علت عدم تعادل چیست؟ | علت و درمان تعادل نداشتن بدن

علت عدم تعادل چیست (Balance) و چرا برخی افراد هنگام راه رفتن یا ایستادن دچار مشکل می‌شوند؟ حدود ۳۰٪ افراد بالای ۶۵ سال حداقل یک بار در سال دچار افت تعادل می‌شوند. عدم تعادل می‌تواند ناشی از اختلالات گوش داخلی، بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و MS، یا حتی اثرات جانبی داروها باشد. برای مدیریت این مشکل، درمان تعادل نداشتن بدن شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی و اصلاح سبک زندگی ضروری است و درمان اختلال در تعادل باید تحت نظر پزشک انجام شود.

داشتن تعادل (Balance)، به معنای هماهنگی کامل بین سیستم عصبی مرکزی، چشم‌ها، ماهیچه‌ها، استخوان‌ها، مفاصل و گوش داخلی است. هر گونه اختلال در عملکرد یکی از این اجزا، می‌تواند باعث عدم تعادل شده، و عوارضی مانند سقوط را در پی داشته باشد! ناگفته نماند که نداشتن بالانس، گاهی به عنوان یک عارضه جانبی در اثر مصرف برخی داروها، مانند داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب یا آنتی هیستامین‌ها ظاهر می‌گردد.

در این مقاله، به دنبال آن هستیم تا به بررسی علت نداشتن تعادل و نحوه درمان آن بپردازیم. خواهیم دید که رفع اختلالات مغز و اعصاب و انجام فیزیوتراپی، تا حد زیادی در درمان عدم تعادل موثر خواهند بود.

عدم تعادل در راه رفتن و ایستادن

هر گاه ارتباط بین سیستم عصبی مرکزی و مغز، به هر دلیلی دچار اختلال شود، حفظ تعادل در راه رفتن و ایستادن دشوار می‌گردد. به طور کلی، در طول شبانه روز، حجم زیادی از اطلاعات، بین گوش‌ها، چشم‌ها، بافت‌های بدن و مغز در جریان هستند. نحوه تاثیر هر یک از این اجزا بر بالانس بدن، به قرار زیر است:

• دهلیز گوش داخلی، به گونه‌ای است که در برابر جاذبه و حرکت، واکنش نشان می‌دهد و حتی چرخش سر را کنترل می‌کند.
• چشم‌ها با ارسال سیگنال‌های مختلف به سوی مغز، موقعیت بدن را نسبت به اشیای موجود در محیط، اعلام می‌کنند.
• پوست، مفاصل و ماهیچه‌ها، با ارسال سیگنال‌های متعدد به مغز، فضایابی بدن را انجام می‌دهند! برای مثال، فشاری که در حین خم شدن به پوست وارد می‌شود، به مغز اعلام می‌کند که بدن از حالت ایستاده، به حالت خمیده تغییر وضعیت داده است!
• سیستم عصبی مرکزی، با جمع آوری این اطلاعات در کنار یکدیگر، به حفظ هماهنگی و تعادل بدن کمک می‌کند.

اگر یک عامل خارجی یا وضعیت پزشکی، انتقال اطلاعات بین اجزای یاد شده را مختل سازد، عارضه عدم تعادل رخ می‌دهد. برای آنکه شخص بتواند مجددا بالانس خود را به دست آورد، لازم است عامل ایجاد اختلال برطرف گردد.^{Balance Problems: Types, Causes, and Symptoms (healthline.com)}

مهم‌ترین علل عدم تعادل چیست؟

نداشتن بالانس، به دلیل ناهماهنگی بین سیستم عصبی مرکزی، با سایر اعضای بدن به وجود می‌آید، که عوامل مختلفی می‌توانند منجر به این حالت شوند. در ادامه، انواع علل عدم تعادل را معرفی می‌کنیم.

به نقل از کلینیک مایو:

عدم تعادل می‌تواند ناشی از اختلالات گوش داخلی، مشکلات عصبی مرکزی یا اثرات جانبی داروها باشد و برای مدیریت آن، تشخیص دقیق علت ضروری است.

علت سرگیجه و عدم تعادل در راه رفتن

در ناحیه گوش داخلی، تکه‌های کوچکی از کریستال کلسیم وجود دارند، که عملکرد صحیح آن‌ها، باعث حفظ بالانس بدن می‌شود. حال اگر این تکه‌های کریستالی، در گوش داخلی جابجا شوند، فرد دچار سرگیجه می‌شود؛ زیرا جابجایی آن‌ها، باعث ارسال سیگنال‌های نادرست به سمت مغز خواهد شد! این حالت را سرگیجه موضعی حمله‌ای خوش‌خیم (BPPV) می‌نامند.^{Loss of Balance: Symptoms, Causes, and Treatment (verywellhealth.com)}

یکی از مهم‌ترین علل نداشتن هماهنگی، همین اختلال BPPV است. علائم این نوع سرگیجه، هنگام حرکت ناگهانی سر ظاهر می‌گردند. اختلال BPPV، علاوه بر احساس سبکی در سر، علائم زیر را نیز به همراه دارد:

1. سردرد
2. حالت تهوع
3. غش کردن
4. استفراغ

بیماری منیر

در افراد مبتلا به بیماری منیر، سیگنال دهی از گوش داخلی به سمت مغز مختل شده، و بالانس بدن بر هم می‌خورد. مریضی منیر زمانی ایجاد می‌شود، که حجم زیادی مایع در گوش داخلی جمع شده باشد! برای تشخیص این بیماری، لازم است پزشک متخصص گوش، حلق و بینی (ENT)، وجود علائم زیر را نیز بررسی کند:

• وزوز گوش
• مشکل شنوایی
• احساس فشار در گوش آسیب دیده

التهاب یا عفونت گوش

عامل دیگری که می‌تواند منجر به عدم تعادل در راه رفتن شود، التهاب یا عفونت گوش است! در این گونه موارد، اغلب با مصرف داروهای آنتی بیوتیک، مشکل برطرف می‌گردد؛ هر چند، معاینه دقیق باید توسط متخصص گوش، حلق و بینی انجام گیرد.

دو بیماری لابیرنتیت و نورونیت دهلیزی، رایج‌ترین بیماری‌هایی هستند، که با التهاب و عفونت در گوش داخلی و عصب دهلیزی، همراه بوده و بالانس حین راه رفتن را مختل می‌کنند.

آسیب مغزی

یکی دیگر از مهم‌ترین علل نداشتن بالانس حین راه رفتن، ابتلا به بیماری‌های مغز و اعصاب است، که توانایی‌های حرکتی فرد را مختل می‌سازند. از جمله این بیماری‌های عصبی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. بیماری پارکینسون
2. آسیب تروماتیک مغز
3. مولتیپل اسکلروزیس (MS)
4. تومور مغزی
5. فلج مغزی
6. سندرم گیلن باره
7. سکته
8. آسیب نخاعی یا فشردگی نخاع
9. نوروپاتی محیطی

تشخیص هر یک از این اختلالات، باید حتما توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام گیرد. معاینه عصبی، آزمایش خون، نوار مغزی، سی تی اسکن، تصویربرداری MRI و احتمالا نقشه مغزی، برای تشخیص دقیق این نوع بیماری‌ها و اختلالات لازم هستند!

عدم تعادل مخچه به چه معناست؟

مخچه، یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم مغز و اعصاب است، که در پشت مغز قرار گرفته، و تاثیر مستقیمی بر حفظ هماهنگی بدن هنگام ایستادن و راه رفتن دارد! همچنین، فعالیت‌هایی مانند حرکات ماهیچه‌ای و گفتار، به طور مستقیم از سوی مخچه کنترل می‌شوند. در صورتی که سلول‌های عصبی موجود در مخچه، دچار آسیب یا مرگ شوند، فرد با مشکلات تعادلی مواجه می‌گردد. این اختلال، که دژنراسیون مخچه نامیده می‌شود، معمولا در اثر پاسخ‌های ایمنی به تومورهای سرطانی، مصرف الکل و یا سوء تغذیه به وجود می‌آید.^{Cerebellar Degeneration: Causes, Symptoms & Treatment (clevelandclinic.org)}

ارتباط استرس و عدم تعادل چیست؟

ممکن است با این سوال مواجه شوید، که آیا استرس باعث عدم تعادل می‌شود؟ در پاسخ باید گفت که استرس و اضطراب، به طور مستقیم تاثیری بر هماهنگی بدن ندارد؛ اما این اختلال روانی با سرگیجه، یک حلقه بی‌نهایت را تشکیل می‌دهند؛ یعنی استرس می‌تواند باعث سرگیجه شود و برعکس!^{Can Stress Cause Dizziness? | Associates in Neurology (ainpc.com)}

در واقع، هر رخدادی که باعث ایجاد استرس در شخص شود، ترشح هورمون کورتیزول را تحریک می‌کند. این انفجار کورتیزولی، بخشی از مغز که سیستم دهلیزی نام دارد، و تعادل بدن را کنترل می‌کند، تحت تاثیر قرار می‌دهد! در این مرحله، ایجاد سرگیجه اجتناب ناپذیر بوده، و شخص دچار عدم تعادل در راه رفتن، ایستادن و ورزش کردن خواهد شد.

درمان قطعی عدم تعادل

بهترین درمان عدم تعادل، زمانی مشخص می‌شود که پزشک متخصص مغز و اعصاب، علت بر هم خوردن بالانس بدن را تشخیص دهد؛ با این حال، در اغلب موارد، مشکلات هماهنگی، با رفع علت آن به طور کامل برطرف می‌شوند. درمان دارویی، اصلاح رژیم غذایی، فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی و عمل جراحی، مهم‌ترین روش‌هایی هستند، که برای درمان قطعی عدم تعادل به کار می‌روند.

به نقل از مؤسسه ملی بهداشت آمریکا:

برای درمان اختلال در تعادل، ترکیبی از دارو، تمرینات تعادلی و اصلاح سبک زندگی معمولاً موثرترین رویکرد است و باید شخصی‌سازی شود.

بهترین قرص عدم تعادل چیست؟

چنانچه مشکل نداشتن بالانس در راه رفتن، به دلیل التهاب یا عفونت باکتریایی گوش به وجود آمده باشد، پزشک متخصص با تجویز داروهای آنتی بیوتیک، می‌تواند این مشکل را برطرف نماید. در صورتی که فرد، حالت تهوع داشته باشد، باید به پزشک خود اعلام کند، تا با تجویز و مصرف داروهای ضد تهوع، احساس بهتری پیدا کند.

علاوه بر قرص عدم تعادل، که اغلب از نوع آنتی بیوتیک هستند، گاهی تزریق دوزهای کوچک از کورتیکواستروئیدها در پشت پرده گوش، می‌تواند به کاهش سرگیجه کمک نماید!

انجام عمل جراحی

برای افراد مبتلا به بیماری منیر، که در نهایت دچار عدم هماهنگی عصبی می‌شوند، پزشک متخصص ممکن است جراحی سیستم دهلیزی را به بیمار توصیه کند. در حین جراحی، وضعیت گوش داخلی بهبود یافته و بالانس بین اجزای بدن، مجددا برقرار می‌شود!

تاثیر اصلاح سبک زندگی بر تعادل

علاوه بر روش‌های درمان عدم تعادل، لازم است بیمار تغییراتی را در سبک زندگی خود اعمال کند، تا بتواند مشکلات تعادلی خود را مدیریت نماید. از جمله اقداماتی که برای اصلاح سبک زندگی مفید هستند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• محدود کردن مصرف کافئین و الکل
• خوردن وعده‌های غذایی مناسب
• کم کردن مصرف نمک
• ترک سیگار و عدم مصرف نیکوتین
• ورزش کردن
• نوشیدن آب کافی و هیدراته نگه داشتن بدن

مراقبت و درمان عدم تعادل در منزل

علاوه بر درمان‌های تخصصی، تکنیک‌هایی وجود دارند که می‌توانند سرگیجه را کاهش داده، و تعادل در راه رفتن را بهبود بخشند! برای مثال، بیمارانی که به سرگیجه موضعی حمله‌ای خوش خیم مبتلا هستند، می‌توانند با انجام برخی تمرینات، تحت عنوان مانورهای تغییر موقعیت کانال، شدت سرگیجه خود را کاهش دهند! نحوه انجام این نوع تمرین‌ها را پزشک متخصص، به بیمار آموزش می‌دهد تا آن‌ها را در خانه اجرا کند.

برای پیشگیری از سقوط در حین راه رفتن، بهتر است در هنگام استفاده از سرویس بهداشتی و حمام، از شخص دیگری کمک بگیرید. همچنین، داشتن یک عصا برای حفظ هماهنگی در هنگام راه رفتن یا ایستادن، مفید خواهد بود. برای پیشگیری از حوادث ناگوار، تا زمان درمان قطعی عدم تعادل خود، از اقداماتی مانند رانندگی خودداری کنید.

به نقل از انجمن فیزیوتراپی آمریکا:

تمرینات توانبخشی و فیزیوتراپی به طور قابل توجهی توانایی تعادل بیماران مبتلا به اختلالات حرکتی را بهبود می‌بخشند و خطر سقوط را کاهش می‌دهند.

برای درمان عدم تعادل به چه کسی مراجعه کنیم؟

هنگامی که با مشکل عدم تعادل مواجه می‌شوید، باید حتما توسط متخصص مغز و اعصاب معاینه شوید. پزشک متخصص، با ارزیابی عملکرد عصبی فرد و همچنین، بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها، مشخص می‌کند که علت نداشتن بالانس حین راه رفتن چیست؛ در نهایت، بهترین روش درمان عدم تعادل را برای بیمار به کار می‌برد.

برای دریافت بهترین نتیجه از درمان بیماری‌های عصبی و مشکلات تعادلی، می‌توانید به کلینیک زیما درمان مراجعه نمایید. در این کلینیک، با وجود تجهیزات پیشرفته، تشخیص انواع بیماری‌های مغز و اعصاب به راحتی انجام می‌گیرد؛ ضمن اینکه تجربه و مهارت پزشکان متخصص حاضر در این کلینیک، به تشخیص هر چه سریع‌تر بیماری و درمان قطعی آن کمک خواهد کرد! پس همین حالا نوبت خود را در کلینیک زیما درمان رزرو نمایید.

برای درمان عدم تعادل، شناخت دقیق علت بسیار مهم است. بسته به عامل ایجاد مشکل، درمان تعادل نداشتن بدن می‌تواند شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و حتی جراحی باشد. درمان اختلال در تعادل باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود تا نتایج پایدار و ایمن حاصل گردد. علت عدم تعادل چیست، مشخص کردن آن اولین قدم برای موفقیت در درمان است.