دور شدن از والدین، حس اضطرابی در کودک یا فرزند خردسال شما به وجود میآورد که او را آزار میدهد. معمولاً گریه کردن، عصبانیت یا چسبیدن به پدر و مادر، از واکنشهای طبیعی کودک به جدا شدن از آنها است. اما این واکنشها باید به مرور زمان محو شوند؛ در غیر این صورت، میتوانند علائم ابتلا به اختلال اضطراب جدایی در کودکان و بزرگسالان (Separation Anxiety) باشند. بر اساس مطالعات، حدود 4-5% کودکان و 1-2% بزرگسالان به این اختلال مبتلا میشوند. مراجعه به روانپزشک و شروع زودهنگام رواندرمانی میتواند تا 70% در بهبود علائم موثر باشد.
اختلال اضطراب جدایی در کودکان و بزرگسالان میتواند با علائمی مانند ترس مداوم از دوری، کابوسهای شبانه یا شکایات جسمانی (مانند سردرد) همراه باشد. درمانهای شناختی-رفتاری (CBT) با موفقیت 60-80% در کاهش علائم موثر هستند. همچنین، در مواردی که اضطراب شدید است، داروهای تنظیمکننده خلق میتوانند کمککننده باشند. برای کودکان، آموزش والدین و ایجاد محیط امن نقش کلیدی دارد. در صورت همراهی با درمان اختلال استرس پس از سانحه در کودکان، برنامه درمانی باید جامعتر شود تا نتایج بهتری حاصل گردد.
به نقل از ژورنال روانپزشکی کودک و نوجوان سال 2019:
درمانهای شناختی-رفتاری همراه با آموزش خانواده، بهویژه در کودکان زیر 7 سال، میتوانند تا 75% علائم اضطراب جدایی را کاهش دهند.
البته Separation Anxiety در بزرگسالان نیز دیده میشود؛ با این حال، این حالت در کودکان مشهودتر است. زمانی میتوان کودک را مبتلا به این نوع اختلال دانست، که اضطراب با رفتار مناسب سن او، تداخل داشته باشد. به این معنا که وابستگی و ترس او از جدایی از پدر و مادر، در سنین بالا، به شدت در رفتار وی قابل مشاهده باشد. والدین میتوانند با کمک گرفتن از یک پزشک متخصص اعصاب و روان، وجود این اختلال را در کودک خود بررسی نمایند. همچنین، بزرگسالانی که به Separation Anxiety مبتلا هستند، باید حتما تحت نظارت یک روانپزشک معاینه و درمان گردند. اگر با علائم اختلال اضطراب جدایی آشنایی ندارید، میتوانید تا پایان این مقاله با ما همراه شوید.
معنای اضطراب جدایی در کودکان و نوجوانان چیست؟
همه کودکان نوپا، هنگام جدایی از والدین، ناله و گریه سر میدهند؛ حتی اگر قرار باشد بقیه زمان خود را با پرستارشان بگذرانند! وجود این گونه بیقراریها در سنین پایین، اضطراب جدایی نامیده میشود؛ که کاملا طبیعی است. با گذشت زمان و افزایش سن کودک، اعتماد به نفس او بیشتر شده و حس ترس جدایی از پدر و مادر برای وی، کمرنگتر میگردد؛ این مساله، نشان دهنده رشد روانی کودک و تقویت قدرتهای شخصیتی او است.
اختلال اضطراب جدایی
برخی از کودکان، ترس و اضطراب ناشی از دوری والدین را تا سنین مدرسه و تا سالها پس از آن، همچنان به همراه دارند. ضمن اینکه علائم این گونه ترس و اضطراب، همواره در حال پیشرفت هستند؛ به طوری که در سنین بالاتر، عملا به یک اختلال فراگیر تبدیل میگردد. این گونه کودکان به اختلال Separation Anxiety مبتلا هستند؛ یعنی نگرانیهای شدید و مداوم درباره دوری از پدر و مادر خود دارند.
حس ترس و اضطراب در این گونه کودکان، به گونهای است که صحنه سازیهای ترسناکی در ذهن خود دارند؛ بدون آن که این گونه صحنههای ترسناک، در واقعیت رخ دهند.
به نقل از کتابچه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی انجمن روانپزشکی آمریکا:
اختلال اضطراب جدایی در کودکان اغلب با ترس غیرمنطقی از جدایی از والدین یا مراقبان اصلی همراه است و میتواند با مداخلات رفتاری به طور قابلتوجهی بهبود یابد.
اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان چگونه است؟
بزرگسالان نیز مانند کودکان، ممکن است به اختلال اضطراب جدایی مبتلا شوند. علائم اضطراب در این گونه افراد، هنگامی ظاهر میگردند، که شخص از همسر یا عزیزان خود دور میشود. برای مثال، اگر همسر او سر کار برود، حمله پانیک را تجربه میکند. یا حتی ممکن است به طور مکرر، کابوس درباره مرگ عزیزان خود داشته باشد.
هر چند، ابتلای کودکان به Separation Anxiety محتملتر است، اما عواملی که میتوانند باعث اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان گردند، متنوعتر هستند. برای مثال، دوری از شریک عاطفی، دوری از فرزند، از دست دادن حیوان خانگی و ارتباط با والدین، هر یک به نوبه خود، میتوانند باعث بروز اضطراب اجتماعی در بزرگسالان شوند.Separation anxiety
تفاوت اضطراب جدایی در بزرگسالان و کودکان چیست؟
اضطراب جدایی برای کودکان ۸ ماهه به بالا، دیده میشود؛ معمولا در این بازه سنی، کودک با مشاهده افراد جدید، احساس ترس میکند. تنها آغوش والدین و حضور در کنار آن ها، میتواند به کودک حس امنیت دهد، و به محض ترک والدین، احساس نگرانی وعدم امنیت در آنها غالب میگردد.
در حدود دو سالگی، کودک به این نتیجه میرسد که والدینش، دوباره به سوی او باز میگردند؛ بنابراین، میزان ترس او کمتر خواهد شد. اما برخی از کودکان، تا سنین بیشتر از ۲ سالگی نیز، Separation Anxiety را تجربه میکنند. در این صورت، میتوان ادعا نمود که کودک به اختلال اضطراب اجتماعی مبتلا است، که این اختلال میتواند تا سنین بزرگسالی هم ادامه یابد.
اصلیترین تفاوت اضطراب جدایی در بزرگسالان و کودکان، به نوع فرد مورد علاقه مربوط است! به این معنا که کودکان، هنگام جدایی از والدین خود، احساس ترس و نگرانی دارند. در حالی که بزرگسالان، در اثر دوری و جدایی از فرزندانشان، اضطراب را تجربه میکنند. البته برای بزرگسالان، این گونه اضطرابها، میتواند هنگام دوری از همسر یا افراد مهم نیز دیده شوند.
علل اختلال اضطراب جدایی چیست؟
مهمترین عواملی که میتوانند به عنوان علل اختلال اضطراب جدایی در نظر گرفته شوند، ژنتیک و عوامل محیطی هستند؛ افرادی که در خانواده و نزدیکان آن ها، سابقه ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی وجود دارد، بیشتر از دیگران، در معرض این بیماری روانی قرار میگیرند.
وجود عوامل محیطی زیر نیز احتمال ابتلا به اختلال Separation Anxiety در کودکان را افزایش میدهد:
- مرگ در خانواده و فقدان عزیزان
- جدایی یا طلاق والدین
- جابجایی محل زندگی یا جغرافیایی
- تغییر مدرسه
- اعتیاد به الکل در والدین
- فرزندخواندگی و سرپرستی جدید
اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان نیز به عوامل متعددی بستگی دارد. علاوه بر ژنتیک و عوامل محیطی که از آنها یاد شد، عوامل خطرزای دیگری نیز وجود دارند، که ابتلا به این اختلال روانی را در بزرگسالان محتملتر میسازند. از رویدادهای استرسزایی که فاکتورهای خطر اختلال Separation Anxiety در بزرگسالان به حساب میآیند، میتوان موارد زیر را نام برد:
- تشخیص اختلال اضطراب در کودکی
- تربیت سختگیرانه والدین
- از دست دادن یکی از عزیزان
- ایجاد تغییرات بزرگ در زندگی؛ مانند جابجایی محل زندگی
- ابتلا به سایر اختلالات سلامت روان در بزرگسالی؛ مانند افسردگی
علائم اختلال اضطراب جدایی در کودکان چیست؟
ظهور اختلال اضطراب جدایی در کودکان، معمولا زمانهایی آغاز میشود، که کودک ناچار به حضور در پیش دبستانی، مهد کودک یا بازی با سایرین است؛ در چنین شرایطی، کودک از رفتن به محیط جدید امتناع کرده و بیقراری میکند. حتی در بسیاری از موارد، عصبانی شده و خلق و خوی او تغییر میکند. سایر علائم اختلال Separation Anxiety در کودکان به قرار زیر هستند:
- ترس از اتفاق بد برای یکی از عزیزان؛ رایجترین ترس و نگرانی که در کودکان مبتلا به این اختلال روانی دیده میشود، ترس از اتفاق ناگوار برای والدین است. در واقع، کودک نگران آن است که در غیاب او، اتفاق ناگواری برای والدینش نیفتد. مثلا ممکن است، کودک مبتلا به این اختلال، دائما نگران بیماری یا آسیب به والدین خود باشد.
- ترس از اینکه یک رویداد پیشبینی نشده، باعث جدایی دائمی او از والدین گردد؛ وجود این نشانه در کودک نیز حاکی از اختلال Separation Anxiety خواهد بود. در واقع، کودک ممکن است این ترس را داشته باشد که جدایی از والدینش، برای همیشه اتفاق افتاده است.
- امتناع از رفتن به مدرسه؛ وجود ترس غیر منطقی از محیط مدرسهای دیگر، از نشانههای این اختلال به حساب میآید. کودک مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، با هر ترفندی از رفتن به مدرسه خودداری کرده، و تمام تلاش خود را برای ماندن در خانه به کار میگیرد.
- بیمیلی به خوابیدن؛ به هم خوردن خواب کودک و بیخواب شدن او، یکی از نشانههای اختلال اضطراب جدایی است. یعنی کودک به دلایلی مانند ترس از تنها ماندن یا کابوسهای جدایی، از خوابیدن امتناع میکند یا میترسد.
- ابتلا به بیماریهای جسمانی مانند سردرد یا مشکلات معده؛ کودکانی که به این اختلال روانی مبتلا هستند، عموما از دردهای فیزیکی مانند سردرد و درد معده شکایت دارند.
- علل متفرقه؛ شب ادراری و کابوسهای شبانه، ترس از گم شدن یا دزدیده شدن و ترس از تنها ماندن، از نشانههای دیگر کودک مبتلا به این اختلال است.What Is Separation Anxiety?
نشانههای اختلال اضطراب اجتماعی در بزرگسالان چیست؟
بزرگسالان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، علائمی مشابه با کودکان مضطرب، تجربه میکنند. از مهمترین این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| دستهبندی علائم | نشانهها |
|---|---|
| علائم روانی | ترس از تنها ماندن ترس از ربوده شدن پیگیری کردن افراد در خانه ترس از اتفاق ناگوار برای اعضای خانواده هنگام جدایی کنارهگیری (انزوای) اجتماعی مشکل در تمرکز حملات پانیک هنگام عدم دسترسی به عزیزان ترس از آسیب دیدن خود یا عزیزان در هنگام جدایی |
| علائم فیزیکی | حالت تهوع و استفراغ احساس درد در قفسه سینه سردرد سرگیجه دل درد تنگی نفس یا مشکل در تنفس اسهال |
تفاوت اضطراب جدایی با تروما چیست؟
ممکن است نشانههای اختلال Separation Anxiety را به صورت یک شبه و ناگهانی، در کودک خود مشاهده کنید. در این صورت، علت این گونه اضطراب، میتواند به یک تجربه آسیبزا مربوط باشد؛ بدون آنکه به Separation Anxiety، ربط پیدا کند! البته لازم است بدانید که این دو اختلال، علائم مشابهی در کودک ایجاد میکنند. اما درمان آنها با یکدیگر، تفاوت بسیاری دارند.
بهترین کار برای تشخیص این دو اختلال از هم و درمان آن ها، مراجعه به یک متخصص اعصاب و روان است؛ زیرا پزشک اثرات استرس تروماتیک بر کودکان را به خوبی درک کرده و بهترین روش درمانی را برای وی انتخاب خواهد کرد.
تشخیص اختلال اضطراب جدایی چگونه انجام میگیرد؟
برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان و کودکان، لازم است یک پزشک متخصص اعصاب و روان، شرایط بیمار را بررسی کند. پرسش درباره علائم بیمار و میزان تاثیر اضطراب بر فعالیتهای روزمره او، در تشخیص این اختلال موثر است. در اصل، پزشک متخصص، با کمک راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی ویرایش پنجم (DSM-5)، میتواند وجود این اختلال را در کودک یا بزرگسال، به طور دقیق تشخیص دهد. به طور کلی، افرادی را میتوان به اختلال Separation Anxiety مبتلا دانست، که سه شرط زیر را داشته باشند:
- بزرگسالان باید علائم این اختلال را به مدت شش ماه داشته باشند
- علائم این اختلال، باید عملکرد طبیعی بیمار را مختل کرده باشد
- علت وجود علائم را نتوان به عامل یا بیماری دیگری نسبت داد
برای درمان اختلال اضطراب جدایی کودکان و بزرگسالان چه کنیم؟
برای درمان اختلال اضطراب جدایی، روان درمانی با روش شناختی رفتاری (CBT) نقش مهمی دارد. از طریق روان درمانی با این روش، پزشک به کودک میآموزد تا ترسهای خود را بفهمد، و آنها را مدیریت کند؛ در ادامه، کودک میآموزد که چگونه باید با این گونه ترسها و نگرانیها، مقابله نماید. تکرار جلسات درمانی CBT، نحوه کنترل، مدیریت و مقابله با حس اضطراب ناشی از جدایی را بهبود میبخشد.Separation Anxiety and Separation Anxiety Disorder
نیاز به درمان دارویی برای اضطراب جدایی
برای کودکان و بزرگسالانی که علائم شدیدی از اختلال Separation Anxiety را نشان میدهند، درمان دارویی نیز توصیه میشود. داروهای ضد افسردگی مانند SSRIها، باعث بهبود علائم این اختلال میگردند. تشخیص بهترین نوع دارو و میزان دوز مصرفی آن، توسط پزشک متخصص انجام میگیرد.
درمان اختلال اضطرابی با rTMS
ممکن است شخص بزرگسال، علاوه بر ابتلا به اختلال اضطراب جدایی، به سایر اختلالات روانی، مانند افسردگی یا وسواس فکری عملی، مبتلا باشد. در چنین مواردی، معمولا روشهای تکمیلی مانند درمان اضطراب با rTMS نیز، نیاز است. این که آیا برای درمان بیمار مبتلا به اختلال اضطرابی، به دستگاه آر تی ام اس نیاز است یا خیر، در طول جلسات درمانی با روانپزشک مشخص میگردد.
درمان اضطراب جدایی با rTMS برای کودکان و بزرگسالان
درمان با rTMS برای کودکان زیر ۱۴ سال تایید نمیشود؛ بنابراین، کودکان در سنین پایین، باید با کمک روان درمانی و درمان دارویی بهبود پیدا کنند. اما چنانچه در بزرگسالان، اختلالات دیگری ظاهر شوند، درمان پیچیدهتر شده و کمک گرفتن از تحریک مغناطیسی مغز میتواند کمک کننده باشد.
چگونه اضطراب جدایی کودک از مادر را کاهش دهیم؟
در اکثر موارد، علاقه به فرزند باعث میشود تا والدین به اختلال اضطراب جدایی او دامن بزنند! در واقع، والدین تلاش میکنند تا از چیزهایی که کودک از آنها ترس دارد، اجتناب نمایند. اما لازم است این هشدار را بدهیم که این کار، باعث تقویت علائم اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان میشود. در اصل، والدین به جای پیروی از وضعیت کودک، باید روشها و اقداماتی زیر را در پیش بگیرند، تا احساس امنیت او را بیشتر کرده، و کودک بتواند با بیماری خود مبارزه نماید:
- آگاهی خود را درباره اختلال افزایش دهید؛ با این کار، نحوه برخورد با این اختلال را یاد میگیرید و میآموزید که چگونه با فرزند خود و مبارزات او، همدردی کنید.
- به احساسات فرزندتان گوش دهید و احترام بگذارید؛ معمولا کودکان در ابتدا، از بیان احساسات خود امتناع میکنند، و به همین دلیل، دچار احساس انزوا میشوند. اگر به احساسات او گوش کنید و به آنها احترام بگذارید، قطعا حس و حال بهتری پیدا میکنند.
- در مورد مشکل اضطرابی کودک صحبت کنید؛ صحبت کردن با کودکتان، احساس همدلی و آرامش به او میدهد. بنابراین به او اجازه دهید تا درباره احساسات خود صحبت کند. شما نیز باید در این بین، به او یادآوری کنید که از آخرین جدایی، به خوبی نجات پیدا کرده است.
- آماده کردن کودک برای مشکلات پس از جابجایی یا انتقال؛ اگر قرار است محل زندگی یا تحصیل کودک خود را تغییر دهید، از قبل، او را با مشکلاتی که ممکن است با آنها مواجه شود، آشنا کنید. برای مثال، به او بگویید که با رفتن به مدرسه جدید، باید با دوستان جدید خود بازی کند. در صورتی که وابستگی کودک به یکی از والدین کمتر است، بهتر است آن والد، برای انتقال کودک به محیط جدید، او را همراهی نماید.
- در هنگام جدایی آرامش خود را حفظ کنید؛ دیدن آرامش و خونسردی شما برای کودک، نوعی دلگرمی به حساب میآید. بنابراین، بهتر است در هنگام جدا شدن از کودک خود، نهایت خونسردی را نشان دهید.
- کودک را برای شرکت در فعالیتهای اجتماعی تشویق کنید؛ حضور در جمع و انجام فعالیتهای اجتماعی و فیزیکی سالم، سطح اضطراب کودک را به طور قابل توجهی، کاهش میدهد. این مساله، به کودک شما کمک میکند تا دوستان جدید پیدا کرده و با آنها ارتباط برقرار کند.
- تلاش فرزندتان را تحسین کنید؛ اگر کودک شما دستاوردهای جدیدی در مدرسه یا خانه دارد، او را تشویق کنید. برای مثال، اگر بدون ناراحتی یا ترس به رختخواب میرود، از او قدردانی نمایید. همچنین، در برابر گزارش خوب از مدرسه، او را تحسین کنید.
بهترین کلینیک اعصاب و روان برای درمان اضطراب کجاست؟
یکی از بهترین کلینیکهای اعصاب و روان در تهران، کلینیک زیمادرمان نام دارد. در این کلینیک، تیمی از بهترین متخصصان و کارشناسان روانشناسی و روانپزشکی، حضور دارند. با مراجعه به این کلینیک، اختلال اضطراب جدایی شما به طور دقیق، تشخیص و درمان میگردد.
در صورتی که برای درمان افسردگی، اضطراب، وسواس، پارکینسون و هر بیماری دیگری، به درمان rTMS نیاز داشته باشید، کلینیک زیما درمان، خدمات باکیفیتی را با کمترین هزینه، به شما ارائه خواهد داد.
اختلال اضطراب جدایی در کودکان و بزرگسالان میتواند به وجود آید و با نگرانیهای مداوم درباره جدایی از عزیزان یا ترس از مرگ آنها همراه است. این اختلال گاهی با استرس در کودکان مرتبط است و میتواند کیفیت زندگی را مختل کند. یک پزشک متخصص اعصاب و روان میتواند با استفاده از معیارهای استاندارد، وجود اختلال Separation Anxiety را تشخیص دهد. در نهایت، با کمک رواندرمانی، درمان دارویی و تحریک مغناطیسی مغز (rTMS)، میتوان این اختلال را به طور موثر درمان نمود.
