6 فرق بین rTMS و FMS که باید بدانید | تفاوت rTMS و FMS

تحریک مغناطیسی مکرر جمجمه‌ای (rTMS) و تحریک عملکردی مغناطیسی (FMS)، دو روش غیرتهاجمی با کاربردهای متمایز در درمان بیماری‌های عصبی و عضلانی هستند. تفاوت rTMS و FMS در این است که rTMS با ارسال پالس‌های مغناطیسی به نواحی خاص مغز، برای درمان افسردگی مقاوم، OCD و درد مزمن استفاده می‌شود؛ طبق آمار منتشرشده در مجله Brain Stimulation، نرخ موفقیت rTMS در درمان افسردگی شدید به حدود ۶۰٪ رسیده است. در حالی‌که FMS بیشتر در توان‌بخشی عضلانی، بی‌اختیاری‌ها و بهبود عملکرد حرکتی مؤثر است. آگاهی از تفاوت‌های بین rTMS و FMS برای انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

این روش که توسط FDA تایید شده، نواحی سطحی مغز را هدف قرار می‌دهد و اثرات درمانی آن از طریق تغییر در اتصال‌پذیری مغزی، ایجاد می‌شود. در عوض، FMS با استفاده از میدان‌های الکترومغناطیسی، انقباض عضلانی غیرارادی را القا می‌کند و در بازتوانی عضلات، درمان بی‌اختیاری، تسکین درد و بهتر شدن سلامت جنسی موثر است.

برخلاف rTMS که بر مغز متمرکز است، FMS بر تحریک عضلات و نورون‌های حرکتی تاکید دارد. انتخاب بین این دو روش به نوع بیماری، ناحیه هدف (مغز یا عضلات) و نیازهای درمانی بیمار بستگی دارد. شناخت تفاوت‌های این فناوری‌ها، به تصمیم‌گیری بهتر برای درمان کمک می‌کند.

rTMS در چه بیماری‌هایی کاربرد دارد؟

تحریک مغناطیسی مکرر جمجمه‌ای یا rTMS، یکی از روش‌های غیرتهاجمی در درمان اختلالات روانی و عصبی است که با استفاده از میدان مغناطیسی، به نواحی خاصی از مغز اثر می‌گذارد. این روش ابتدا، برای درمان افسردگی مقاوم به درمان دارویی ساخته شد و توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هم برای این کار، تایید شده است.

در حال حاضر، rTMS نه تنها در درمان افسردگی اساسی کاربرد دارد؛ بلکه به طور روزافزون برای بیماری‌ها دیگر هم مورد استفاده و تحقیق، قرار می‌گیرد. از جمله اختلالات روانی دیگر، می‌توان به اختلال وسواس فکری عملی (OCD) اشاره کرد که rTMS، با هدف قرار دادن نواحی خاصی از مغز، به بهتر شدن علائم آن کمک می‌کند.

به نقل از مجله Brain Stimulation، سال ۲۰۱۹، دانشگاه هاروارد:

مطالعات نشان می‌دهند که rTMS، به‌عنوان یک روش غیرتهاجمی، می‌تواند در بیماران مبتلا به افسردگی مقاوم به درمان، تا ۶۰٪ بهبود علائم ایجاد کند.

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، یکی دیگر از شرایطی است که rTMS ممکن است در کاهش علائم آن، موثر باشد؛ هرچند مطالعات بیشتری در این زمینه در حال انجام است. در حوزه بیماری‌های عصبی، از جمله پارکینسون، ترمور ضروری و اسپاستیسیتی نیز، کاربردهای بالقوه rTMS مورد بررسی قرار گرفته است.

علاوه بر این، rTMS در درمان اختلالات دیگر مانند طیف اوتیسم، اسکیزوفرنی، اختلالات خوردن، درد مزمن و اعتیاد هم در حال پژوهش است. در کنار موارد گفته شده، آزمایش‌هایی مانند تست FMS، در تشخیص مشکلات عملکردی حرکتی و طراحی درمان‌های مکمل، نقش بسیار مفیدی دارد.^{Towards understanding rTMS mechanism of action}

FMS چگونه کار می‌کند؟

تحریک عملکردی مغناطیسی یا FMS (Functional Magnetic Stimulation)، یک روش غیرتهاجمی برای فعال‌سازی عضلات از طریق میدان‌های الکترومغناطیسی است. این فناوری با استفاده از اصل القای الکترومغناطیسی، بدون نیاز به تلاش داوطلبانه بیمار، انقباض عضلانی ایجاد می‌کند و در تقویت عضلات، کنترل بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، تسکین دردهای مزمن و حتی بهتر شدن سلامت جنسی کاربرد دارد. مکانیسم عملکرد FMS را، در ادامه توضیح می‌دهیم.

1. القا الکترومغناطیسی: میدان مغناطیسی متغیر با سرعت بالا، جریان‌های الکتریکی درون بافت‌های بدن ایجاد می‌کند.
2. تحریک نورون‌های حرکتی: این جریان‌ها به طور مستقیم نورون‌های حرکتی را، هدف قرار می‌دهند.
3. انقباض عضلانی غیرارادی: تحریک نورونی باعث انقباض عضلات هدف می‌شود، مشابه زمانی که فرد به شکل ارادی تمرین می‌کند.
4. کاربردهای درمانی گسترده: از جمله تقویت عضلات شکم، بازو، ران، باسن و ساق پا، درمان بی‌اختیاری ادرار و مدفوع با تحریک عضلات کف لگن، کم شدن دردهای مزمن عضلانی ناشی از آسیب‌های ورزشی، بازتوانی بعد از زایمان و بهبود عملکرد جنسی.
5. مزایا: FMS ایمن، بدون درد و بدون نیاز به جراحی است. این روش می‌تواند در مدت زمان کوتاه، انقباضاتی مشابه تمرینات ورزشی سنگین را ایجاد کند، بدون آنکه فشار فیزیکی به بدن وارد شود.

به نقل از مجله Journal of Women’s Health Physical Therapy:

FMS در بازتوانی عضلات کف لگن و درمان بی‌اختیاری ادرار، به‌ویژه در زنان پس از زایمان، اثربخشی قابل توجهی از خود نشان داده است.

FMS روشی نوآورانه، برای فعال‌سازی عضلات و بازتوانی بدن است که جایگاه ارزشمندی در پزشکی توان‌بخشی، پیدا کرده است. برای دریافت مشاوره و استفاده از این روش، مراجعه به مراکزی مانند کلینیک نوار عصب عضله می‌تواند گزینه‌ای مناسب باشد.

تفاوت مکانیسم اثر rTMS و FMS

rTMS با استفاده از پالس‌های مغناطیسی، جریان الکتریکی در نواحی خاصی از مغز ایجاد می‌کند و فعالیت نورونی را، تحریک یا مهار می‌نماید. این تحریک می‌تواند به صورت موقتی یا پایدار، الگوهای فعالیت مغزی را تغییر دهد و به همین دلیل، کاربرد درمانی در اختلالاتی مانند افسردگی، درد مزمن و برخی بیماری‌های نورولوژیکی دارد.

در عوض، fMRS یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که بررسی غلظت متابولیت‌های خاص در بافت مغز بررسی می‌کند. این روش اطلاعاتی درباره شیمی مغز، سلامت سلولی، سطح انرژی و عملکرد نوروترنسمیترها فراهم می‌کند؛ به عبارت دیگر، fMRS به درک بهتر مکانیزم‌های بیولوژیکی بیماری‌های مغز کمک می‌کند؛ ولی نقشی در درمان مستقیم ندارد. در جدول زیر، تفاوت‌های کلیدی این دو روش را بررسی خواهیم کرد.

rTMS ابزاری درمانی برای تنظیم عملکرد مغز است؛ در حالی که fMRS ابزاری پژوهشی برای شناخت بهتر ساختار و عملکرد شیمیایی مغز محسوب می‌شود. استفاده هم‌زمان از این دو روش، در مطالعات کلینیکی و تحقیقاتی، می‌تواند دیدگاه جامع‌تری درباره وضعیت مغز بیماران ارائه دهد.

مقایسه کاربردهای rTMS و FMS در درمان

rTMS با ارسال پالس‌های مغناطیسی مکرر به سطح مغز، باعث ایجاد جریان‌های الکتریکی در ناحیه قشر مغز (حدود ۰/۵ تا ۰/۷ سانتی‌متر عمق) می‌شود. این روش، برای درمان افسردگی مقاوم به دارو توسط FDA تایید شده و در سال‌های اخیر برای درمان اختلالات اضطرابی، وسواس فکری عملی (OCD)، PTSD، درد مزمن و بازتوانی پس از سکته مغزی هم مورد استفاده و تحقیق، قرار گرفته است.

مزیت اصلی rTMS، غیرتهاجمی بودن و عدم نیاز به بیهوشی است؛ هرچند یکی از محدودیت‌های آن ناتوانی در تحریک نواحی عمقی‌تر مغز است. fTMS یا dTMS با استفاده از کویل‌های تخصصی مانند H-coil، قادر است تا عمق ۳ تا ۴ سانتی‌متر به داخل مغز نفوذ کرده و ساختارهای زیر قشری موثر، در خلق‌وخو و سایر عملکردهای عصبی را هدف قرار دهد.

این روش نیز توسط FDA برای درمان افسردگی مقاوم، OCD و حتی ترک سیگار تایید شده است. fTMS پتانسیل بالاتری برای تحریک نواحی عمقی دارد و در شرایطی که rTMS ناکارآمد باشد، می‌تواند گزینه‌ای موثرتر باشد. مطالعات بیشتری برای تعیین دوز، تعداد جلسات و اثربخشی دقیق fTMS نسبت به rTMS مورد نیاز است.

درحالی‌که rTMS جایگاه تثبیت‌شده‌تری در کلینیک‌ها دارد، fTMS به عنوان روشی نوظهور، امیدهای بیشتری برای درمان اختلالات مقاوم و پیچیده ایجاد کرده است. انتخاب بین این دو روش بستگی به نوع بیماری، عمق ناحیه مغزی موردنظر و پاسخ بیمار به درمان‌های پیشین دارد. بررسی‌های بیشتر و تحقیقات بالینی دقیق‌تر، به بیشتر شدن کاربردهای این دو روش کمک خواهد کرد.

در چه مواردی هر کدام انتخاب بهتری هستند؟

انتخاب بهترین گزینه بین دو روش rTMS و fTMS ، بستگی به نوع اختلال، شدت علائم، محل درگیری مغزی، و واکنش فرد به درمان‌های قبلی دارد. در ادامه، به مواردی اشاره می‌کنیم که در آن‌ها هر کدام از این روش‌ها می‌توانند انتخاب بهتری باشند. مواردی که rTMS انتخاب بهتری است:

• بیمار مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط که به درمان دارویی، پاسخ نداده است.
• افرادی که نیاز به درمان با دسترسی بیشتر دارند؛ چون rTMS در بسیاری از کلینیک‌ها به صورت استاندارد ارائه می‌شود.
• بیمارانی که تحریک سطحی مغز، کافی است و نیازی به دسترسی به نواحی عمقی‌تر مغز ندارند.
• افرادی که حساسیت بالایی به تحریک مغناطیسی دارند و ترجیح داده می‌شود، از شدت پایین‌تری استفاده شود.

در عوض، fTMS در مواردی انتخاب مناسب‌تری است که شدت علائم بالاتر بوده یا نواحی عمقی مغز، درگیر باشند؛ به‌عنوان مثال، در بیمارانی که دچار افسردگی شدید یا مقاوم به درمان هستند و به rTMS پاسخ نداده‌اند، استفاده از fTMS می‌تواند اثربخشی بیشتری داشته باشد.

همچنین در اختلالات پیچیده‌تری، مانند وسواس فکری عملی شدید (OCD) که ساختارهای عمقی‌تر مغز درگیر هستند، fTMS می‌تواند به نواحی مورد نظر نفوذ کرده و پاسخ درمانی بهتری ایجاد کند. در شرایطی که تحریک ساختارهای زیر قشری مانند، نواحی لیمبیک که با احساسات و رفتار مرتبط هستند، مورد نیاز باشد نیز این روش عملکرد موثرتری دارد.

علاوه بر این، در افرادی که در برنامه ترک سیگار قرار دارند، fTMS گزینه بهتری است؛ زیرا استفاده از آن برای ترک سیگار نیز توسط سازمان FDA تایید شده است. تصمیم‌گیری درباره استفاده از rTMS یا fTMS، باید توسط پزشک متخصص و بر اساس ارزیابی دقیق وضعیت بیمار، شدت علائم و سوابق درمانی انجام شود. انتخاب صحیح روش می‌تواند نقش مهمی، در بهبود سریع‌تر و کاهش علائم داشته باشد.^{Transcranial magnetic stimulation}

انتخاب صحیح بین تفاوت rTMS و FMS برای درمان

rTMS با تمرکز بر تنظیم فعالیت نورونی مغز، در درمان اختلالات روانی مانند افسردگی مقاوم، وسواس فکری عملی (OCD) و استرس پس از سانحه (PTSD) و همچنین برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون اثربخشی بالایی دارد. این روش با تایید FDA، به‌ویژه برای تحریک نواحی سطحی مغز مناسب است.

FMS با تحریک میدان‌های الکترومغناطیسی باعث ایجاد انقباضات عضلانی غیرارادی می‌شود و در درمان‌هایی مانند بازتوانی عضلات، درمان بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، تسکین دردهای مزمن و حتی بهبود عملکرد جنسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، rTMS بیشتر روی تنظیم فعالیت نورونی مغز تمرکز دارد. تفاوت rTMS و FMS در ناحیه هدف (مغز یا عضله) و کاربردهای بالینی آن‌هاست. درک دقیق تفاوت‌های بین rTMS و FMS برای انتخاب درمان مؤثر ضروری است. مشاوره تخصصی می‌تواند در فهم بهتر فرق بین rTMS و FMS و یافتن گزینه‌ مناسب درمان، نقش حیاتی ایفا کند.