تعریف و درمان اضطراب پنهان | علائم استرس پنهان چیست؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که نزدیک به 18 درصد از بزرگسالان در جهان، در طول زندگی خود درجاتی از اضطراب را تجربه می‌کنند. بخشی از این افراد به جای بروز علائم آشکار، دچار اضطراب پنهان می‌شوند. تشخیص به موقع علائم استرس پنهان می‌تواند در جلوگیری از بروز مشکلات جدی مانند افسردگی و اختلالات خواب مؤثر باشد و در صورت تداوم، نیازمند درمان اضطراب پنهان است.

جالب است بدانید که در برخی شرایط، اضطراب یا حتی استرس می‌تواند اثر مثبتی داشته باشد. برای مثال، ضرورت وجود استرس در مواقع بحرانی یا هنگام تصمیم‌گیری‌های مهم می‌تواند باعث افزایش تمرکز و دقت شود. اما زمانی که این استرس به شکل انگزایتی پنهان و مداوم در ذهن باقی بماند، به مرور توان ذهنی فرد را تحلیل برده و بر سلامت روان اثر منفی می‌گذارد.

در حالت کلی، حواس پرتی و بی‌نظمی، نداشتن قدرت تصمیم‌گیری، بلاتکلیف بودن، نداشتن قدرت کافی برای مقابله با چالش‌های زندگی، نشخوار فکری و کمالگرایی را می‌توان از علائم اصلی اضطراب ناخودآگاه یا پنهان دانست؛ هر چند وجود این اختلال، ممکن است موفقیت افراد را به طور قابل توجهی تقویت کند، اما لازم است بدانید که اضطراب، هر چند از نوع پنهان باشد، باید به عنوان یک اختلال روانی تحت درمان قرار گیرد. در این مقاله، کلیه حالت‌هایی که می‌توانند نشان دهنده اختلال انگزایتی پنهان باشند را معرفی می‌کنیم.

نمایش اضطراب پنهان با بی‌نظمی و حواس پرتی

افرادی که به اضطراب پنهان مبتلا می‌شوند، عمدتا در محل کار مدرسه، یا در یک مهمانی همراه با دوستان و اعضای خانواده، دائما نیاز به یادآوری، دقت کردن یا توجه کردن دارند. بسیاری از این افراد، نظم عادی زندگی خود را از دست داده‌اند؛ به طوری که ممکن است از دید مردم، افرادی شلخته به حساب آیند.

آن‌ها معمولا وسایل خود را فراموش می‌کنند، یا اینکه در به خاطر سپردن برنامه‌های روزمره خود، دچار مشکل می‌گردند. یکی از رایج‌ترین مشکلاتی که ممکن است افراد مبتلا به اضطراب پنهان، زیاد با آن مواجه شوند، فراموش کردن قرارهای ملاقات خود است. افرادی که به این نوع اختلال مبتلا هستند، بدون آنکه شناختی نسبت به منبع اضطراب خود داشته باشند، تحت تاثیر آن قرار می‌گیرند؛ در نتیجه، قدرت کافی برای تمرکز، برنامه‌ریزی و پردازش اطلاعات جدید نخواهند داشت.^{How Anxiety Leads to Problem Behavior}

مشکل در تصمیم‌گیری در اثر وجود اضطراب پنهان

هرگاه فرد به اختلال اضطرابی پنهان مبتلا شده باشد، در موقعیت‌های مختلف، دچار افکار مبهم خواهد شد. این گونه افراد در هنگام تصمیم‌گیری، با یک مه مغزی دست و پنجه نرم می‌کنند، که تمرکز آن‌ها را از بین می‌برد. در نتیجه نمی‌توانند برای شرایط مختلف، موقعیت‌های خاص و یا فعالیت‌های روزمره خود، تصمیم‌های جدید بگیرند، و از این نظر دچار چالش خواهند شد.

لازم است اشاره کنیم که بلاتکلیفیِ گاه به گاه، امری طبیعی بوده و نیازی به نگرانی ندارد؛ اما اگر به اضطرابی پنهان و ناخودآگاه مربوط باشد، باید ریشه یابی و درمان شود. البته حتی در این مورد نیز ممکن است تنها در برخی موارد، بلاتکلیف بودن دردسر ساز گردد!

برای مثال، اگر نمی‌توانید درباره انتخاب لباس برای سر کار تصمیم قطعی بگیرید، و این موضوع باعث دیر رسیدن به محل کار می‌شود، ممکن است مشکلات چندانی برای شما در پی نداشته باشد. اما در برخی تصمیم‌گیری‌های بزرگتر، مانند انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب شغل مناسب و یا انتخاب شریک زندگی، ندشتن قدرت تصمیم‌گیری می‌تواند مشکل ساز باشد.

تصمیم‌گیری هیجانی در اثر وجود اضطراب پنهان

بلاتکلیف بودن باعث می‌شود تا فرد، گاها به صورت هیجانی تصمیم بگیرد. در واقع، هنگامی که شخص نتواند بر اساس علایق و انگیزه خود، درباره یک موضوع خاص تصمیم‌گیری کند، ممکن است بدون در نظر گرفتن ترجیحات، یک گزینه را انتخاب کرده یا یک تصمیم آنی بگیرد. برای مثال، این امکان وجود دارد که فرد هزینه‌ای فراتر از درآمد خود، برای یک موضوع صرف کند، یا حتی درباره مهاجرت خود از یک شهر به شهر دیگر، از روی هوس، تصمیم بگیرد. این گونه افراد، حتی ممکن است بدون هیچ گونه برنامه خاص و معتبری، شغل فعلی خود را کنار گذاشته و حتی ندانند بعد از آن قرار است چه کاری انجام دهند.

با اینکه حل برخی از این مشکلات، چندان هم دشوار نیست، اما به همان نسبت، ممکن است مشکلات پیچیده‌ای را برای زندگی شخص به وجود آورند. بنابراین، اگر احیانا در قدرت تصمیم‌گیری خود ضعفی مشاهده می‌کنید، بد نیست درباره وجود اضطراب پنهان، کمی دقیق‌تر شده یا به پزشک متخصص اعصاب و روان مراجعه نمایید.

نداشتن توانایی غلبه بر عواطف و احساسات

اضطرابی که به صورت پنهان و ناخودآگاه در پس ذهن شما وجود دارد، باعث کاهش توانایی شما برای مقابله با چالش‌های زندگی خواهد شد؛ بدون آنکه علت آن را درک کنید! در واقع، هنگامی که اضطراب پنهان در پس زمینه ذهن وجود دارد، قدرت مغز را به طور کامل در اختیار گرفته، و مدیریت احساسات و عواطف فرد را به دست می‌گیرد. این گونه افراد، معمولا دچار تحریک پذیری، عصبانیت یا تنش می‌شوند؛ به طوری که حتی با ایجاد یک اشتباه کوچک، اضطراب آن‌ها جوانه زده و بیرون می‌زند.^{anxiety interferes decision making stop intruding}

از طرفی، غالب شدن انگزایتی پنهان بر عواطف و احساسات، می‌تواند به صورت عصبانی شدن، تشدید ناامیدی در فرد و یا گریه کردن ظاهر گردد؛ حتی اگر عصبانی بودن یا غمگین بودن، در ظاهر او مشخص نباشد.

افکار مزاحم و نشخوار فکری ناشی از اضطراب پنهان

در افراد مبتلا به اضطراب‌های پنهانی، معمولا به صورت ناگهانی، افکاری مزاحم و بدون هشدار یا دلیل موجه، به ذهن شخص وارد می‌گردند. این افکار، عمدتا به احساساتی مانند خشونت، موقعیت‌های مضر، شرایط خطرناک یا روابط جنسی مربوط هستند. از این رو، اکثر بیمارانی که این گونه افکار را تجربه می‌کنند، احساس ناراحتی شدیدی دارند.

به این ترتیب، در صورتی که دچار نشخوار فکری می‌شوید، یا یک فکر یا حلقه‌ای از افکار، بارها و بارها در ذهنتان تکرار می‌شود، ممکن است به اضطراب پنهان دچار شده باشید. عدم پیگیری این وضعیت و درمان نکردن آن، می‌تواند منجر به اختلالات اضطرابی شدیدتر و حتی، ابتلا به افسردگی گردد.

البته این نکته را در نظر داشته باشید که افکار مزاحم، تنها به واسطه اضطراب ایجاد نمی‌شوند! بلکه این گونه افکار می‌توانند نشخوار فکری را به وجود آورند؛ حتی زمانی که تلاش می‌کنید از تکرار آن‌ها جلوگیری نمایید. این گونه نشخوارهای فکری، حتی در زمان حل یک مشکل یا تصمیم‌گیری برای یک مساله، ممکن است مجددا تکرار شوند که در هر صورت، آزاردهنده و مشکل ساز خواهند بود.

کمالگرایی در افراد مبتلا به اضطراب‌های پنهانی

یکی از راه‌هایی که می‌توان از طریق آن، پنهان بودن اضطراب در فرد را تشخیص داد، نیاز به درست کردن همه چیز است؛ به این معنا که فرد، اغلب، نگرانی‌های شدیدی در مورد اشتباه کردن یا طرد شدن دارد! این گونه بیماران، در اغلب موارد، نسبت به انتقاد دیگران حساسیت نشان می‌دهد.

فرد مبتلا به اضطراب پنهان، همواره به دنبال آن است تا مسئولیت‌های خود را، بدون عیب و نقص انجام داده و به یک دوست یا شریکِ کامل، تبدیل گردد! همچنین، آن‌ها نسبت به ظاهر خود، حساسیت نشان داده و بهترین وضعیت را برای خود ایجاد می‌کنند، تا هیچ کس نتواند از آن‌ها ایراد بگیرد. از آنجا که رسیدن به وضعیت کامل و بدون عیب و نقص، تقریبا غیر ممکن است، بنابراین، افرادی که دچار کمالگرایی می‌شوند، سطح بالایی از استرس را تجربه خواهند کرد.^{Effects of rumination on unwanted intrusive thoughts}

بدبینی تدافعی در اثر انگزایتی پنهان

فردی که اضطراب را در پس ذهن خود دارد، همواره احساس مبهمی درباره وقوع خطر، عذاب یا ترس‌های مختلف خواهد داشت. این گونه افراد، دائما خود را در بدترین وضعیت تصور کرده، و بهترین راه مقابله با این گونه حالت‌ها را پیش‌بینی می‌کنند، تا آمادگی لازم را داشته باشند؛ حتی اگر وضعیت خطرناک، عذاب‌آور یا ترسناکی وجود نداشته باشد!

از نظر کارشناسان و روانپزشکان، بدبینی تدافعی به عنوان یک استراتژی یا تکنیک، در افراد مضطرب به کار می‌رود، تا اضطراب پنهان روزانه خود را کنترل نمایند. آن‌ها به جای امید و خوش‌بینی به آینده، دائما به فکر اشتباهات یا وضعیت‌های نادرست و خطرناکی هستند، که ممکن است رخ دهند؛ به همین دلیل، این بیماران به دنبال آن هستند تا یک برنامه پشتیبان، برای خود داشته باشند.

علائم فیزیکی اضطراب پنهان کدامند؟

در تشخیص انگزایتی پنهان علاوه بر علائم ذهنی و رفتاری، نشانه‌های فیزیکی نیز باید بررسی گردند. حتی برخی از افراد، علائم جسمی اضطراب را بیشتر از نشانه‌های روحی و ذهنی آن نشان می‌دهند. از مهم‌ترین نشانه‌های فیزیکی اضطراب، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• معده عصبی
• تعریق شدید
• عرق کردن دست‌ها
• شدت گرفتن ضربان قلب

به نقل از مجله اختلالات اضطرابی سال 2021:

مطالعات نشان می‌دهد که اضطراب پنهان می‌تواند با افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک، منجر به بروز مشکلات قلبی و فشار خون شود، حتی زمانی که فرد هیچ نشانه آشکاری ندارد.

این گونه مشکلات، تقریبا علائم فیزیکی عمومی اضطراب پنهان به حساب می‌آیند؛ اما ممکن است برخی افراد، یک یا چند مورد از علائم زیر را نیز تجربه کنند:

1. سردردهای مکرر
2. تنگی نفس
3. گرفتگی و دردهای عضلانی
4. درد فک یا صورت در اثر دندان قروچه
5. تکرر ادرار
6. بی‌خوابی‌های شبانه و سایر اختلالات خواب
7. از دست دادن اشتها
8. سرگیجه
9. احساس خستگی و ضعف عمومی
10. کاهش میل به رابطه جنسی
11. احساس درد و سنگینی در قفسه سینه

برای افرادی که به اضطراب پنهان مبتلا هستند، ظهور علائم فیزیکی آن می‌تواند مفید باشد؛ زیرا با توجه به مخفی بودن اختلال اضطرابی، پیگیری علائم فیزیکی می‌تواند شخص را به سمت تشخیص اضطراب و درمان آن، هدایت نماید.

برای مثال، از دست دادن اشتها و یا به هم خوردن تنظیم خواب شخص، باعث ایجاد احساس خستگی و ضعف بدن و همچنین، منجر به از دست دادن انگیزه برای فعالیت‌های روزانه خواهد شد. به همین دلیل، طولانی شدن این گونه شرایط را باید به یک پزشک متخصص اعصاب و روان گزارش دهید. بررسی علائم کلیدی اضطراب، توسط یک روانپزشک مجرب، برای تشخیص و درمان اضطراب پنهان لازم است.^{What’s the Relationship Between ADHD and Anxiety?}

اختلالات مشابه با Hidden Anxiety

تا اینجا شرایط و علائمی را نام بردیم که وجود آن‌ها می‌تواند به معنای انگزایتی پنهان باشد؛ اما لازم است به این نکته توجه کنید که برخی از اختلالات روانی، با سایر مشکلاتی که برای سلامت روان به وجود می‌آیند، علائم مشابهی دارند. این مساله، در مورد تشابه علائم اضطراب پنهان با سایر اختلالات روانی نیز برقرار است. در ادامه، به برخی از بیماری‌های روانی، که ممکن است با اختلال اضطرابی از نوع پنهان اشتباه گرفته شوند، اشاره می‌کنیم.

اختلال هراس

حملات پانیک، عبارتند از بروز ترس و اضطراب به صورت آنی و ناگهانی و البته، کوتاه مدت؛ به طوری که معمولا وقوع آن هیچ منشا خاصی ندارد. از علائم اختلال هراس یا حمله پانیک می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• احساس از دست دادن کنترل
• مشکل در تنفس
• احساس درد در قفسه سینه
• توهم جدایی از محیط اطراف خود
• احساس عذاب

در حالت کلی، فردی که به اختلال هراس مبتلا است، به شکل کاملا اتفاقی و بدون هشدار قبلی، دچار حمله پانیک خواهد شد. از این رو، به طور دقیق نمی‌توان علائمی را برای این اختلال نام برد. با این حال، کسانی که به طور مرتب دچار حملات هراس می‌شوند، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به اختلال هراس هستند.

این نکته را در نظر داشته باشید که علاوه بر حمله پانیک، نوع دیگری از حمله، تحت عنوان حملات اضطرابی نیز وجود دارند، که به عنوان تشخیص پزشکی محسوب نمی‌شود؛ اما می‌تواند نشانه‌ای از وجود اضطراب باشد. با وجود شباهت حمله اضطرابی با حمله پانیک، اما این حمله شامل نشانه‌های جدی مانند ترس از مرگ یا از دست دادن کنترل نیست.

اختلالات خواب

یکی دیگه از اختلالاتی که ممکن است با اضطراب پنهان اشتباه گرفته شود، اختلالات خواب و بی‌نظمی در خوابیدن است. فرد مضطرب، همواره دچار بی‌خوابی یا پرخوابی می‌شود؛ اما اضطراب هم می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات خواب نیز باشد (رابطه متقابل دارند). هر گاه بدون دلیل مشخص، تنظیم خواب شما به هم بخورد، یا برای خوابیدن نیاز به تلاش فراوان داشته باشید، احتمالا به اختلال خواب مبتلا هستید.

بیمارانی که چنین شرایطی را دارند، عمدتا در طول روز کسل بوده، و نوعی نگرانی و ناراحتی در مورد وضعیت خواب خود خواهند داشت. کم خوابی، چه از نظر جسمی و چه از نظر روانی، سلامت بیماران را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ به طوری که می‌تواند باعث بروز علائمی شبیه به علائم اضطراب گردد، که از جمله آن‌ها می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. احساس خستگی و کمبود انرژی
2. تحریک پذیری و عصبانی شدن
3. بالا رفتن سطح استرس
4. نداشتن تمرکز کافی و مشکلات حافظه‌ای
5. سردرد

به نقل از انجمن روانشناسی آمریکا سال 2021:

اضطراب پنهان، با اختلال در عملکرد قشر جلویی مغز، توانایی فرد در کنترل هیجانات و تمرکز را کاهش می‌دهد و این موضوع می‌تواند در بلندمدت با اختلالات شناختی همراه شود.

انسان زمانی سالم است که یک خواب با کیفیت و منظم داشته باشد. بنابراین، هر گونه تغییر در نظم خواب یا کیفیت آن را حتما به یک پزشک اعصاب و روان گزارش دهید. معمولا با درمان اضطراب پنهان و یا هر نوع اختلال اضطرابی، بخش بزرگی از مشکلات مربوط به خواب برطرف می‌شوند.

اختلال افسردگی

در اکثر بیماران مبتلا به افسردگی، مشخصه‌هایی مانند غم شدید و خلق و خوی ضعیف، به وضوح دیده می‌شوند. اما ممکن است برخی افراد، علائم مشابه با اضطراب پنهان را نشان دهند، که عبارتند از:

• تغییر در عادات خواب و اشتها
• بدبین شدن یا نگرانی در مورد آینده
• نداشتن تمرکز یا قدرت تصمیم‌گیری
• ناراحتی شدید
• نشخوار فکری یا تمرکز روی افکار منفی

در اکثر افراد، هر دو اختلال افسردگی و اضطراب، به صورت همزمان رخ می‌دهند. به همین دلیل، یک روانپزشک مجرب و حرفه‌ای باید تمامی علائم مربوط به هر دو اختلال را بررسی کرده، و یک برنامه درمانی منظم و دقیق تنظیم نماید. درمان با آر تی‌ام اس، بهترین روشی است که در اغلب بیماران، به درمان هر دو اختلال کمک می‌کند.

تشابه اضطراب پنهان با اختلال بیش فعالی ADHD

اضطراب پنهان و ADHD همپوشانی زیادی دارند؛ به طوری که علائم زیر می‌توانند نشانه‌ای از هر یک از این اختلالات باشند:

1. مشکل در تصمیم‌گیری
2. خستگی
3. بی‌نظمی
4. تحریک پذیری و عصبی بودن
5. تکانشگری
6. بی‌قراری
7. مشکل در کنترل احساسات
8. نداشتن تمرکز کافی

غالب‌ترین علائم در بیماران ADHD، شامل حواس پرتی، بی‌قراری و نداشتن تمرکز هستند. این گونه علائم، به نوبه خود باعث ناراحتی و عصبی شدن افراد نیز می‌گردند. تشخیص اختلالات اضطرابی و ADHD بر اساس علائم آن‌ها، امری چالش برانگیز بوده و نیاز به تجربه و دانش کافی دارد؛ بر همین اساس، حتما باید از یک متخصص اعصاب و روان کمک بگیرید.

ضمنا این نکته را نیز در نظر داشته باشید، که ممکن است فرد، به طور همزمان، هم به اضطراب پنهان و هم به ADHD مبتلا شده باشد! در این صورت، ممکن است درمان فرد، پیچیدگی‌هایی را به همراه داشته باشد.

بهترین روش‌ها برای درمان اختلال انگزایتی پنهانی

به منظور تشخیص اختلال اضطراب پنهانی و هر نوع اختلال اضطرابی دیگر، لازم است حتما به یک پزشک متخصص اعصاب و روان مراجعه نمایید. پزشک درمانگر می‌تواند بر اساس علائم، محرک‌ها و الگوهای رفتاری فرد، بهترین روش درمانی را برای رفع انگزایتی پنهان انتخاب نماید. رایج‌ترین روش‌های درمان اضطراب پنهان به قرار زیر هستند:

• روان درمانی با استفاده از تکنیک شناختی رفتاری (CBT) یا درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد
• درمان دارویی بر اساس مصرف داروهای ضد اضطراب و داروهای ضد افسردگی
• درمان با دستگاه rTMS که به صورت اعمال پالس‌های مغناطیسی به مغز خواهد بود
• استفاده از روش‌های درمانی تکمیلی؛ از جمله طب سوزنی، یوگا، مدیتیشن، مکمل‌ها یا تمرینات تنفسی
• ایجاد تغییر در سبک زندگی؛ به صورت انتخاب یک رژیم غذایی مناسب، تنظیم یک برنامه ورزشی منظم، تنظیم خواب، کاهش مصرف کافئین و استراحت کافی

لازم است بدانید که هر فرد، بنا بر شدت علائم و الگوهای رفتاری خود، نیاز به درمان منحصر به فرد دارد. در واقع، پزشک متخصص باید با توجه به وضعیت بیمار و نحوه پاسخگویی او به درمان، روش‌های مختلف را انتخاب نماید.

برای درمان اضطراب به کجا مراجعه کنیم؟

اصلی‌ترین قدم برای درمان اضطراب پنهان، مراجعه به یک پزشک متخصص حرفه‌ای است. پزشکان زیما درمان، یکی از بهترین متخصصان مغز و اعصاب در تهران هستند، که در کلینیک اعصاب و روان زیما درمان فعالیت دارند. شما می‌توانید با مراجعه به ایشان، تمامی علائم اضطراب خود را بررسی کرده و درمان بیماری خود را به ایشان بسپارید. در صورت نیاز نیز می‌توانید از خدمات درمان با آر تی‌ام اس در این کلینیک، تحت نظارت تیم حرفه‌ای و با کمترین هزینه، بهره‌مند گردید.

استرس و اضطراب می‌تواند در پس ذهن افراد، و بدون هیچ گونه علائم ظاهری به وجود آید، که به آن اضطراب پنهان می‌گویند. حالت‌هایی مانند نشخوار فکری، مشکل در تصمیم‌گیری و نداشتن تمرکز، از علائمی هستند که می‌توانند در اثر انگزایتی پنهان به وجود آیند. انتخاب بهترین روش درمان اضطراب پنهان و شناخت دقیق علائم استرس پنهان تنها با کمک روانپزشک امکان‌پذیر است. آشنایی با راه های مقابله با اضطراب نیز می‌تواند روند درمان را تسهیل کند.