بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو | درمان OCD بدون دارو

وسواس فکری عملی (OCD)، یک اختلال روانی جدی است، که می‌تواند عوارض شدیدی را برای زندگی افراد در پی داشته باشد. در برخی افراد، درمان وسواس با دارو، ضمن داشتن عوارض جانبی فراوان، تاثیر چندانی نیز بر سلامت آن‌ها ندارد. از این رو، معمولا بیماران به دنبال بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو هستند، تا بتوانند کنترل افکار مزاحم و رفتارهای آزاردهنده خود را در دست گرفته و کیفیت زندگی را افزایش دهند؛ بدون آن که عوارض جدی‌تری را تجربه کنند. درمان OCD بدون دارو با تکنیک ERP (مواجهه و جلوگیری از پاسخ) تا ۶۵–۸۵٪ علائم را کاهش می‌دهد و درمان غیردارویی OCD با rTMS در موارد مقاوم به درمان، در ۴۰–۶۰٪ بیماران بهبود قابل توجه ایجاد می‌کند.

از بهترین درمان‌های غیر دارویی برای اختلال وسواس فکری اجباری، می‌توان به روان درمانی و درمان با rTMS اشاره کرد. در مشاوره درمانی این اختلال، از تکنیک CBT استفاده می‌شود که به بررسی الگوهای فکری و رفتاری بیمار می‌پردازد. در نهایت، فرد ناچار به تغییر افکار منفی خود شده، و می‌آموزد که چگونه افکار و رفتارهای مثبت را جایگزین احساسات و اعمال منفی خود نماید.

در مورد درمان وسواس فکری عملی با rTMS نیز، تلاش بر این است تا از طریق ارسال پالس‌های مغناطیسی به مغز، به بهبود عملکرد نورون‌های مغزی کمک نمود. این روش درمانی، در مراکز تخصصی انجام می‌گیرد و باید زیر نظر متخصص مغز و اعصاب و روانپزشک، دنبال گردد تا به بهترین نتایج برسد. در هر حال، این روش را می‌توان موثرترین و بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو دانست.

چرا باید از بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو استفاده کنیم؟

اختلال وسواس فکری اجباری، نوعی مشکل سلامت روان است، که باعث ایجاد باورهای اضطرابی و افکار مزاحم می‌گردد. بسیاری از افرادی که به این اختلال مبتلا می‌شوند، از طریق انجام اعمال تشریفاتی و اجباری، به دنبال کاهش سطح اضطراب خود هستند؛ اما معمولا موفق نشده و تنها اضطراب آن‌ها افزایش پیدا می‌کند.

معمولا درمان وسواس فکری با داروهای ضد افسردگی، یک روش درمانی مرسوم است، که اغلب متخصصان اعصاب و روان، برای بیماران خود به کار می‌برند؛ اما مصرف این داروها، همیشه تاثیر مثبت ندارد. به همین دلیل، گاهی پزشک و بیمار به دنبال جایگزین‌هایی هستند، که بتوانند درمان‌های دارویی را با بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو جایگزین نمایند. از مهم‌ترین روش‌هایی که برای این نوع درمان به کار می‌رود، روان درمانی با تکنیک CBT است.

ترکیب درمان بدون داروی وسواس با دارو

برای افرادی که پاسخ درمانی مناسبی به روش‌های بدون دارو برای درمان وسواس می‌دهند، معمولا مصرف دارو ضرورتی ندارد. در این صورت، بیمار به عوارض ناشی از داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی مبتلا نخواهد شد. با این حال، ممکن است لازم باشد تا بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو با مصرف دارو نیز ترکیب گردد، تا به نتایج بهتری برسد.

بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو؛ روان درمانی

روان درمانی، یکی از مهم‌ترین درمان‌های خط اول، برای بهبود بیماران مبتلا به انواع اختلالات روانی، شامل وسواس فکری عملی، استرس و اضطراب، افسردگی و اختلال دو قطبی به حساب می‌آید. در روان درمانی بیماران مبتلا به وسواس فکری، از تکنیک‌های مختلفی استفاده می‌شود، که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

روان درمانی وسواس با درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری، یکی از روش‌هایی است که برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو به کار می‌رود. هدف اصلی در روش CBT، گفتار درمانی است که یک درمان خط اول به حساب می‌آید. طی جلسات روان درمانی با تکنیک CBT، بیمار سعی دارد احساسات، افکار، باورها و رفتار خود را بررسی کند. روان درمانگر، بیمار را وادار می‌کند تا به تدریج، این گونه موارد را درک کرده و پاسخ‌های فیزیکی خود به آن‌ها را بررسی نماید.^{med.upenn.edu}

در واقع، متد درمان شناختی رفتاری تلاش می‌کند تا تجربه نامطلوب، تهدید‌کننده، مضر و ناسازگار را به تجربه‌ای بهتر و قابل درک، تبدیل کند. در این صورت، فرد می‌تواند به تدریج، رفتار و واکنش‌های خود را تغییر داده، و با ادامه این روند، علائم وسواس فکری عملی در فرد، خفیف‌تر خواهند شد.

به نقل از انجمن روانپزشکی آمریکا (APA):

درمان شناختی-رفتاری با تمرکز بر مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP) همچنان خط اول درمان اختلال وسواس فکری-عملی است و نرخ پاسخ‌دهی ۶۵–۸۵٪ در بیماران نشان می‌دهد؛ اثرات آن در پیگیری بلندمدت حفظ می‌شود.

روان درمانی با روش پذیرش و تعهد (ACT)

با پیشرفت و توسعه تکنیک CBT، به تدریج رویکردهای متفاوتی از آن خارج شدند، که به درمان برخی بیماران کمک می‌کردند. این رویکردهای جدید، برای پیشرفت روند بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو، در افرادی که به تکنیک CBT پاسخ درمانی مناسبی نمی‌دهند، مفید هستند. یکی از این روش‌ها، درمان پذیرش و تعهد (ACT) است.

در این روش، بیمار می‌آموزد که در پرداختن و توجه به علائم اختلال وسواس فکری، انعطاف به خرج دهد! در طی جلسات درمانی ACT، بیمار با همکاری پزشک خود، ویژگی‌های رفتاری خود را در هنگام تجربه OCD بررسی می‌کند. با این روش، فرد به تدریج حس تعهد بیشتری نسبت به سلامت خود داشته و تلاش می‌کند تا آسایش و رفاه خود را افزایش دهد.

درمان پیشگیری از مواجهه و پاسخ (ERP)

یکی دیگر از روش‌هایی که برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو، مورد استفاده قرار می‌گیرد، روان درمانی با روش ERP است. این نوع تکنیک درمانی نیز، نقش موثری در کاهش علائم OCD دارد. با کمک روش ERP، بیمار در موقعیت‌های مختلفی قرار گرفته، و تحت تاثیر محرک‌های OCD خواهد بود. این محرک‌ها می‌توانند سطح اضطراب او را افزایش دهند.

از این مرحله، روان درمانگر وارد عمل شده و از بیمار حمایت عاطفی می‌کند! در واقع، پس از قرار گرفتن در موقعیت‌های محرک، بیمار باید تلاش کند تا از واکنش به اجبارها و محرک‌ها، اجتناب نماید. تکرار این فرایند درمانی، به او کمک می‌کند تا از عادت‌های خود برای واکنش به علائم OCD، دوری کرده و افکار مزاحم و رفتارهای اضطراب‌آور را کنار بگذارد. به این ترتیب، می‌توان ادعا نمود که روش پیشگیری از مواجهه و پاسخ (ERP)، می‌تواند به عنوان یکی از موثرترین روش‌ها، برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو معرفی شود.

درمان روان پویایی برای وسواس فکری

یکی دیگر از تکنیک‌های روان درمانی، برای بهبود علائم OCD، روان پویایی (Psychodynamic Therapy) است. در این روش درمانی، پزشک متخصص اعصاب و روان و بیمار، در همکاری با یکدیگر، ابعاد مختلف زندگی شخص را مورد بررسی قرار می‌دهند. برای مثال، ویژگی‌های شخصیتی، روابط، داستان زندگی فرد، رویدادها، شرایط خاصی که با آن‌ها مواجه شده است و حتی دیدگاه او نسبت به افراد و موقعیت‌ها، باید سنجیده شود. در بین این موارد، لازم است عواملی که می‌توانند باعث پیشرفت OCD در بیمار شوند، شناسایی گردند.

پس از تشخیص عوامل محرک، فرد باید درباره وضعیت خود فکر کرده و جایگزین‌های مناسبی را برای واکنش خود به این عوامل، پیدا کند. این جایگزین‌ها باید به گونه‌ای باشند، که علاوه بر کاهش شدت علائم اختلال وسواس فکری عملی، رفاه بیمار را نیز افزایش دهند. به این ترتیب، شاید بتوان با کمک این تکنیک از بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو نتیجه خوبی دریافت کرد.

بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو با کمک تحریک مغناطیسی عمیق مغز (Deep TMS)

علاوه بر روان درمانی، روش ‌های دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند به بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو کمک کنند. یکی از روش‌های موثر در این زمینه، تحریک مغناطیسی عمیق ترانس کرانیال مغز (Deep TMS) نامیده می‌شود. این روش درمانی، تاثیر بسزایی بر کاهش شدت علائم OCD دارد، و می‌تواند به درمان این اختلال کمک کند.^منبع

مبنای درمان با Deep TMS، استفاده از میدان مغناطیسی برای تحریک مغز است. با این روش، تمامی قسمت‌های مربوط به مغز که می‌توانند بر سلامت روان تاثیرگذار باشند، به کمک میدان مغناطیسی تحریک شده، و عملکرد عصبی آن‌ها بهبود پیدا می‌کند.

علت نامگذاری این روش، تحت عنوان Deep TMS، این است که قدرت میدان مغناطیسی در روش تی‌ام اس عمیق زیاد است. با توجه به تحریک گسترده مغز، ممکن است پالس‌های اعمال شده، به صورت کاملا موضعی نبوده و بر نواحی اطراف آن‌ها نیز تاثیر بگذارند. با این حال، درمان با Deep TMS، یک روش غیر تهاجمی برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو به حساب می‌آید، که برای بسیاری از افراد، پاسخ مناسبی در بر دارد.

درمان بدون دارو برای وسواس فکری با کمک rTMS

به جرات می‌توان گفت که بهترین و کم عارضه‌ترین روشی که می‌توان برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو به کار برد، درمان با آر تی‌ام اس است. در این روش نیز، همانند Deep TMS، برای تحریک سلول‌های عصبی مغز، از میدان مغناطیسی استفاده می‌شود. اما مهم‌ترین مزیت rTSM نسبت به DTMS این است که میدان مغناطیسی به کار برده شده در این روش، استاندارد بوده و هر نقطه از مغز را به طور کاملا موضعی، تحت تاثیر پالس‌های مغناطیسی قرار می‌دهد. این یعنی تاثیر میدان مغناطیسی بر نواحی اطراف یک نقطه از مغز، عملا صفر شده و عوارض درمان وسواس فکری با تحریک مغناطیسی مغز، به حداقل می‌رسد.

به نقل از متا-آنالیز منتشرشده در JAMA Psychiatry:

درمان با تحریک مغناطیسی تکراری (rTMS) در OCD مقاوم به درمان، اثر اندازه متوسط (SMD = ۰٫۴۸) دارد و پس از ۲۵–۴۰ جلسه، بهبود قابل توجهی در علائم وسواس و اجبار در ۴۰–۶۰٪ بیماران ایجاد می‌کند.

مزایای درمان وسواس فکری با rTMS

از مهم‌ترین مزایای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو و با کمک دستگاه آر تی‌ام اس، می‌توان به اثربخشی سریع آن اشاره کرد. ضمن اینکه این روش درمانی، هیچ گونه عوارض جدی (پس از هر جلسه) برای بیمار در پی ندارد. از این رو، بسیاری از افراد، بلافاصله پس از جلسه درمانی خود، به فعالیت‌های روزمره و عادی مشغول می‌گردند. البته حتی اگر عوارضی مانند سردرد یا گیجی بعد از درمان، برای افراد به وجود آید، شدت آن بسیار کم بوده با کمی استراحت برطرف می‌شوند.

علاوه بر این موارد، درمان OCD با آر تی ام اس، می‌تواند عوارض ناشی از این اختلال روانی را نیز بهبود بخشد. برای مثال، بیمار پس از چند جلسه rTMS، خواب راحت‌تری خواهد داشت. همچنین، این روش، بیمار را از عوارض داروهای شیمیایی، در امان نگه می‌دارد.

تاثیر اصلاح رژیم غذایی بر بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو

یکی از نکات مهمی که درباره بهترین روش درمان وسواس فکری بدون داروباید به آن توجه نمود، نقش رژیم غذایی و تغذیه بر این مساله است. در واقع، تحقیقات زیادی نشان می‌دهند که بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات روانی، از نظر ویتامین‌های ضروری، مواد معدنی و اسیدهای چرب امگا ۳، کمبودهای زیادی دارند. بر همین اساس، به نظر می‌رسد که اصلاح رژیم غذایی، می‌تواند به درمان وسواس فکری و سایر اختلالات روانی کمک نماید.

از کاربردی‌ترین مواد غذایی، که باید حتما در رژیم غذایی بیماران مبتلا به وسواس فکری عملی در نظر گرفته شوند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ویتامین D3؛ که در ماهی سالمون، شاه ماهی، کنسرو ماهی تن و ساردین وجود دارد؛ همچنین، زرده تخم مرغ، قارچ و شیر گاو، می‌توانند حجم کافی از ویتامین D3 را به بدن برسانند.
• عنصر روی؛ که عمدتا در دانه کنجد، دانه کدو تنبل و گوشت گاو وجود دارد.
• عنصر منیزیم؛ که بیشتر در آجیل، دانه‌ها، غلات کامل، کدو و سبزیجات با برگ سبز یافت می‌شود.
• ویتامین B12؛ که می‌توان آن را با مصرف زرده تخم مرغ، قزل آلا، توفو، پنیر واقعی و جگر دریافت نمود.
• اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶؛ که از طریق مصرف کلم بروکلی، دانه چیا، حیوانات دریایی و دانه کتان تامین می‌شوند.

تحقیقات نشان می‌دهند که سالم بودن میکروبیوم روده، می‌تواند به طور خاص بر درمان OCD تاثیر بگذارد. البته این موضوع، نیاز به بررسی‌های بیشتری دارد؛ با این حال، مصرف مواد غذایی پروبیوتیک مانند ترشیجات، کلم ترش خام، کیمچی، ترشی چغندر و لیمو شور، می‌توانند در بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو تاثیرگذار باشند.

به نقل از موسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIMH):

اصلاح رژیم غذایی و مکمل‌هایی مانند ویتامین D، روی و امگا-۳ می‌توانند به عنوان حمایت کمکی در درمان OCD مؤثر باشند، به‌ویژه در بیمارانی که کمبودهای تغذیه‌ای دارند؛ ارتباط روده-مغز نیز نقش مهمی در شدت علائم دارد.

مصرف مکمل‌ها و ویتامین‌ها برای رفع علائم OCD

بررسی‌ها نشان می‌دهند که اگر سطح ویتامین‌ها و مواد مغذی بدن، از حد ایده آل بسیار کمتر باشند، می‌توانند افراد را مستعد بیماری‌های روانی، از جمله افسردگی اساسی، اسکیزوفرنی و اختلال دو قطبی، نمایند. این گونه افراد، می‌توانند با مصرف مکمل‌ها و ویتامین‌ها، حجم مواد مغذی بدن را افزایش داده و به مدیریت علائم OCD کمک کنند.

برای مثال، مصرف مکمل‌های اسید آمینه، باعث می‌شوند تا انتقال دهنده‌های عصبی بیشتری در بدن تولید شده، و علائم OCD را متعادل سازند. برخی از اسیدهای آمینه می‌توانند به عنوان پیش ساز سروتونین باشند، که با تحریک تولید این هورمون، باعث بهبود خلق و خو و عملکرد مغز خواهند شد.

نقش مدیتیشن بر بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو

مدیتیشن ذهن آگاهی را می‌توان یکی از بهترین درمان‌های طبیعی برای OCD دانست. تمام بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی، می‌توانند در هر زمان و هر مکانی، از این روش برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو کمک بگیرند. در واقع، می‌توان گفت که این روش درمانی هیچ گونه هزینه‌ای نیز برای بیمار در پی ندارد.

با کمک مدیتیشن، بیمار می‌تواند ذهن خود را متمرکز کرده، و افکار و تمایلات خود را بشناسد. تکرار مدیتیشن ذهن آگاهی، به فرد کمک می‌کند تا افکار مزاحم و نامطلوب را کنترل کرده، و از احساسات تحریک‌کننده دوری جوید. بر اساس نظر متخصصان، مدیتیشن می‌تواند به درمان علائم OCD کمک کرده و فرایندهای رفتاری و فکری بیماران OCD را بهبود بخشد.

ورزش کردن برای درمان اختلال وسواس فکری

بر اساس تحقیقات و مطالعات انجام شده، افرادی که حداقل به مدت ۱۲ هفته، ورزش هوازی انجام می‌دهند، می‌توانند در بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو موفق‌تر عمل کنند. حتی در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۷ انجام گرفت، مشخص شد که ورزش کردن می‌تواند نتایج درمان بیماران OCD را تا مدت‌ها حفظ کرده و به ماندگاری نتایج کمک کند.

علت تاثیر ورزش در درمان اختلال OCD، عمدتا به کاهش استرس و اضطراب مربوط است. ضمن اینکه تمرینات ورزشی هوازی، خلق و خو را بهتر کرده و انتقال عصبی را بهبود می‌بخشد.

در این مطلب، به معرفی روش‌هایی پرداختیم کهمی‌توانند برای بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو به کار روند. معمولا لازم است برای درمان انواع اختلالات روانی، از یک برنامه درمانی ترکیبی، شامل روان درمانی و درمان با داروهای ضد افسردگی (SSRIها) یا داروهای ضد اضطراب کمک گرفت. حتی در بسیاری از بیماران، درمان وسواس با rTMS، عملا می‌تواند نتیجه درمان با داروی OCD را نیز تقویت کند. در هر حال، آنچه می‌تواند شانس موفقیت درمان بیمار را افزایش دهد، تجربه روانپزشک در درمان اختلالات روانی است.

در کلینیک زیما درمان، با کمک جمعی از متخصصان حرفه‌ای در زمینه درمان با rTMS و روان درمانی، می‌توانید علائم وسواس فکری خود را در بهینه‌ترین زمان ممکن درمان نمایید.

در نهایت، بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو با تمرکز بر ERP و rTMS، کنترل کامل‌تری بر افکار و رفتارهای اجباری می‌دهد. درمان OCD بدون دارو عوارض جسمی داروها را حذف کرده و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد. درمان غیردارویی OCD اگر با ارزیابی دقیق و پیگیری منظم همراه باشد، می‌تواند نتایج پایدار و چشمگیری به همراه داشته باشد؛ برای شروع، حتماً با روانپزشک یا متخصص rTMS مشورت کنید.