تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس

تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس

هنگامی که صحبت از درمان وسواس فکری عملی به میان می‌آید، مهم‌ترین روش‌های درمانی، شامل مصرف داروهای ضد افسردگی و کمک گرفتن از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس، خواهند بود. در واقع، متخصص اعصاب و روان، با کمک تکنیک‌های روان درمانی، به بیمار کمک می‌کند تا رفتارها و باورهای خود را بررسی کرده و دیدگاه مثبت را جایگزین باورهای منفی خود کند!

از کاربردی‌ترین تکنیک‌های CBT که برای درمان وسواس فکری عملی به کار می‌روند، می‌توان به روش ERP، تمرین تنفس عمیق، آزادسازی ماهیچه‌ها، نوشتن عواطف و افکار، ذهن آگاهی، تکنیک بدترین و بهترین سناریو، برنامه‌ریزی روزانه، پیشگیری از واکنش و تجزیه و تحلیل اشاره کرد. تمامی این تکنیک‌ها اصول خاص مربوط به خود را دارند، که باید توسط پزشک متخصص اعصاب و روان به بیمار آموزش داده شوند. در این مقاله، قصد داریم هر آنچه را که لازم است درباره روش‌های درمان او سی دی با تکنیک‌های CBT بدانید، توضیح دهیم.CBT for OCD: How It Works, Examples & Effectiveness (choosingtherapy.com)

نوشتن افکار و رفتارها (روزنامه نگاری)

از کاربردی‌ترین تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس، که تقریبا همه افراد می‌توانند از آن استفاده کنند، تکنیک روزنامه نگاری برای ثبت وقایع است! در واقع فرد بیمار، افکار مزاحم و رفتارهای اجباری را که برای مدیریت آن‌ها انجام می‌دهد، ثبت می‌کند. برای مثال، شخص می‌تواند این فکر وسواسی را بنویسد: “ممکن است چیزی کثیف را لمس کرده باشم” و رفتار اجباری در مقابل این تفکر، شستن دست‌ها به مدت ۵ دقیقه باشد. اگر بیمار تمامی این رویدادها، الگوها و محرک‌ها را ثبت کند، کم کم می‌تواند عوامل و حالت‌های مربوط به ایجاد وسواس را در خود بشناسد.

تکنیک تجزیه و تحلیلABC (محرک-رفتار-نتیجه)

برای درک بهتر از تکنیک تجزیه و تحلیل (ABC)، به این مثال دقت کنید. فرض کنید شخص مبتلا به اختلال روانی OCD، دچار ترس یا وسواس آلودگی باشد؛ به طوری که هر گاه دستگیره در یا نرده پله را لمس می‌کند، به اجبار دست‌های خود را می‌شوید. لمس کردن دستگیره یا نرده در اینجا، به عنوان عامل محرک (یا ماشه!) به حساب می‌آید، و اجبار برای شستن کامل دست‌ها، رفتار بیمار در برابر این عامل خواهد بود. پیامد این رفتار این است که شخص به طور موقت، از اضطراب رهایی پیدا می‌کند، که آن را به عنوان نتیجه می‌دانیم.

پزشک متخصص اعصاب و روان، به بیمار می‌آموزد تا از طریق تجزیه و تحلیل ABC به این نتیجه برسد، که با شستن اجباری دست‌ها، اضطراب او به طور موقت کاهش می‌یابد؛ در حالی که این موضوع، باعث افزایش وسواس نسبت به دست زدن به دستگیره شده، و ترس و اضطراب ناشی از آن را تقویت می‌کند!

تکنیک مواجهه درمانی (ERP)

یکی دیگر از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس، متد مواجهه درمانی یا ERP نامیده می‌شود. فرض کنید شخصی به اختلال OCD مبتلا بوده و از میکروب‌ها و آلودگی‌ها هراس دارد. در طول درمان با تکنیک مواجهه درمانی، شخص به تدریج از طریق دست زدن به دستگیره در یا سایر اشیای آلوده، در موقعیت‌های واکنشی قرار می‌گیرد؛ اما او باید بتواند پس از دست زدن به سطوح آلوده، بدون شستن دست‌های خود، با ترس و اضطراب ناشی از آلودگی مقابله کند!

هر چقدر مدت زمان مواجهه طولانی‌تر باشد، بیمار او سی دی می‌آموزد، که اضطراب خود را بدون کمک گرفتن از رفتارهای اجباری مدیریت نماید.

تکنیک بدترین و بهترین سناریو

تکنیک بدترین و بهترین سناریو نیز به اندازه سایر تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس مفید است. در این روش، بیمار مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی، با در نظر گرفتن بهترین و بدترین وضعیت، می‌تواند با واقعیت روبرو شده و رفتارهای وسواس گونه خود را کنترل نماید. برای مثال، ممکن است شخص مبتلا به OCD بر این باور باشد، که اگر بعد از استفاده از سرویس بهداشتی عمومی حمام نکند، به شدت بیمار می‌شود؛ این همان بدترین سناریوی ممکن است!

بدترین و بهترین سناریو در تکنیک‌های CBT

اما در مقابل این حالت، شرایطی را می‌توان در نظر گرفت که فرد بدون دوش گرفتن بعد از استفاده از سرویس بهداشتی عمومی، همچنان سالم بوده و احساس خوبی دارد. این وضعیت، بهترین سناریو را نشان می‌دهد. حال شخص با در نظر گرفتن دو موقعیت بدترین و بهترین، می‌تواند دیدگاه واقع بینانه‌ای پیدا کرده و تفکر خود را درباره ضروری بودن یا نبودن اقدامات خود، مدیریت کند.

ذهن آگاهی برای تمرکز حواس

انجام تمرینات تمرکز حواس، به بیمار OCD کمک می‌کند، تا افکار وسواسی خود را شناخته و واکنش‌های عاطفی یا اجباری خود را به تدریج کاهش دهد! در اصل، هنگامی که بیمار در جلسات روان درمانی، تمرینات تمرکز حواس را دنبال می‌کند، با افکار وسواس گونه خود شبیه به ابرهایی رفتار خواهد کرد که به صورت گذرا از آسمان ذهن او عبور می‌کنند؛ بدون آنکه با آن‌ها درگیر شود.

هنگامی که پذیرش این افکار، تقویت گردد و ذهن آگاهی بیمار افزایش پیدا کند، به تدریج توانایی فرد در مقابله با افکار مزاحم بیشتر شده و تسلط اجبار بر رفتارهای شخص، کاهش پیدا می‌کند. به طور کلی، این راهکار یکی از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس است، که می‌تواند نحوه کنار گذاشتن افکار مزاحم یا عدم واکنش به آن‌ها را تقویت نماید.

داشتن برنامه‌ریزی هدفمند برای فعالیت روزانه

بیماری که در اثر ابتلا به اختلال OCD، دچار رفتارهای اجباری می‌شود، باید بتواند زمان‌های پرت خود را کاهش دهد. در واقع، اگر بیمار بتواند یک برنامه‌ریزی دقیق و معنادار برای خود داشته باشد، در این صورت ساعت‌هایی که صرف رفتارهای اجباری می‌کند، به تدریج کاهش پیدا کرده و افکار وسواسی، از ذهن او دور خواهند شد.

در اصل، برنامه‌ریزی معنادار از دیگر تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس است، که پزشک متخصص اعصاب و روان از آن استفاده می‌کند. در طول این برنامه، پزشک، فعالیت‌های لذت بخش مانند دیدار با دوستان، دنبال کردن انواع سرگرمی‌های مورد علاقه، ورزش کردن و حتی شرکت در کلاس‌های آموزشی را برای ساعت‌های مختلف روز برنامه‌ریزی می‌کند. این کار زمان در دسترس برای رفتارهای اجباری را کاهش می‌دهد.

پیشگیری از واکنش نسبت به محرک‌ها

یکی از راه‌های موثری که می‌تواند قدرت فرد در مقابله با محرک‌ها را تقویت کند، پیشگیری از واکنش در برابر آن‌ها است. در این روش، که یکی از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس فکری عملی است، شخص در برابر میل به انجام رفتارهای اجباری، از خود مقاومت نشان می‌دهد. این کار کمک می‌کند تا چرخه OCD به تدریج شکسته شده و توانایی فرد، برای مقابله با آن‌ها افزایش پیدا کند.

برای تکنیک پیشگیری از واکنش، ابتدا فرد باید خود را در معرض عوامل محرک و ترسناک قرار داده و سپس، بدون آنکه رفتارهای ایمنی و اجباری را انجام دهد، با احساس ناراحتی ناشی از وسواس کنار می‌آید. تکرار این رفتارها، مطابق با شرایط بیمار، قدرت او را برای مدیریت افکار وسواسی بهبود می‌بخشد.

CBT مبتنی بر استنتاج (I-CBT)

در این روش، که یکی دیگر از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس به حساب می‌آید، پزشک متخصص به فرد می‌آموزد، تا ارتباط بین شک‌های وسواسی و استدلال‌های نادرست خود را تشخیص دهد! متد CBT مبتنی بر استنتاج، بر این باور است که شخص مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی، در هنگام بروز اضطراب، واقعیت را با تخیل اشتباه می‌گیرد؛ اما با این تکنیک می‌آموزد تا روایت‌هایی را بپذیرد، که با عقل مطابقت دارد، نه تردیدهای وسواسی!

تمرینات تنفس عمیق

در مسیر برخی تکنیک‌های CBT که برای درمان وسواس اجباری به کار می‌روند، شخص باید بتواند تنفس خود را بهبود بخشد، تا حال بهتری داشته باشد!

تنفس عمیق؛ تکنیک CBT برای آرامش بیمار

تمرینات تنفس عمیق، به بیمار کمک می‌کنند تا اضطراب خود را مدیریت کرده و در نهایت، با افزایش سرعت تنفس، به کنترل ضربان قلب خود کمک نمایند. در نهایت، شخص به احساس آرامشی می‌رسد، که به او حس و حال بهتری می‌دهد.

متد بازسازی شناختی

رایج‌ترین و بهترین روش درمان OCD با استفاده از تکنیک CBT، بازسازی شناختی است. در این روش، بیمار تمامی افکار غیرمنطقی و الگوهای تفکر ناصحیح خود را شناسایی کرده، و آن‌ها را با افکار منطقی و رفتارهای مثبت (بر اساس واقعیت) جایگزین می‌کند. در طی این روش درمانی، بیمار در تلاش است تا افکار مبتنی بر پاسخ‌های احساسی را با استفاده از حقایق منطقی، به چالش بکشد!

آیا تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس موثر هستند؟

تمامی افراد مبتلا به وسواس فکری عملی، می‌توانند بدون نگرانی، یکی از تکنیک‌های CBT برای درمان وسواس را دنبال کنند؛ اما هر فرد، باید تحت نظارت پزشک متخصص اعصاب و روان، با استفاده از بهترین تکنیک تحت درمان قرار گیرد.

با اینکه در ضمن استفاده از روان درمانی با تکنیک‌های CBT، هیچ گونه خطری بیمار را تهدید نمی‌کند، اما ممکن است درمان وسواس با CBT، برای برخی افراد موثر نباشد؛ ضمن اینکه معمولا برای اثربخشی بیشتر روان درمانی OCD، مصرف قرص برای درمان وسواس نیز لازم باشد. حتی گاهی برخی بیماران، درمان وسواس با rTMS را نیز باید در برنامه درمانی خود داشته باشند.

خط اول درمان وسواس فکری عملی شامل روان درمانی با تکنیک‌های CBT و مصرف دارو برای وسواس است؛ با این حال، گاهی لازم است برای افزایش میزان تاثیر درمان این اختلال روانی، درمان‌های تکمیلی مانند استفاده از دستگاه آر تی ام اس نیز به برنامه درمانی شخص اضافه گردد. تیم تخصصی کلینیک زیما درمان، راهنمای خوبی در این زمینه خواهند بود.

مرکز مغز، اعصاب و روان زیمادرمان
مرکز مغز، اعصاب و روان زیمادرمان
کلینیک زیمادرمان؛ مدرن ترین و مجهزترین مرکز مغز و اعصاب و روان در ایران با کادری مجرب شامل دکتر علمی، کاملی، نورالهی و ... با جدیدترین تکنولوژی ها و روش های درمانی مانند rTMS

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت ، استفاده از سرویس ریکپچای گوگل الزامی است که منوط به خط مشی رازداری و شرایط استفاده گوگل است.

من با این قوانین موافقم.

مقالات مرتبط