای وی غیرممکن است.

این گونه افراد، در امور روزمره خود، مانند رعایت بهداشت شخصی یا انجام فعالیت‌های شغلی، به اهمال‌کاری و بی‌انگیزگی دچار می‌گردند. بنابراین، برای بهبود علائم حتماً باید به یک کلینیک تخصصی اعصاب و روان مراجعه نمود.

تعریف اختلال افسردگی مزمن (PDD) چیست؟

گام بعد در درک صحیح تفاوت افسردگی مزمن و حاد، آگاهی از تعریف دقیق دپرشن مداوم یا مزمن است. اختلال افسردگی مزمن عبارت است از یک بیماری روانی پیچیده، که علائم آن حداقل به مدت ۲ سال طول می‌کشد. عوارض این اختلال روانی چنان شدید هستند که عملکرد روزانه فرد را به طور قابل توجهی مختل می‌سازند.

با این حال، شدت این نوع افسردگی نسبت به دپرشن حاد کمتر است؛ این مسئله را می‌توان اصلی‌ترین تفاوت افسردگی حاد و مزمن دانست.

علائم افسردگی مزمن

از مهم‌ترین علائم افسردگی مزمن می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. احساس ناامیدی، بی‌ارزشی یا انزوا
2. کم‌اشتهایی یا پرخوری
3. کم‌انرژی بودن
4. احساس ضعف و خستگی
5. پایین بودن عزت نفس
6. نداشتن تمرکز کافی
7. تحریک‌پذیری و عصبانیت
8. مشکلات حافظه‌ای
9. احساس گناه مداوم
10. ایجاد مشکل در انجام مسئولیت‌های کاری
11. مشکل در انجام تکالیف مدرسه
12. اختلالات خواب، شامل خواب زیاد یا کم

به این ترتیب، بیماری روانی افسردگی مزمن تمامی جنبه‌های زندگی شخص از جمله روابط اجتماعی و خانوادگی و همچنین سلامت جسمانی او را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

تفاوت افسردگی حاد و مزمن از نظر میزان شیوع

انواع افسردگی، از نظر شیوع به هم شبیه هستند. با این حال، آمار نشان می‌دهند که در سال، حدود ۷ درصد از بزرگسالان در ایالات متحده آمریکا، به افسردگی حاد یا اساسی مبتلا می‌شوند. این در حالی است که حدود ۲.۵ تا ۳ درصد از افراد، در طول زندگی خود حداقل یک بار افسردگی مداوم (مزمن) را تجربه می‌کنند. این اعداد نشان می‌دهند که Major Depressive Disorder، نسبت به افسردگی مداوم، شیوع بیشتری دارد.^{Major Depressive Disorder vs. Persistent Depressive Disorder}

نکته دیگری که در تفاوت افسردگی حاد و مزمن باید به آن توجه کرد، آن است که افسردگی مزمن در زنان شیوع بیشتری دارد. ضمن اینکه اگر در اعضای خانواده یا بستگان، سابقه ابتلا به دپرشن مزمن وجود داشته باشد، احتمال ابتلای افراد به این اختلال روانی بیشتر خواهد بود.

تفاوت افسردگی مزمن و حاد از نظر مدت علائم

پیش از این اشاره کردیم که تفاوت افسردگی حاد و مزمن، به طور قابل توجهی به شدت و مدت علائم آن‌ها بستگی دارد. پزشکان متخصص اعصاب و روان، شخصی را مبتلا به افسردگی مزمن می‌دانند که علائم افسردگی بالینی قابل توجهی را در یک دوره طولانی تجربه کرده باشد. در اصل، متخصصان بر اساس مدت زمانی که شخص، علائم افسردگی را نشان می‌دهد، می‌توانند دو وضعیت افسردگی اساسی و مداوم را از یکدیگر تشخیص دهند.

بنابراین افراد باید شرایط خود را به طور دقیق برای پزشک متخصص توضیح دهند؛ در این صورت، درک تفاوت افسردگی حاد و مزمن راحت‌تر خواهد بود.

مدت زمان علائم افسردگی حاد، حداقل دو هفته است؛ در حالی که بیماران مبتلا به افسردگی مزمن، حداقل دو سال با علائم افسردگی درگیر هستند. در نظر داشته باشید که حتی شدت علائم دپرشن در این گونه اختلالات روانی با یکدیگر تفاوت دارند.

تفاوت افسردگی حاد و مزمن از نظر شدت علائم

یکی از فاکتورهایی که در تشخیص افسردگی حاد از مزمن مورد توجه قرار می‌گیرد، شدت علائم این دو اختلال است. با اینکه علائم PDD نسبت به علائم MDD، مدت زمان طولانی‌تری در شخص باقی می‌مانند، اما شدت این علائم برای افسردگی مزمن کمتر است. با این حال، علائم این گونه اختلالات در همه بیماران می‌توانند به تدریج شدیدتر شوند. یعنی حتی اگر فرد، به اختلال افسردگی مزمن مبتلا است، ممکن است علائم آن بسیار شدید گردد.

تفاوت دو اختلال از نظر اپیزودهای خلق و خو

بسیاری از بیماران مبتلا به افسردگی مداوم، ممکن است در نهایت، دوره‌های افسردگی اساسی را نیز پشت سر بگذارند. در واقع، این گونه بیماران به صورت دوره‌ای می‌توانند علائم افسردگی ماژور و افسردگی مزمن را تجربه کنند.

این در حالی است که بیماران مبتلا به افسردگی حاد، گاها به حالت عادی خود باز می‌گردند؛ به طوری که در یک بازه زمانی، هیچ گونه علائم افسردگی در آن‌ها مشاهده نمی‌شود. تغییر بین این اپیزودها در بیماران مبتلا به Major Depressive Disorder، امری رایج است.

برای تشخیص افسردگی حاد و مزمن چه باید کرد؟

تفاوت افسردگی حاد و مزمن از نظر شدت و مدت زمان علائم، به تشخیص دقیق‌تر آن‌ها کمک می‌کند. با این حال، تنها یک متخصص اعصاب و روان مجرب و حرفه‌ای می‌تواند این دو اختلال روانی را از یکدیگر تشخیص دهد. معمولاً برای تشخیص افسردگی حاد و مزمن، لازم است سوالات زیر را پاسخ دهید:

• آیا احساس غمگینی دارید؟ شدت آن چقدر است؟
• آیا احساس غمگینی شما علت خاصی دارد؟
• آیا مشکل خوابیدن دارید؟
• چقدر می‌توانید تمرکز داشته باشید؟
• آیا از داروی خاصی استفاده می‌کنید؟
• چه مدت است که علائم افسردگی را دارید؟
• آیا این علائم دائمی هستند یا به صورت مقطعی تغییر می‌کنند؟

معمولاً پس از جلسات ابتدایی، پزشک متخصص اعصاب و روان از شما می‌خواهد تا آزمایش‌هایی را انجام دهید. علاوه بر تشخیص تفاوت افسردگی حاد و مزمن، انجام آزمایش خون یا ادرار برای بررسی وضعیت سلامت جسمانی شما لازم است. زیرا گاهی مشکلات تیروئید، باعث بروز علائم افسردگی می‌شوند. بنابراین پزشک شما باید مطمئن شود که افسردگی شما به سلامت روانتان مرتبط است و به مشکلات جسمانی شما مربوط نیست.

انواع تست افسردگی مزمن و حاد

تنها روش دقیقی که برای تشخیص اختلالات روانی و درک تفاوت افسردگی حاد و مزمن به کار می‌رود، مراجعه به پزشک متخصص اعصاب و روان است. در واقع، پزشک بر اساس دانش و تجربیات خود، علائم و نشانه‌ها را بررسی می‌کند. پاسخ دقیق به سوالات پزشک متخصص، به او کمک می‌کند تا نوع اختلال را تشخیص دهد. حتی در بسیاری از موارد، ممکن است فرد به افسردگی مبتلا نباشد؛ در چنین شرایطی، پزشک موظف است با بررسی‌های بیشتر، علت علائم ایجاد شده را تشخیص دهد.

علاوه بر این، برخی تست‌ها و ارزیابی‌ها نیز وجود دارند که به عنوان تست افسردگی مزمن یا حاد به کار می‌روند. این تست‌ها، هم برای تشخیص اختلالات روانی و هم برای درک تفاوت افسردگی حاد و مزمن مفید هستند. از جمله این تست‌های افسردگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. پرسشنامه PHQ-9؛ این تست یک ابزار غربالگری برای تشخیص شدت علائم است. با کمک این تست، می‌توان MDD یا دپرشن حاد را تشخیص داد.
2. پرسشنامه افسردگی بک (BDI)؛ این پرسشنامه شامل ۲۱ سوال چند گزینه‌ای است که شدت علائم و احساسات ناشی از افسردگی را اندازه‌گیری می‌کند.
3. مقیاس افسردگی زونگ (Zung)؛ این تست افسردگی، نظر بیمار را درباره سطح افسردگی خود، از نرمال تا شدید، اندازه‌گیری می‌کند.
4. مقیاس درجه‌بندی افسردگی هامیلتون (HRSD)؛ پزشک متخصص از این تست، که یک پرسشنامه چند گزینه‌ای است، کمک می‌گیرد تا شدت افسردگی بیمار را بررسی نماید.

لازم است این نکته را در نظر داشته باشید که پاسخ به پرسش‌های موجود در تست افسردگی مزمن یا حاد، به پزشک متخصص کمک می‌کند تا وضعیت روانی شما را به شکلی دقیق‌تر بررسی نماید. در این تست‌ها، سوالات عمدتا به این موضوعات مربوط هستند: افسردگی، میزان تحریک‌پذیری، اختلالات خواب، مشکلات جنسی، مشکلات شناختی، احساسات فیزیکی، کمبود انرژی و خلق و خو.

تفاوت افسردگی حاد و مزمن در مردان و زنان

در حالت کلی، اختلال افسردگی مداوم و حاد در همه افراد، صرف نظر از جنسیت و نژاد، می‌توانند به وجود آیند. با این حال، آمار نشان می‌دهد که ابتلای زنان به افسردگی مداوم و اساسی، بیشتر از مردان است. این مسئله را می‌توان تفاوت افسردگی حاد و مزمن از نظر میزان شیوع در زنان و مردان دانست. البته ملاحظاتی نیز درباره این موضوع وجود دارند که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

افسردگی مزمن در مردان

همواره این نکته را باید در نظر داشت که مردان کمتر درباره مشکلات خلق و خوی خود با پزشکان صحبت می‌کنند. برای مثال، بسیاری از مردان در دوران کودکی به دلیل از دست دادن عزیزان خود، مانند پدر و مادر، فقدان بزرگی را تجربه کرده‌اند. به همین دلیل، این افراد از زمان کودکی، تحت افسردگی مزمن و استرس بوده‌اند. با این حال، معمولاً مردان درباره این گونه علائم صحبت نمی‌کنند. از این رو، نمی‌توان تشخیص داد که آیا این اختلال، باعث بروز استرس و افسردگی در آن‌ها شده است یا خیر. حتی گاهی تشخیص تفاوت افسردگی حاد و مزمن در مردان، چالش‌برانگیز است.

تفاوت افسردگی مزمن و حاد از نظر روش‌های درمانی

وجود تفاوت افسردگی حاد و مزمن، این دیدگاه را ایجاد می‌کند که ممکن است روش‌های درمانی آن‌ها نیز با یکدیگر تفاوت داشته باشند. هر چند پزشک متخصص اعصاب و روان باید بر اساس علائم بیمار و شرایط خاص وی، برنامه درمانی او را تنظیم کند، با این حال برخی روش‌های درمانی برای این دو اختلال حاد و مزمن کاملاً مشابه هستند!

پاسخ به سوال پرتکرار: درمان افسردگی مزمن چیست؟

بسیاری از بیماران برای پیدا کردن مسیر بهبودی می‌پرسند که درمان افسردگی مزمن چیست؟ درمان این اختلال معمولاً نیازمند رویکردی بلندمدت است. برخلاف افسردگی حاد که نیاز به مداخله فوری و شدید دارد، درمان افسردگی مزمن بر ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی، روان‌درمانی طولانی‌مدت (مانند CBT) و گاهی استفاده از داروهای نگهدارنده تمرکز دارد. این رویکرد به بیمار کمک می‌کند تا بتواند علی‌رغم علائم مزمن، عملکرد اجتماعی و شغلی خود را بهبود بخشد.

برای مثال، هر فرد مبتلا به دپرشن ماژور یا مداوم، همواره باید از یک برنامه درمانی ترکیبی شامل روان‌درمانی و دارو درمانی استفاده کند. اصلی‌ترین تفاوت افسردگی حاد و مزمن از نظر درمان، به برنامه‌های درمانی کوتاه‌مدت و بلندمدت آن‌ها مربوط است. در ادامه، به جزئیات درمان دارویی و مشاوره درمانی برای افسردگی حاد و مزمن می‌پردازیم.

به نقل از انجمن روان‌پزشکی آمریکا:
افسردگی مزمن می‌تواند کیفیت زندگی فرد را در سطحی پایین‌تر از افسردگی حاد نگه دارد، زیرا اثر آن در طول زمان تداوم می‌یابد.

درمان دارویی برای PDD و MDD

برای هر دو اختلال روانی، پزشک متخصص باید داروهای ضد افسردگی تجویز کند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)؛ شامل فلوکستین (پروزاک) و سرترالین (Zoloft)
• مهارکننده‌های بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین (SNRIs)؛ شامل دسونلافاکسین (پریستیق، خدزلا) و لومیلناسیپران (فتزیما)
• داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای (TCAs)؛ شامل ایمی پرامین (توفرانیل)

جلسات روان‌درمانی برای MDD و PDD

در طول درمان افسردگی، شرکت در جلسات مشاوره به بهبود خلق و خو و افزایش کیفیت زندگی فرد کمک می‌کند. در واقع، در جلسات روان‌درمانی، پزشک به بیمار کمک می‌کند تا علت حال بد خود را بررسی کرده و احساسات منفی خود را بشناسد. در ادامه، بیمار یاد می‌گیرد که چگونه افکار مثبت و رفتارهای خوب را جایگزین خلق و خوی منفی خود کند.

این روش روان‌درمانی، تحت عنوان درمان شناختی رفتاری (CBT) شناخته می‌شود. تاثیر سی‌بی‌تی در درمان افسردگی حاد و مزمن، چنان زیاد است که می‌تواند خطر عود این دو اختلال را به شدت کاهش دهد. با وجود تفاوت افسردگی حاد و مزمن از جنبه‌های مختلف، این روش روان‌درمانی برای هر دو اختلال، بهترین پاسخ درمانی را در پی دارد.

به نقل از American Psychiatric Association:
روان‌درمانی‌ها ابزارهای قدرتمندی هستند و می‌توانند به کاهش علائم و بهبود عملکرد فرد کمک کنند.

درمان افسردگی حاد و مزمن با rTMS

به جرات می‌توان گفت که صرف نظر از تفاوت افسردگی حاد و مزمن، بهترین روش برای درمان آن‌ها، استفاده از دستگاه آر‌تی‌ام‌اس (rTMS) است. در درمان افسردگی با rTMS، پالس‌های مغناطیسی به قسمت‌های مختلف مغز اعمال می‌گردند. این گونه تحریک مغناطیسی مغز، سلول‌های عصبی را فعال کرده و علائم و عوارض ناشی از افسردگی را برطرف می‌سازد.

درمان افسردگی با آر‌تی‌ام‌اس، هیچ گونه عوارضی برای فرد در پی ندارد. اتفاقاً مشکلاتی مانند اختلالات خواب ناشی از افسردگی، پس از یک یا دو جلسه rTMS بهبود می‌یابند. لازم است اشاره کنیم که تفاوت افسردگی حاد و مزمن، هیچ گونه تاثیری بر اثربخشی درمان آر‌تی‌ام‌اس ندارد؛ به این معنا که هر دو نوع اختلال، به تحریک مغناطیسی فراجمجمه‌ای مغز، پاسخ قابل قبولی خواهند داد!

به نقل از U.S. Food and Drug Administration (FDA):
تحریک مغناطیسی ترانس‌کرانیال تکراری (rTMS) می‌تواند برای درمان اختلال افسردگی اساسی در بزرگسالانی که به درمان‌های دارویی پاسخ کافی نداده‌اند، مورد استفاده قرار گیرد.

برای درمان افسردگی حاد و مزمن با rTMS چه کنیم؟

تعداد مراکز تخصصی که خدمات درمان با rTMS را ارائه می‌دهند، محدود است. یکی از بهترین کلینیک‌های تخصصی در این زمینه، کلینیک زیما درمان واقع در غرب تهران است. این کلینیک، خدمات درمان با آر‌تی‌ام‌اس را برای انواع اختلالات اعصاب و روان ارائه می‌دهد. شما می‌توانید با مراجعه به کلینیک زیما درمان، جلسات درمانی خود را با کمترین هزینه پشت سر بگذارید. جهت کسب اطلاعات بیشتر و هماهنگی برای رزرو وقت، می‌توانید با کارشناسان ما در تماس باشید.

به عنوان یک نتیجه کلی باید گفت، که تفاوت افسردگی حاد و مزمن عمدتاً به شدت و مدت علائم مربوط است. این نوع اختلالات، با روش‌های نسبتاً یکسانی درمان می‌شوند. با این حال، ممکن است مدت زمان درمان برای هر اختلال، با دیگری تفاوت داشته باشد. همچنین، درک تفاوت افسردگی کودکان و بزرگسالان و اینکه روش های درمان افسردگی مزمن چیست نیز اهمیت دارد، چرا که علائم در گروه‌های سنی مختلف به شکل متفاوتی بروز می‌کنند.