اختلال افسردگی عمیق: از تشخیص تا درمان اختلال افسردگی اساسی

در حوزه اعصاب و روان، به‌ویژه در روانپزشکی و روانشناسی، اختلال افسردگی عمیق یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین انواع اختلالات خلقی به شمار می‌رود. این بیماری که با نام‌های اختلال افسردگی اساسی و اختلال افسردگی عمده نیز شناخته می‌شود، حدود ۲۰ درصد جمعیت را در طول عمر درگیر می‌کند. افراد مبتلا معمولاً کاهش انرژی، بی‌علاقگی به فعالیت‌ها و اختلال در خواب را تجربه می‌کنند. همچنین افسردگی چیست، پرسشی بنیادین است که برای درک دقیق این اختلال باید به آن پاسخ داد.

به نقل از دکتر مایکل تیلور، روانپزشک، دانشگاه هاروارد:

اختلال افسردگی اساسی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های روانی است که می‌تواند به طور قابل توجهی کیفیت زندگی را کاهش دهد و در صورت عدم درمان، عواقب جدی برای سلامت جسمی و روانی فرد به همراه دارد.

منظور از اختلال افسردگی عمیق چیست؟

اختلال افسردگی عمیق که در طبقه‌بندی‌های جهانی اختلالات روانپزشکی به عنوان یک اختلال خلقی شناخته می‌شود، باعث نوسانات شدید و پایدار در خلق و احساسات فرد می‌گردد و زندگی روزمره او را مختل می‌کند. این اختلال که با نام‌های افسردگی بالینی یا تمام‌عیار نیز شناخته می‌شود، بسیار رایج است؛ به طوری که حدود ۲۰ درصد بزرگسالان آمریکایی و ۴ درصد جمعیت جهان به آن مبتلا هستند.

افسردگی عمیق متفاوت از نوسانات خلقی معمول است و می‌تواند منجر به ناامیدی شدید و افزایش خطر خودکشی شود. سالانه بیش از ۷۰۰ هزار مورد خودکشی در جهان ثبت می‌شود که بیشتر آنها در افراد ۱۵ تا ۲۹ سال با این اختلال رخ می‌دهد.^depression

علائم افسردگی شدید شامل مشکلات جدی در خواب، تغذیه، کار و تفریح است. عوامل متعددی از جمله ژنتیک، استرس‌های روانی-اجتماعی و بیماری‌های غدد درون‌ریز می‌توانند عامل افسردگی باشند. این بیماری علاوه بر فرد، بر اطرافیان نیز تاثیر منفی می‌گذارد.

در صورت بروز علائم افسردگی، مراجعه به روان‌شناسان و روان‌پزشکان متخصص ضروری است. درمان معمول ترکیبی از دارودرمانی، روان‌درمانی و در موارد مقاوم، روش‌های نوروتراپی مانند rTMS و نورو فیدبک است.

علایم و عوارض اختلال افسردگی عمیق

علایم و عوارض اختلالات افسردگی می توانند شکل های مختلفی داشته باشند. اما به طور معمول افراد دچار اختلال افسردگی عمیق اکثر این علایم را اغلب اوقات روز و تقریباً هر روز و حداقل به مدت 2 هفته پی در پی تجربه می نمایند.

در صورت داشتن علایم زیر لازم است برای بررسی تشخیصی و درمان افسردگی خود به کلینیک های تخصصی اعصاب و روان مراجعه بفرمایید:

• خلقی که به طور مداوم ناراحت و مضطرب است
• احساس تهی بودن (احساس پوچی)
• احساس درماندگی
• احساس بدبینی (به خود، دیگران، آینده)
• احساس تحریک پذیری، زودرنجی، و بی قراری
• احساس ناکامی از زندگی
• احساس بی ارزشی، ناامیدی، و گناه
• فقدان لذت یا علاقه به سرگرمی ها و فعالیت ها
• کاهش انرژی، خستگی، و احساس کندی
• دشواری در تمرکز، یادآوری، و یا تصمیم گیری
• مشکلات خوابیدن، بیدار شدن زود هنگام صبح یا مدت خواب بیش از حد
• تغییر در اشتها یا تغییر وزن بدون برنامه
• افکار مرگ یا خودکشی
• اقدام به خودکشی
• درد یا گرفتگی، سر درد، و یا کرامپ عضلانی بی دلیل
• مشکلات گوارشی بدون دلیل واضح جسمانی حتی با وجود درمان

لازم به خاطر نشان ساختن است که الزاماً تمامی افرادی که دچار اختلال افسردگی عمیق هستند، تمامی نشانه های فوق الذکر را تجربه نخواهند کرد. برخی از افراد افسرده ممکن است تنها چند نشانه افسردگی بالینی را تجربه نمایند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تعداد بیشتری از علایم و نشانه های مرضی را طی روز تجربه کنند. همچنین گاه ممکن است این علایم به دلیل وجود بیماری های جسمانی و یا مصرف داروها/ مواد به وجود آمده باشند.

علل ایجاد اختلال افسردگی عمیق چه مواردی هستند؟

طبق گزارش های تخصصی سازمان جهانی بهداشت، اختلال افسردگی عمیق نتیجه تعاملی پیچیده از همزمانی عوامل متعدد اجتماعی، روانشناختی، و زیستی می باشد. در حوزه زیستی برخی از بیماری ها همچون بیماری های قلبی عروقی منجر به افزایش اختلالات افسردگی می شوند. در عین حال کژکاری های هیپوفیز، غده تیروئید، غده فوق کلیه، و کبد و یا وجود تومورهایی که اختلالات متابولیک در تعادل غدد درون ریز ایجاد می کنند نیز می توانند منجر به بروز افسردگی شوند. انواع سوء مصرف مواد همچون اعتیاد به الکل، و مواد مخدر نیز عوامل زیستی دیگری در زمینه افزایش دامنه افسردگی به شمار می آیند.^{What Is Depression?}

در زمینه عوامل ژنتیک، برخی از پژوهش ها نشان داده اند در برخی خانواده ها میزان بروز انواع اختلالات افسردگی بیش از سایر خانواده ها است. در پژوهش های دوقلوهای همسان نیز احتمال بروز افسردگی به صورت وراثتی تایید شده است.

در حوزه های فردی، افرادی که تجارب ناگوار زندگی همچون شکست، بیکاری، سوگ، و رخدادهای آسیب زا را بیشتر تجربه کرده باشند، با احتمال بیشتری دچار افسردگی خواهند شد. پژوهش های متعدد نشان داده اند افرادی که مهارت های زندگی و نیز تاب آوری کمتری دارند، با احتمال بیشتری دچار افسردگی شدید می شوند.

در حوزه های اجتماعی، انواع تنش ها و استرس های روانی-اجتماعی همچون بحران های اقتصادی، رکود، تورم مستمر، پاندمی ها (همچون پاندمی کووید-19)، جنگ ها، قحطی، خشکسالی، و بلایای طبیعی (سیل، زلزله، آتش سوزی های گسترده) به شدت منجر به افزایش موارد شیوع افسردگی و نیاز به درمان افسردگی در سطح جمعیت می شوند.

انواع اختلال افسردگی عمیق

بر اساس بررسی های تخصصی روانپزشکی صورت گرفته، اختلال افسردگی عمیق انواع مختلفی دارد که برخی از آنها به دلیل شرایطی خاص ممکن است در فرد ایجاد شوند.

به گفته روانپزشکان درمانگاه چند منظوره اعصاب و روان زیما درمان در تهران، انواع اصلی اختلال افسردگی عبارتند از:

افسردگی عمیق

اختلال افسردگی عمیق که به آن اختلال افسردگی اساسی یا افسردگی بالینی نیز گفته می شود، شکل تمام عیار خانواده اختلالات خلقی بوده و حداقل 2 هفته به طول می انجامد. طی دوره اختلال افسردگی عمیق، فرد بیمار در تمامی امور زندگی از جمله کار، خواب، تحصیل، و تغذیه دچار مشکلات عدیده می شود.

اختلال افسردگی پایدار (مستمر)

اختلال افسردگی پایدار که به آن دیس تایمی یا کژخلقی یا اختلال ملال خویی نیز گفته می شود، شامل وهله هایی با شدت کمتر از اختلال افسردگی بالینی (عمیق) است. اختلال افسردگی مستمر به طور معمول حداقل 2 سال به طول می انجامد.

افسردگی پیش از زایمان

اختلال افسردگی پیش از زایمان شامل وهله هایی از افسردگی عمیق است که زنان در طی دوره بارداری خود پیش از زایمان تجربه می نمایند.

افسردگی پسا زایمانی

افسردگی پسا زایمانی شامل آن دسته از اختلالات خلقی است که زنان به فاصله کوتاه چند روزه پس از به دنیا آوردن فرزند خود به آن دچار می شوند.

ملال پیش از قاعدگی

این حالت بیشتر شبیه دلمردگی، ملال، تنگی خلق، زودرنجی و حساسیت بالاتر از حد عادی در برخی از زنان در دوران پیش از پریود در قاعدگی ماهانه شان توصیف شده است. این طبقه به عنوان یک طبقه تشخیصی مستقل محسوب نشده و هنوز به عنوان موجودیتی جداگانه از عوارض پریود ماهانه تلقی نمی گردد.

اختلال افسردگی فصلی

اختلال افسردگی فصلی بر اساس فصول مشخصی از سال در برخی از افراد ایجاد شده و از بین می رود. به طور معمول در فصل هایی که طول مدت تابش آفتاب طی روز بیشتر باشد، این اختلال از بین رفته و در فصل هایی که میزان نور خورشید در طول روز کم می شود خود را نشان می دهد. در نیمکره شمالی زمین اختلال افسردگی فصلی در پاییز و زمستان اوج می گیرد و در نیمکره جنوبی، به صورت عکس در بهار و تابستان اختلال افسردگی فصلی قابل مشاهده است.

افسردگی روان پریشانه (سایکوتیک)

اختلال افسردگی روان پریشانه یا افسردگی سایکوتیک نوعی بسیار شدید و حاد از اختلال افسردگی عمیق است. که طی آن فرد بیمار علایمی از روان پریشی همچون هذیان ها و توهم ها را تجربه می نماید. این اختلال بدون مداخله قاطع روانپزشکی قابل درمان نمی باشد.

با توجه به پیچیدگی عوامل زمینه‌ساز اختلال افسردگی عمیق، نمی‌توان درمان یکسانی برای همه تجویز کرد. اما با تشخیص دقیق و استفاده ترکیبی از روان‌درمانی و دارو، اغلب بیماران بهبود می‌یابند. نباید فراموش کرد که اختلال افسردگی اساسی می‌تواند اثرات شدیدی بر عملکرد شغلی و روابط اجتماعی افراد داشته باشد. در برخی موارد، اختلال افسردگی عمده پس از یک رویداد خاص مانند زایمان رخ می‌دهد که در این زمینه، علت افسردگی بعد از زایمان موضوعی مهم در مطالعات روان‌پزشکی محسوب می‌شود.