فرق اضطراب با وسواس چیست؟ از کجا بفهمیم OCD داریم یا استرس؟

بررسی علائم وسواس فکری و اضطراب می‌تواند به تشخیص درست این اختلالات کمک کند. تحقیقات جهانی نشان داده‌اند که بیش از ۲۸۴ میلیون نفر در دنیا از اضطراب رنج می‌برند و حدود ۲٪ جمعیت دنیا به OCD مبتلا هستند. همین همپوشانی، تشخیص را دشوار می‌کند. برای مثال، نگرانی شدید بابت انجام ندادن یک کار روزمره هم می‌تواند علامت اضطراب باشد و هم بخشی از وسواس فکری. به همین دلیل، درک فرق اضطراب با وسواس و همچنین دانستن تفاوت وسواس با اضطراب برای مراجعه به متخصص اهمیت زیادی دارد. در کل، تفاوت OCD و اضطراب اغلب به شدت، تکرار و الگوهای فکری فرد مربوط می‌شود.

یکی از چالش‌های رایج در تشخیص این اختلالات و بررسی علائم وسواس فکری و اضطراب، شباهت ظاهری آن‌هاست. اضطراب معمولا به صورت نگرانی کلی درباره آینده و استرس‌های روزمره بروز می‌کند، در حالی که OCD بیشتر با افکار مزاحم تکرارشونده و اجبار به انجام رفتارهای خاص همراه است. مثلا فرد مبتلا به OCD ممکن است بارها قفل در را چک کند تا خیالش راحت شود. شناخت دقیق این تفاوت‌ها کمک می‌کند تا درمان مؤثر انتخاب شود. همچنین آگاهی از تفاوت اختلال شخصیت وسواسی با اختلال وسواس فکری عملی هم می‌تواند به درک بهتر ماجرا کمک زیادی کند.

برای مثال، فردی که به اختلال وسواس فکری عملی مبتلا است، اجبارها و تشریفاتی را دنبال می‌کند، که برای کاهش اضطراب انجام می‌گیرند؛ در حالی که شخص مبتلا به اختلال اضطرابی، ممکن است دچار حملات پانیک شده، و عملا تمرکزی برای انجام فعالیت‌های روزمره خود نداشته باشد.

متخصص اعصاب و روان، برای آنکه بتواند مشخص کند که فرد به اختلال اضطرابی دچار است یا OCD، لازم است بیشترین رفتارهایی که بیمار در چند روز یا چند هفته اخیر، از خود نشان داده است را بررسی کند. توجه به این گونه رفتارها و تشخیص صحیح اختلال روانی، تاثیر بسزایی در انتخاب روش درمانی خواهد داشت.

به نقل از انجمن ملی سلامت روان آمریکا:

اختلال اضطراب و OCD اغلب در علائم با یکدیگر همپوشانی دارند، اما OCD بیشتر شامل افکار مزاحم و رفتارهای اجباری مکرر است که اضطراب به تنهایی چنین الگویی ندارد.

تفاوت وسواس با اضطراب از نظر علائم

اصلی‌ترین نکته در تشخیص تفاوت وسواس با اضطراب، توجه به علائم و نشانه‌های ملموسی است که فرد از خود نشان می‌دهد. افراد مبتلا به OCD، با تصاویر ذهنی، افکار تکراری، تمایلات و احساساتی دست و پنجه نرم می‌کنند، که باعث بی‌قراری و عصبی شدن آن‌ها می‌گردند. این در حالی است که هیچ راهی برای کنترل این گونه رفتارها وجود نداشته، و آن‌ها را نمی‌توان متوقف کرد. معمولا بیماران OCD، برای آنکه بتوانند با این گونه افکار و احساسات مقابله کنند، رفتارهای تکراری را انجام می‌دهند تا افکار مزاحم و آزاردهنده را از خود دور نمایند.^{OCD vs. Anxiety: What’s the Difference?}

به عنوان یک مثال، می‌توان فردی را مثال زد، که دچار وسواس تمیزی یا وسواس سلامتی است. این فرد برای اینکه به بیماری عفونت مبتلا نشود، و با افکار خود درباره کثیفی و آلودگی مبارزه کند. ممکن است دست‌های خود را در طول روز، بیش از ۱۰۰ بار بشوید؛ ضمن اینکه، از دست دادن و تماس پیدا کردن با دیگران یا سطوح آلوده دوری خواهد کرد.

تفاوت وسواس با اضطراب، رفتار متفاوتی را در فرد مضطرب شکل می‌دهد. یعنی بیمار مضطرب، با اینکه درباره ابتلا به عفونت یا بیماری، استرس و نگرانی دارد، اما رفتارهای تکراری مانند شستن دست‌ها به صورت بی‌رویه را انجام نمی‌دهد. همچنین، این گونه افراد به راحتی می‌توانند با دیگران در ارتباط بوده، و از تماس با افراد و اشیا، ترس و ابایی ندارند.

در حالت کلی، می‌توان تفاوت وسواس با اضطراب را، از روی اجبار و رفتارهای تکراری که شخص نشان می‌دهد، متوجه شد. در واقع، حتی پزشک متخصص نیز برای تشخیص وسواس از اضطراب، تلاش می‌کند تا درباره اعمال ذهنی و فیزیکی، که شخص از روی اجبار و برای مبارزه با افکار مزاحم خود انجام می‌دهد، اطلاعات بیشتری به دست آورد؛ زیرا این مساله، یک نشانه و شناسه مهم برای تشخیص اختلال OCD، به حساب می‌آید.

تفاوت الگوهای فکری در افراد وسواسی و مضطرب

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های تفاوت وسواس با اضطراب، الگوهای فکری افرادی است که به این اختلالات مبتلا می‌شوند. در حالت کلی، کسانی که به اختلالات اضطرابی مبتلا هستند، دچار نگرانی‌های واقعی و احتمالی می‌گردند؛ در حالی که افراد مبتلا به OCD، عمدتا وسواسی غیر ممکن یا غیر واقعی را تجربه می‌کنند.

در واقع، افراد مضطرب، بیشتر درباره موضوعات ملموس‌تری دچار استرس می‌شوند، و اضطراب آن‌ها کاملا واضح و مشهود است. حتی اگر مسائل هدف آن‌ها، در ظاهر بی‌اهمیت به نظر برسند، اما نگرانی آن‌ها نسبت به این گونه مسائل، از دیگران بیشتر خواهد بود. اما الگوهای فکری در بیماران مبتلا به OCD، به صورت افکار تکرار شونده، مزاحم و ناخواسته ظاهر می‌گردند، که بیمار هیچ گونه کنترلی روی آن‌ها نداشته و به هیچ طریقی نمی‌تواند از این افکار فرار کند؛ مگر آنکه اعمال تکراری و اجباری را انجام دهد. این دقیقا نکته‌ای است که تفاوت وسواس با اضطراب را قابل درک‌تر می‌سازد، و می‌توان به کمک آن، وسواس را از اضطراب تشخیص داد.

به نقل از مجله روان‌پزشکی بالینی:

تمایز اصلی بین اضطراب و OCD در ماهیت افکار است؛ اضطراب شامل نگرانی‌های کلی و آینده‌نگرانه است، در حالی که OCD حول افکار مزاحم خاص و تکرارشونده شکل می‌گیرد.

تشخیص تفاوت اضطراب با وسواس با الگوهای رفتاری

یکی دیگر از علل تفاوت وسواس با اضطراب، الگوهای رفتاری متفاوت بیماران است. در واقع، افراد مضطرب از نظر الگوهای رفتاری، تفاوت‌های قابل توجهی با بیماران OCD دارند. برای مثال، بیماران مضطرب، عموما دچار نگرانی‌های بیش از حد و مشهود هستند؛ در حالی که بیماران OCD، واکنش‌های ذهنی یا فیزیکی اجباری نشان می‌دهند.

در حالت کلی، می‌توان گفت که یک فرد مبتلا به OCD، بیماری خود را با رفتارهای تکراری و اغلب غیر مفید نشان می‌دهد؛ به گونه‌ای که حتی گاهی خود بیمار نیز، به غیر عادی و غیرمنطقی بودن رفتار خود واقف است. اما بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی، با اینکه نگرانی بیش از حدی را تجربه می‌کنند، برای کاهش اضطراب خود، هیچ گونه رفتار اجباری انجام نمی‌دهند.

آیا OCD نوعی اختلال اضطرابی است؟

در حالت کلی، تفاوت وسواس با اضطراب از جنبه‌های مختلف، قابل توجه است، اما هر دو از مشکلات سلامت روان به حساب می‌آیند. تا چند سال پیش، انجمن روانپزشکی آمریکا، اختلال OCD را به عنوان یک اختلال اضطرابی دسته‌بندی می‌کرد؛ اما بعدها، با تحقیقاتی که انجام گرفت، مشخص شد که OCD، یک اختلال شایع غیر قابل کنترل و البته قابل درمان است، که خلق و خو و روان افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از آن پس، اختلال OCD به عنوان یک بیماری جداگانه تحت مطالعه قرار گرفت.

البته یکی از دلایل اصلی که تفاوت وسواس با اضطراب را توجیه کرده، و آن را در یک دسته بندی جدا قرار می‌دهد، این است که مواد شیمیایی مغز در بیماران مبتلا به OCD، نسبت به افرادی که به اختلالات اضطرابی دچار هستند، کاملا متفاوت خواهند بود. به این معنا که در بیماران OCD، مقدار سروتونین موجود در خون، کمتر از حد استاندارد است. کاهش مقدار این انتقال دهنده عصبی، به شدت می‌تواند بر کیفیت خواب و خلق و خوی افراد تاثیر بگذارد.

تفاوت وسواس با اضطراب از نظر مدت زمان

افراد مبتلا به اضطراب فراگیر یا GAD و مانند آن، تا زمانی که علت استرس و اضطراب خود را برطرف نکنند، با این حالت درگیر خواهند بود. بیماران OCD نیز ممکن است بتوانند، علائم استرس و اضطراب خود را پس از انجام یک رفتار تکراری یا اجبار، کمی کاهش دهند؛ اما همان افکار مضطرب‌کننده، مجددا بازگشته و این چرخه نگرانی، ادامه می‌یابد. در صورتی که این اختلال درمان نشود، فرایند یا شده همچنان تکرار خواهد شد.

آیا امکان ابتلای همزمان به OCD و اضطراب وجود دارد؟

با وجود تفاوت وسواس با اضطراب، اما بسیاری از افراد مبتلا به وسواس فکری عملی، دچار اضطراب شدید می‌شوند؛ با این حال، نمی‌توان آن را معادل با اختلال اضطرابی دانست. در واقع، وجود اضطراب در بیماران OCD، امری طبیعی به نظر می‌رسد! نکته دیگر اینکه مطالعات اخیر، یک ارتباط نزدیک بین وسواس فکر عملی و اختلال اضطراب فراگیر GAD نشان داده‌اند.

این اختلالات می‌توانند به صورت همزمان یا یکی پس از دیگری رخ دهند. با اینکه اکثر افراد معمولا یکی از این اختلالات را همزمان با اختلال افسردگی تجربه می‌کنند، اما ابتلا به GAD و OCD به صورت همزمان نیز دور از انتظار نیست.^{The Differences Between OCD and Anxiety Disorders}

تفاوت وسواس با اضطراب؛ از نظر درمان

وسواس و اضطراب، حتی از نظر درمان هم تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با یکدیگر دارند. تشخیص صحیح بیماری کمک می‌کند تا اثربخش‌ترین روش درمانی، برای آن‌ها به کار گرفته شوند. در ادامه، به شباهت و تفاوت وسواس با اضطراب، از نظر روش درمانی، اشاره می‌کنیم.

درمان شناختی رفتاری برای وسواس و اضطراب

درمان CBT، عبارت است از شناسایی افکار مزاحم و رفتارهای منفی، و تلاش برای تغییر آن‌ها، که باعث کاهش علائم اختلال روانی خواهد شد. برای درمان OCD، روش CBT با تکنیک‌های خاصی به کار می‌رود، که این تکنیک‌ها، با آنچه برای درمان اضطراب فراگیر مناسب هستند، فرق دارند. در ادامه، به تفاوت وسواس با اضطراب، از نظر نوع تکنیک CBT، اشاره می‌کنیم.

بازسازی شناختی

یکی از تکنیک‌های درمانی CBT که برای بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی، مانند GAD، به کار می‌رود، بازسازی شناختی نامیده می‌شود.

با استفاده از این تکنیک، افراد می‌آموزند که افکار مضطرب‌کننده را شناسایی کرده، و آن‌ها را به چالش بکشند؛ در نهایت فرد، نحوه ایجاد یک دیدگاه جدید در خود را فرا می‌گیرد و با تکرار آن، بیماری بهبود پیدا می‌کند.

روش پیشگیری از مواجهه و پاسخ (ERP)

یک روش درمانی CBT، که برای درمان بیماران OCD به کار می‌رود، تکنیک پیشگیری از مواجهه و پاسخ است. این نوع درمان، از جنبه‌های مواجهه درمانی استفاده می‌کند؛ به این معنا، که بیماران مبتلا به وسواس فکری عملی را در معرض برخی موقعیت‌ها قرار می‌دهد، تا ترس و اضطراب آن‌ها تحریک گردد. تکرار این گونه فرایند‌ها نیز واکنش آمیخته با ترس بیماران را کمتر می‌کند. این دقیقا نتیجه‌ای است، که تفاوت وسواس با اضطراب را از نظر تکنیک درمانی CBT، توضیح می‌دهد.

تفاوت وسواس با اضطراب از نظر نوع دارو

در حالت کلی، اغلب اختلالات روانی از جمله OCD و GAD، با کمک داروهای SSRI و SNRI، درمان می‌گردند. این گونه داروهای ضد افسردگی، داروهای خط اول هستند که برای درمان اغلب بیماری‌ها، به کار می‌روند؛ مخصوصا این که این داروها، باید در حین جلسات روان درمانی مصرف گردند. بنابراین با وجود تفاوت وسواس و اضطراب از نظر علائم، داروهای افسردگی در آن‌ها مشترک هستند.

البته، نوع دارویی که پزشک متخصص اعصاب و روان، برای بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی و بیماران OCD تجویز می‌کنند، کمی متفاوت است. از جمله داروهایی که برای درمان اضطراب فراگیر به کار می‌روند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• سیمبالتا (دولوکستین)
• پاکسیل (پاروکستین)
• لکساپرو (اسیتالوپرام)

داروهایی که برای درمان وسواس فکری عملی مصرف می‌شوند، کمی متفاوت هستند. کلومیپرامین، فلوکستین، فلووکسامین، پاروکستین و سرترالین، از جمله داروهایی هستند که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، برای درمان این اختلال روانی، تایید کرده است.

درمان OCD و GAD با آر تی ام اس (تحریک مغناطیسی مغز)

موثرترین و بهترین روش درمانی، که برای بهبود علائم وسواس و اضطراب به کار می‌رود، درمان با آر تی ام اس است. با وجود تفاوت وسواس با اضطراب از نظر درمان، اما درمان با دستگاه آر تی ام اس برای هر دو اختلال روانی، به خوبی پاسخ می‌دهد. البته برای درمان اضطراب با rTMS، یا درمان وسواس با تحریک مغناطیسی مغز، ممکن است تعداد جلسات و نوع تنظیمات دستگاه متفاوت باشد؛ با این حال، هیچ مساله‌ای نمی‌تواند اثربخشی این روش درمانی را انکار نماید.

بسیاری از بیمارانی که نسبت به روان درمانی و درمان دارویی مقاوم شده‌اند، می‌توانند با کمک درمان آر تی ام اس، به زندگی عادی بازگردند. در سال‌های اخیر، رضایت بیماران از این روش درمانی، چنان زیاد بوده که حتی در بیماران دیگر نیز، از درمان rTMS همزمان با روان درمانی و دارو درمانی، کمک گرفته می‌شود.

در حال حاضر، کلینیک زیما درمان، یکی از بهترین مراکز تخصصی برای درمان اختلالات روانی با rTMS، به حساب می‌آید. چنانچه سوالی درباره این روش درمانی دارید، می‌توانید با کارشناسان و متخصصان زیما درمان در ارتباط باشید.

فرق اضطراب و وسواس

در نهایت باید گفت که تفاوت وسواس با اضطراب، به نکات ظریف و پیچیده‌ای مربوط می‌شود که تنها یک متخصص می‌تواند آن‌ها را تشخیص دهد. اگر علائم شما بیش از چند هفته طول کشیده یا باعث اختلال در زندگی روزمره‌تان شده، مراجعه به روان‌پزشک ضروری است. به یاد داشته باشید که هم اضطراب و هم وسواس درمان‌پذیرند، اما شیوه درمانشان متفاوت است. در واقع، درک درست فرق اضطراب با وسواس و همچنین تفاوت OCD و اضطراب می‌تواند مسیر درمان شما را روشن‌تر کند. نادیده گرفتن این اختلالات، در طولانی‌مدت کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد و درمان را سخت‌تر می‌کند.