علت انواع سردرد + علائم، پیشگیری و درمان سردرد

بر اساس مطالعات، حدود ۷۵٪ افراد بزرگسال حداقل یک بار در طول سال سردرد را تجربه می‌کنند. علت انواع سردرد می‌تواند از استرس، کم‌خوابی و مشکلات بینایی تا اختلالات عصبی متغیر باشد. شایع‌ترین علت سردرد در جوامع شهری، استرس و فشار کاری گزارش شده که نزدیک به ۴۰٪ موارد را شامل می‌شود. شناخت صحیح این عوامل، مسیر مناسبی برای پیشگیری و درمان سردرد فراهم می‌کند. همه ما، احساس درد در سر را تاکنون تجربه کرده‌ایم؛ حالتی بسیار آزاردهنده، که ‌می‌تواند کیفیت فعالیت‌های روزمره را کاهش دهد.

هنگامی که در یک نقطه از سر، فشاری ایجاد می‌گردد، می‌تواند باعث انواع سردرد شود؛ این درد ناخوشایند، می‌تواند به صورت ضربان‌دار یا درد مبهم باشد. حتی گاهی درد تنها یک نقطه از سر را درگیر می‌کند! کشش، التهاب یا آسیب در امتداد اعصاب یا رگ‌های خونی سر، می‌توانند علت سردرد باشند؛ بر همین اساس، احساس درد در سر، می‌تواند به صورت ناگهانی و به یکباره شروع شود، و یا شروع تدریجی داشته باشد. مدت زمانی که فرد به درد مبتلا می‌شود نیز بسته به نوع اختلال و محل آن، متفاوت است. در ادامه خواهیم دید، که انواع سردرد کدامند و علت سردرد چیست. همچنین، توضیحاتی درباره علائم آن و روش‌های مدیریت درد سر ارائه خواهیم داد.

انواع سردرد

احساس درد می‌تواند در نقاط مختلفی از سر به وجود آید؛ همچنین، علت سردرد برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. بر همین اساس، این عارضه در دو گروه اصلی سردردهای اولیه و ثانویه دسته بندی می‌شوند که علت نوع ثانویه، حتما باید توسط پزشک متخصص بررسی گردد! انواع سردرد صرف نظر از منشا آن‌ها، عبارتند از:

• سردرد تنشی
• سردرد خوشه ای
• سردرد میگرنی
• سردرد رعد و برقی
• آلرژی یا سردرد سینوسی
• سردرد هورمونی (همچنین به عنوان میگرن قاعدگی شناخته می‌شود)
• سردرد کافئینی
• سردرد ناشی از فعالیت
• سردرد فشار خون بالا
• سردرد برگشتی (به صورت دوره‌ای تکرار می‌شود)
• سردرد پس از ضربه
• سردرد نخاعی

در ادامه مهم‌ترین انواع سردرد را معرفی می‌کنیم.

سردردهای تنشی

سردرد تنشی، که در اصطلاح عامیانه به آن سردرد عصبی نیز می‌گویند، به دلیل اضطراب یا استراحت ناکافی به وجود می‌آید. این درد، اغلب در دو طرف سر حس شده، و گاهی به پشت گردن نیز منتشر می‌شود. مدت زمان آن از ۳۰ دقیقه تا چند روز متغیر است، و معمولا بعد از ظهر یا عصر شروع می‌گردد. سردرد تنشی از سردردهای اولیه یا عمومی به حساب می‌آید؛ از این رو، معمولا نیازی به پیگیری نداشته و با حذف عامل استرس زا، استراحت کردن یا مصرف داروهای مسکن بدون نسخه، بهبود پیدا می‌کند.

استرس و سردرد

وجود استرس می‌تواند عامل سردرد باشد، و یا آن را تشدید کند. این نوع احساس درد، اغلب به صورت اپیزودیک ظاهر می‌گردد و بر همین اساس، معمولا تشخیص آن از میگرن دشوار است! البته برخی افراد، علاوه بر ابتلا به سردرد ناشی از استرس، به میگرن نیز مبتلا هستند.

سردرد میگرنی

یکی از انواع سردرد که با احساس ناراحتی و درد نسبتا شدید همراه است، درد ناشی از میگرن است. علت این نوع عارضه، ممکن است یک یا چند مورد از عوامل زیر باشد:

1. بر هم خوردن تعادل شیمیایی در مغز
2. ژنتیک
3. نوسانات هورمونی در بانوان
4. خواب ناکافی
5. استرس و اضطراب
6. گشاد بودن غیرطبیعی رگ‌های خونی
7. عوامل محیطی (نور، صدا و بو)

به نقل از مجله The Lancet Neurology، بررسی جهانی اپیدمیولوژی میگرن 2022:

میگرن یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی عصبی در جهان است و در میان زنان، شیوع آن حدود دو تا سه برابر بیشتر از مردان گزارش شده است.

معمولا افراد مبتلا به میگرن، با قرار گرفتن در معرض گرما، نور شدید، بوهای خاص، صدای زیاد و مواد شیمیایی، به سردرد مبتلا می‌شوند. سردرد میگرنی، به صورت خفیف یا شدید رخ می‌دهد و اغلب ضربان‌دار است. درد ناشی از میگرن، عموما در یک طرف سر شروع شده، و بین دو طرف جابجا می‌شود. مدت زمان آن نیز از ۴ ساعت تا ۳ روز متغیر است؛ سردردهای میگرنی، عمدتا با علائمی مانند سرگیجه، استفراغ، تهوع یا بی‌حسی همراه است.

آیا افسردگی و سردرد میگرنی مرتبط هستند؟

عدم تمرکز و احساس گناه، اصلی‌ترین علائم افسردگی هستند، که حس اضطراب و استرس را به فرد القا می‌کنند؛ همین مساله می‌تواند باعث تشدید یا تحریک میگرن شود! از این رو، به نظر می‌رسد افسردگی و سردرد میگرنی، به صورت غیرمستقیم با یکدیگر مرتبط هستند.^{Depression headaches: Causes and treatment} 

سردردهای خوشه‌ای

هر گاه شیمی مغز تغییر کند، و یا اختلالی در عصب سه قلو و رگ‌های خونی اطراف به وجود آید، منجر به سردرد خوشه‌ای می‌شود. از نشانه‌های سردرد خوشه‌ای، می‌توان به درد تیز، متناوب، ضربان‌دار و یک طرفه اشاره کرد، که بسیار شدید بوده و به مدت دو هفته تا ۳ ماه ادامه دارد! سایر علائم این عارضه عبارتند از:

• ریزش اشک
• تعریق
• افتادگی پلک‌ها
• انقباض مردمک

سردردهای مداوم روزانه جدید

برخی افراد، سردردهای ناگهانی را تجربه می‌کنند، که تا کنون با آن‌ها واجه نشده‌اند! این سردردها می‌توانند در یک یا دو طرف سر رخ داده، و با علائم زیر همراه گردد

1. استفراغ
2. حالت تهوع
3. حساسیت به نور

این نوع احساس درد چیزی شبیه به سردردهای میگرنی است؛ اما علت دقیق آن هنوز مشخص نیست. به نظر می‌رسد التهاب در اطراف مغز، عفونت، تومور مغزی یا یک مشکل عروقی، می‌تواند عامل آن باشد. در هر حال، ارزیابی پزشکی برای علت سردرد مداوم روزانه جدید و اینکه میگرن از چه سنی شروع میشود، ضروری است.

انواع سردردهای ثانویه

هرگاه بیماری یا اختلال زمینه‌ای در داخل یا خارج از جمجمه ایجاد گردد، که منجر به بروز سردرد شود، آن را یک سردرد ثانویه می‌نامند. این نوع احساس درد، می‌تواند در اثر بیماری‌های نه چندان خطرناک، یا مشکلات تهدید‌کننده زندگی به وجود آیند! از مهم‌ترین نمونه‌های سردردهای ثانویه، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سردردهای سینوسی

سردردهای ناشی از سینوس‌ها، می‌توانند در سرتاسر صورت از جمله پیشانی، پل بینی و حدقه چشم منتشر شوند. این نوع سردرد اغلب در اثر سرماخوردگی، آلرژی، عفونت‌های باکتریایی یا قارچی به وجود می‌آیند. درد ناشی از سینوس، هنگام خم کردن سر شدت بیشتری دارد و همچنین، با علائمی مانند تب، تورم صورت و آبریزش بینی همراه است!

سردرد رعد و برقی

سردرد رعد و برقی، گونه دیگری از درد سر است، که به صورت ناگهانی و با شدت زیاد شروع می‌شود؛ یعنی هیچ گونه هشدار اولیه‌ای ندارد. سردرد رعد و برقی می‌تواند یک نشانه از شرایط پزشکی جدی، مانند خونریزی داخل مغز، وازواسپاسم (انقباض رگ خونی در مغز) و ترومبوز سینوس ورید مغزی باشد؛ بنابراین پیگیری علت آن، ضروری است.

آرتروز گردن و سردرد

آرتروز گردن می‌تواند عامل تحریک‌کننده سردرد باشد؛ مخصوصا اگر ناحیه آرتروز، در نقطه‌ای از ستون فقرات باشد که به جمجمه می‌رسد. در بسیاری از موارد، پیگیری درمان آرتروز گردن، می‌تواند احساس درد در سر و پشت سر را کاهش دهد.

آیا دیسک کمر باعث سردرد میشود؟

در صورتی که فتق دیسک کمر در بالای ستون فقرات، و نزدیک به گردن باشد، می‌تواند منجر به سردرد ثانویه شود. احساس درد ناشی از فتق دیسک، اغلب در پشت سر بیشتر است.

ایا دیسک گردن باعث سر درد میشود؟

در اثر بیرون زدگی دیسک گردن نیز می‌توان به سردرد مبتلا شد؛ به طور خاص، هنگامی که فتق دیسک در مهره‌های نزدیک به گردن رخ می‌دهد، احتمال بروز سردرد، آن هم در پشت سر بیشتر می‌شود! از طرفی، هر چه شدت فتق دیسک بیشتر باشد، سردرد ناشی از آن نیز شدیدتر خواهد بود.

آیا بوتاکس باعث سردرد میشه؟

با اینکه اغلب افراد، از روش تزریق بوتاکس برای درمان میگرن استفاده می‌کنند، اما گاهی خود بوتاکس باعث سردرد می‌شود! در واقع احساس درد در سر را می‌توان یکی از عوارض تزریق بوتاکس دانست، که آن را به انقباض بیش از حد عضلات نسبت می‌دهند!^{Can Botox Injection Cause Headaches: Treating Headaches After Botox}

روش درمان انواع سردرد چیست؟

بسته به اینکه سردرد از چه نوعی باشد، روش درمان آن نیز متفاوت خواهد بود؛ بنابراین اولین قدم برای درمان سردرد، یافتن علت یا عامل محرک آن است. در حالت کلی، روش‌های زیر برای درمان انواع سردرد به کار می‌روند:

• مدیریت استرس؛ با کمک تکنیک‌های آرام‌سازی ذهن، مانند تنفس عمیق و گوش دادن به موسیقی
• مصرف داروی مسکن بدون نسخه؛ مانند استامینوفن و ایبوپروفن
• بیوفیدبک؛ یعنی آشنایی بیشتر با بدن خود، برای تشخیص موقعیت‌های استرس‌زا و روش‌های آرام کردن خود
• درمان علت پزشکی سردرد؛ مانند درمان اختلالات سینوسی، مشکلات دهان و دندان، چاره اندیشی برای آرتروز گردن و یا درمان تومور مغزی

آموزش ماساژ برای سردرد

مراحل ماساژ برای سردرد به قرار زیر هستند:^{Self-Massage For Headache Relief – Massage Therapy Center Palo Alto, CA}

1. به مقدار کافی آب بنوشید.
2. دو انگشت شست خود را در بالای پل بینی، درست زیر پیشانی (بین دو ابرو)، محکم فشار دهید. به مدت ۱۰ ثانیه نگه داشته، و نفس عمیق بکشید؛ ۵ بار این کار را تکرار کنید.
3. انگشتان شست خود را برداشته و آن‌ها را درست زیر پیشانی، بسیار نزدیک به پل بینی قرار دهید. حال با انگشتان شست، در حالی که پیشانی را فشار می‌دهید، پیشانی را به سمت بالا بکشید. این فشار را به مدت ۱۰ ثانیه نگه داشته، و در حین آن نفس عمیق بکشید؛ لازم است این حرکت را ۵ بار تکرار کنید.
4. به تعداد ۵ مرتبه با هر دو دست خود، ابروها را به مدت ۱۰ ثانیه نگه دارید، و نفس عمیق بکشید.
5. سه انگشت وسط خود را بر روی شقیقه‌ها گذاشته، و به مدت ۱۰ ثانیه با فشار ثابت، به صورت حرکت دایره‌ای خفیف ماساژ دهید؛ تنفس عمیق را فراموش نکنید (5 مرتبه).

پیشگیری از سردرد

اگر شما بتوانید عوامل محرک سردرد خود را شناسایی کنید، می‌توانید از بروز آن پیشگیری نمایید. برای مثال، افراد مبتلا به میگرن، باید از بوهای شدید و خاص دوری کنند؛ همچنین افرادی که در اثر کم خوابی دچار سردرد می‌شوند، باید برنامه خواب خود را تنظیم نمایند. استفاده از یک رژیم غذایی مناسب نیز تا حد زیادی می‌تواند از بروز درد در سر جلوگیری کند. هیدراته نگه داشتن بدن، در همه حال برای پیشگیری از سردرد مفید است.

در صورتی که نمی‌توانید عوامل محرک مربوط به خود را مشخص نمایید، بد نیست سری به پزشک متخصص مغز و اعصاب بزنید، تا او بر اساس سوابق پزشکی و نشانه‌های شما، علت سردرد را مشخص کند. مراجعه به کلینیک زیما درمان، برای بررسی علت انواع سردرد، توصیه ما به شما است.

شناخت دقیق علت انواع سردرد به پزشکان کمک می‌کند تا بهترین روش درمان را انتخاب کنند. درک صحیح از علت سردرد و آگاهی از سبک زندگی سالم، نقش مهمی در کنترل این مشکل دارد. همچنین استفاده از داروها و روش‌های غیر دارویی، از جمله تکنیک‌های آرام‌سازی و اصلاح تغذیه، از موثرترین راهکارهای درمان سردرد محسوب می‌شوند.