تعریف اضطراب از نظر روانشناسان: معرفی انواع اختلالات اضطرابی

بسیاری از ما، احساس دلشوره و نگرانی را به عنوان اضطراب (انگزایتی)، بیان می‌کنیم؛ اما تعریف اضطراب از نظر روانشناسان و انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، با یک دلهره و دلشوره ساده متفاوت است! از نظر APA، احساس انگزایتی، احساسی است که با احساس تنش، افکار نگران و تغییرات فیزیکی مانند افزایش فشار خون، مشخص می‌گردد. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO, 2023)، حدود 301 میلیون نفر در سراسر جهان به اختلالات اضطرابی مبتلا هستند. طبق پژوهش منتشرشده در Lancet Psychiatry (2022)، شیوع اختلالات اضطرابی در زنان حدود 23.4% و در مردان 14.3% گزارش شده است.

بسیاری از افرادی که به اختلالات اضطرابی مبتلا می‌شوند، با افکار و نگرانی‌های مزاحم و مکرر، دست و پنجه نرم می‌کنند. در اکثر موارد، آن‌ها برای آنکه دچار دلهره و نگرانی نشوند، از موقعیت‌های خاص اجتناب خواهند کرد! همچنین، گاهی حملات پانیک در این افراد، چنان شدید می‌شود که تعریق، لرزش، سرگیجه و ضربان تند قلب را تجربه می‌کنند.

حتی تعریف اضطراب و حس ترس نیز با یکدیگر مشابه نیستند؛ اما مردم معمولا این دو مفهوم را به جای یکدیگر استفاده می‌کنند. درباره تفاوت انگزایتی و ترس می‌توان گفت، که اضطراب یک پاسخ آینده محور و طولانی مدت است، که بر روی یک تهدید منتشر، متمرکز می‌شود؛ در حالی که ترس به زمان حال مربوط است و در پاسخ به یک تهدید کاملا قابل شناسایی و خاص، ظاهر می‌گردد. در ادامه این مطلب، به بیان ویژگی‌ها و جزییات تعریف اضطراب از نظر روانشناسان می‌پردازیم.

اضطراب چیست؟

تعریف اضطراب از نظر روانشناسان انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، به معنای اختلالی است که با تنش، افکار مضطرب و تغییرات فیزیکی، همراه است. نگرانی در مورد مشکلات روزمره، امری کاملا طبیعی است که برای همه انسان‌ها رخ می‌دهد؛ اما هنگامی که حس انگزایتی بدون دلیل خاصی در فرد باقی مانده، و به تدریج تشدید می‌شود، می‌توان آن را به وجود یک Anxiety Disorder نسبت داد.

بسیاری از ما، مفهوم انگزایتی را با ترس، یکسان می‌دانیم؛ در حالی که این دو مفهوم، با وجود ارتباط نزدیکی که با یکدیگر دارند، اما کاملا متفاوت هستند. برای مثال، فردی که احساس اضطراب دارد، از بروز آسیب جسمی یا مرگ می‌ترسد؛ اما نمی‌توان حس انگزایتی و ترس را در این افراد یکسان دانست! زیرا مفهوم ترس، با تعریف اضطراب از نظر روانشناسان APA کاملا تفاوت دارد!

به نقل از انجمن روانشناسی آمریکا:

اضطراب همان ترس نیست اما اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند اضطراب یک پاسخ آینده محور و طولانی عمل است که به طور گسترده بر روی یک تهدید منتشر متمرکز شده است در حالی که ترس پاسخی مناسب حال محور و کوتاه مدت به یک تهدید کاملا قابل شناسایی و مشخص است.

علائمی که در افراد مضطرب دیده می‌شوند، در چند دسته اصلی فیزیولوژیکی، شناختی، رفتاری و عاطفی، تقسیم بندی می‌شوند. بُعد عاطفی آن، به تغییرات خلق و خو، احساسات و نگرش افراد مربوط است؛ این بُعد از علائم برای اطرافیان ملموس‌تر خواهد بود.

هر یک از اختلالات روانی، از جمله اختلالات اضطرابی، عمدتا در اثر ویژگی‌های ژنتیکی، شخصیتی، ساختار مغز، سابقه خانوادگی، قرار گرفتن در موقعیت‌های خاص و خطرناک و تجربیات زندگی، به وجود می‌آیند. درمان استرس و اضطراب از نظر روانشناسان، باید بر اساس شدت علائم بیمار، برنامه‌ریزی و اجرایی گردد.

تاثیر اضطراب بر زندگی افراد چگونه است؟

در سال ۲۰۱۹، یک مقاله توسط APA منتشر شد، که نشان می‌داد وجود انگزایتی در فرد، در ذات خود منفی و بد نیست! بلکه احساس اضطراب می‌تواند افراد را در برابر خطرات احتمالی آگاه ساخته و انگیزه حل مشکلات را در آن‌ها تقویت کند. به طوری که انسان، در نهایت، اهداف خود را می‌تواند دنبال کند.

با این حال، سیستم مغز، به عنوان یک ساختار پیچیده و شگفت انگیز، ممکن است به خوبی کار نکرده و احساسات استاندارد را به طور صحیح کنترل نکند. در چنین مواردی، سیستم هشدار داخلی بدن، عملکرد صحیحی نداشته و فرد دچار اختلال اضطراب خواهد شد.

تفاوت عصبی شدن و اضطراب از نظر روانشناسان

برای همه ما وجود کمی حس نگرانی و اضطراب، کاملا معمولی و طبیعی است؛ اما در برخی افراد، این احساسات، هیچ گاه برطرف نشده، و حتی به تدریج تشدید می‌شوند! معمولا افراد مضطرب، در عملکرد روزمره خود، دچار مشکل شده و کیفیت زندگی آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. از این رو کسانی که دچار نگرانی‌های بیش از حد، همراه با افکار مکرر و مزاحم هستند، باید با یک متخصص اعصاب و روان ملاقات داشته باشند؛ مخصوصا اگر از موقعیت‌های استرس‌زا دوری می‌کنند، و یا در شرایط خاص، دچار لرزش، سرگیجه و سایر واکنش‌های فیزیکی می‌گردند.

به نقل از انجمن روانپزشکی آمریکا:

اضطراب یک واکنش طبیعی به تهدیدهای ادراک‌شده است، اما زمانی که این واکنش شدید، پایدار و خارج از کنترل شود، به اختلال اضطرابی تبدیل می‌شود.

اضطراب چقدر رایج است؟

حال که تعریف اضطراب از نظر روانشناسان را می‌دانیم، ممکن است این سوال پیش آید، که انگزایتی دیس اوردر، چقدر رایج هستند. جالب است بدانید که اکثر بیماران مبتلا به اختلالات روانی، با استرس و اضطراب درگیر هستند؛ به طوری که ۳۰ درصد از بزرگسالان آمریکایی، در طول زندگی خود، حداقل یک Anxiety Disorder را تجربه می‌کنند. ناگفته نماند که بانوان نسبت به مردان، بیشتر در معرض ابتلا به استرس و اضطراب قرار می‌گیرند.

آمار ابتلا به این اختلال (مطابق با تعریف اضطراب از نظر روانشناسان) و بر اساس نتایج آماری مربوط به ایالات متحده، به قرار زیر هستند:

• فوبیای خاص؛ ۸ تا ۱۲ درصد
• اختلال هراس یا پانیک؛ ۲ تا ۳ درصد
• اختلال اضطراب اجتماعی؛ ۷ درصد
• اضطراب فراگیر؛ 2 درصد
• اختلال اضطراب جدایی؛ 0.9 تا 1.9 درصد
• آگورافوبیا در نوجوانان و بزرگسالان؛ ۱ تا 2.9 درصد

علائم و نشانه‌ها بر اساس تعریف اضطراب از نظر روانشناسان

افکار مزاحم و تکراری و همچنین، احساس تنش و وجود علائم فیزیکی، از مشخصه‌های اختلال انگزایتی هستند؛ به طوری که این مساله، دقیقا در تعریف اضطراب از نظر روانشناسان APA نیز قید می‌شود. با این حال، تنوع علائم اضطراب زیاد است، و برای تشخیص این اختلال باید تمامی آن‌ها مورد بررسی قرار گیرند. در ادامه، به انواع علائم انگزایتی اشاره می‌کنیم.

انواع اختلال بر اساس تعریف اضطراب از نظر روانشناسان

همه کودکان و بزرگسالان، ممکن است در طول زندگی خود، حداقل به یکی از اختلالات اضطرابی، مبتلا گردند. اختلالات اضطراری متنوع هستند، و هر کدام، علائم و نشانه‌های خاص خود را دارند. در هر حال، وجود این گونه بیماری‌های روانی، کیفیت زندگی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.^{5 Ways how to prevent having an Anxiety disorder}

در ادامه، انواع انگزایتی را بر اساس تعریف اضطراب از نظر روانشناسان، معرفی می‌کنیم:

1. اختلال اضطراب فراگیر (GAD)؛ بیمار مبتلا به این اختلال، احساس نگرانی، ترس و اضطراب مداوم دارد. به طوری که با جنبه‌های عادی زندگی روزمره وی، تداخل پیدا می‌کند. یک فرد مبتلا به اختلال GAD، به جای آنکه بتواند بر یک موضوع یا مشکل خاص در زندگی خود تمرکز داشته باشد، احساس نگرانی شدید برای موقعیت‌های معمول زندگی خواهد داشت.
2. اختلال هراس یا پانیک؛ این اختلال، دوره‌های ناگهانی و طاقت فرسایی از ترس و انگزایتی را ایجاد می‌کند، که به مدت چند دقیقه طول می‌کشد. حملات پانیک چنان شدید هستند، که فرد کنترلی بر روی رفتار خود ندارد؛ حمله پانیک بدون هشدار یا دلیل واضحی رخ می‌دهند!
3. اختلال اضطراب اجتماعی؛ افرادی که از طرد شدن یا تحقیر در موقعیت‌های اجتماعی هراس دارند، به اختلال اضطراب اجتماعی مبتلا هستند. این گونه افراد مضطرب، از تعامل با افراد ناآشنا و یا قرار گرفتن در شرایط و موقعیت‌های جدید، دچار انگزایتی می‌شوند.
4. اختلال مرتبط با فوبیا؛ برخی افراد نسبت به یک شی یا موقعیت خاص، ترس شدید دارند، که به آن اختلال مرتبط با فوبیا می‌گویند. این گونه افراد، نگرانی‌های غیرمنطقی در مورد خطراتی دارند، که ممکن است در واقعیت وجود نداشته باشند، یا چندان ترسناک نباشند! با این حال، افراد مبتلا به اختلال فوبیا، هنگام مواجهه با این گونه شرایط یا اشیا، واکنش‌های شدید نشان می‌دهند.

تشخیص اضطراب چگونه انجام می‌شود؟

غیر از تعریف اضطراب از نظر روانشناسان APA، معیارهای تشخیص انواع اختلالات روانی از جمله انگزایتی نیز، به صورت اساسنامه DSM-5 از سوی APA، مشخص می‌شوند. برای تشخیص اضطراب، باید حتما به یک متخصص اعصاب و روان مراجعه نمود، تا او بر اساس پرسشنامه‌ها و معیارهای روانشناختی، وضعیت سلامت روان بیمار را بررسی نماید.

ممکن است برای تشخیص انگزایتی، لازم باشد مدت زمان طولانی صرف شود و مواردی مانند تداخلات دارویی یا وجود بیماری زمینه‌ای بررسی گردند. در واقع، پزشک ابتدا تلاش می‌کند تا عللی که می‌توانند منجر به بروز علائم اضطراب در بیمار گردند، تایید یا رد کند. این کار، به تشخیص دقیق Anxiety Disorder کمک خواهد کرد.

بهترین روش‌ها برای درمان اضطراب

بر اساس تعریف اضطراب از نظر روانشناسان، این اختلال چه از نظر جسمانی، و چه از نظر روانی بر شخص تاثیر می‌گذارد. بنابراین، برای درمان انگزایتی، حتما باید تمامی جنبه‌ها در نظر گرفته شوند. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های درمانی اضطراب از نظر روانشناسان را معرفی می‌کنیم.

• روان درمانی؛ که عمدتا با استفاده از تکنیک شناختی رفتاری یا CBT انجام می‌گیرد. در این روش، پزشک به بیمار کمک می‌کند تا علت رفتارها و واکنش‌های خود را تشخیص دهد. در نهایت، بیمار می‌تواند افکار منفی خود را به مرور اصلاح کرده، و دیدگاه مثبتی را جایگزین آن‌ها نماید. روان درمانی با تکنیک CBT، موثرترین استراتژی در درمان اضطراب از نظر روانشناسان است.
• درمان دارویی؛ برای بیماران مضطربی که شدت علائم در آن‌ها زیاد است، و روان درمانی به تنهایی نمی‌تواند به بهبود آن‌ها کمک کند، مصرف دارو مفید خواهد بود! داروهای ضد افسردگی و داروهای ضد اضطراب، زیر نظر پزشک متخصص و با دوز مشخص می‌شوند.
• درمان اضطراب با rTMS؛ در حال حاضر، موثرترین روش درمانی برای اختلالات اعصاب و روان، درمان با rTMS است. مبنای این روش درمانی، پالس‌های مغناطیسی هستند که به نواحی مختلف مغز، ارسال می‌گردند. اصلاح عملکرد نورون‌های مغزی، باعث ایجاد تعادل در ترشح انتقال دهنده‌های عصبی شده و خلق و خوی فرد را بهبود می‌بخشند.
• تغییر سبک زندگی؛ تمامی افراد مبتلا به اختلالات روانی، باید تلاش کنند تا سبک زندگی خود را اصلاح نمایند. استفاده از یک رژیم غذایی مناسب، ورزش کردن، یوگا و مدیتیشن، می‌توانند به اثربخشی بیشتر درمان اضطراب کمک نمایند.

روش‌های پیشگیری از اضطراب از نظر روانشناسان

در حالت کلی، نمی‌توان از بروز انگزایتی در موقعیت‌های استرس‌زا جلوگیری کرد؛ اما برای افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، رعایت برخی نکات، می‌تواند حس و حال بهتری در آن‌ها ایجاد نماید.

بهترین روش‌ها برای پیشگیری از اضطراب از نظر روانشناسان، به قرار زیر هستند:

1. ورزش کردن یا فعالیت منظم بدنی
2. استفاده از رژیم غذایی سالم
3. پرهیز از مصرف الکل و نوشیدنی‌های الکلی
4. دوری از مواد مخدر
5. داشتن خواب منظم
6. انجام مدیتیشن و سبک زندگی آگاهانه
7. آموزش تکنیک‌های تنفس عمیق
8. تلاش برای مثبت اندیشی
9. شناخت محرک‌های اضطرابی و آموزش مهارت‌های مقابله با آن‌ها
10. انتخاب یک فعالیت سرگرم‌کننده و آرامش بخش
11. حضور در طبیعت و پیاده‌روی

بهترین کلینیک و پزشک برای درمان اضطراب

بررسی علل و علائم انگزایتی دیس اوردر، نشان می‌دهد که تجربه و تبحر پزشک متخصص، در تشخیص این اختلال اهمیت دارد؛ با توجه به تعریف اضطراب از نظر روانشناسان APA، پزشک باید بتواند تمامی جنبه‌های مختلف رفتاری، عاطفی و شناختی فرد را مورد بررسی قرار دهد.

پزشکان زیما درمان، یکی از بهترین پزشکان متخصص اعصاب و روان در تهران هستند، که می‌توانند در تشخیص اختلالات اضطرابی و درمان آن‌ها، به شما کمک کنند. ایشان با حضور خود در کلینیک زیمادرمان، به عنوان یکی از بهترین کلینیک‌های تخصصی اعصاب و روان در غرب تهران، به بیماران کمک می‌کنند تا در صورت نیاز، تحت درمان با rTMS قرار گیرند. جهت دریافت اطلاعات بیشتر، می‌توانید با کارشناسان کلینیک زیما درمان در ارتباط باشید.

تعریف اضطراب از نظر روانشناسان، نشان می‌دهد که این اختلال، با نگرانی معمولی یا ترس، متفاوت است. توجه به علائم رفتاری، شناختی، احساسی و فیزیکی اختلال انگزایتی، به تشخیص آن کمک می‌کند. با این حال، تشخیص و در نهایت، درمان اختلالات اضطرابی، باید حتما زیر نظر بهترین روانپزشک متخصص انجام گیرد، تا به بهترین نتیجه برسد.