8 نکته ضروری درباره نوار مغز کودکان | بررسی روش گرفتن نوار مغز از کودکان

احتمالا تاکنون درباره انواع اسکن مغزی شنیده‌اید و می‌دانید که نوار مغز یا EEG چیست؟ نوار مغز برای کودکان یکی از رایج‌ترین و دقیق‌ترین روش‌های تصویربرداری عملکردی مغز است. این روش می‌تواند فعالیت امواج مغزی کودکان را ثبت کند و به تشخیص انواع اختلالات مغزی از جمله تشنج، آپنه خواب، تومور و عفونت مغزی کمک نماید. تحقیقات نشان داده‌اند که بیش از ۷۵٪ کودکان مبتلا به اختلالات عصبی، در نوار مغز کودکان تغییرات قابل توجهی دارند، بنابراین روش گرفتن نوار مغز از کودکان اهمیت بالایی در تشخیص زودهنگام و برنامه‌ریزی درمان دارد.

مدت زمان مورد نیاز نوار مغز برای کودک، حداقل از ۶۰ تا ۹۰ دقیقه متغیر است. در طول این مدت، کودک باید دراز بکشد تا الکترودهای دستگاه بر روی نواحی مشخصی از سر قرار گیرند. ممکن است در حین آزمایش بسته به نوع اختلال، ابزار دیگری نیز برای تحریک امواج مغزی استفاده شود؛ اما در حالت کلی، با توجه به اینکه هیچ گونه شوک الکتریکی به مغز اعمال نمی‌شود، بنابراین خطری برای کودک در بر نخواهد داشت!

در ادامه این مطلب، توضیحات بیشتری درباره نحوه آمادگی کودک برای نوار مغز و اهمیت نتیجه این آزمایش در تشخیص انواع بیماری‌های اعصاب و روان و مغز و اعصاب، ارائه خواهیم کرد.

به نقل از آکادمی اطفال آمریکا در سال 2021:

EEG یک روش ایمن و غیرتهاجمی برای پایش فعالیت مغز در کودکان است و برای تشخیص زودهنگام اختلالات عصبی حیاتی محسوب می‌شود.

تفاوت نوار مغز در کودکان و بزرگسالان

مغز کودکان از زمان تولد تا بزرگسالی از هر نظر تغییر می‌کند که این تغییرات در نوار مغز کودک، به خوبی قابل مشاهده هستند. برای مثال، کودکان در سال اول زندگی خود حجم بالایی از امواج دلتای آهسته با دامنه بالا را در مغز خود خواهند داشت و در نزدیکی یک سالگی، فرکانس تتا به طور قابل توجهی در مغز افزایش می‌یابد! جالب است بدانید که در ماه‌های اول تولد، نوار مغز کودکان در حالت چشم بسته و باز، تفاوتی ندارند؛ این دقیقا مهم‌ترین تفاوت نقشه مغزی کودکان با بزرگسالان است.

رفته رفته و با بالاتر رفتن سن کودک، دوک‌های خواب شکل گرفته و سایر امواج مغزی در شرایط مختلف دیده می‌شوند. با مشاهده نوار مغزی کودکان می‌توان روند تکامل امواج مغزی را مشاهده نمود. اگر تفاوت‌های عمده‌ای بین نتیجه آزمایش EEG کودک با مغز سالم وجود داشته باشد، پزشک متخصص می‌تواند وجود بیماری‌های عصبی یا روانی را تشخیص دهد. ^{The Pediatric EEG}

نوار مغزی در بزرگسالان

در نوار مغز بزرگسالان، انواع امواج مغزی با فرکانس‌های متنوع، از نواحی مختلف مغز دریافت می‌شوند. اما بسته به شرایط مانند خواب عمیق، خیال پردازی، حل مساله و یا موقعیت‌های استرس‌زا، حجم برخی فرکانس‌ها بیشتر از بقیه است. برای مثال در حالت خواب، امواج کم فرکانس مانند دلتا، آلفا و تتا با حجم بیشتری نسبت به حالت هوشیاری انتشار می‌یابند؛ این در حالی است که امواج بتا برای داشتن تمرکز، الزامی هستند.

حال اگر در هنگام فرایند حل مساله یا انجام فعالیت‌هایی که نیاز به تمرکز زیادی دارند، شخص دچار نقص توجه شود، احتمالا انتشار امواج دلتا، تتا و آلفا بیشتر از امواج بتا صورت می‌گیرد؛ در این مرحله از طریق تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم می‌توان وجود اختلال روانی یا عصبی را تشخیص داد!

کاربرد نوار مغزی کودکان در تشخیص اختلالات عصبی

در نوار مغزی کودکان در سنین مختلف، امواج مغزی رفتار مشخصی دارند. حال اگر نوار مغزی کودک با مغز سالم متفاوت باشد، پزشک متخصص متوجه وجود اختلال عصبی خواهد شد. از جمله بیماری‌های عصبی در کودکان که با کمک نوار مغزی قابل شناسایی هستند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• تشنج
• اختلالات خواب
• عفونت و التهاب
• آسیب مغزی
• اوتیسم
• هیپساریتمی و اسپاسم نوزادی
• سندرم اوتاهارا (EIEE)

علاوه بر موارد یاد شده، اختلالات روانی را نیز می‌توان بر اساس نتیجه نوار مغز تا حدودی تشخیص داد! البته گاهی لازم است سایر اسکن‌های مغزی مانند MRI و fMRI نیز به کار گرفته شوند، تا تغییرات ساختار مغز کودک نسبت به مغز سالم نیز بررسی گردند.

نوار مغز کودکان اوتیسم

یکی از مهم‌ترین بیماری‌های عصبی، اختلال اوتیسم است که با اختلال رشد فکری در کودک همراه می‌شود. تحقیقات زیادی تاکنون درباره تشخیص اوتیسم با نوار مغز انجام شده است. بررسی نوار مغزی کودکان در یک تحقیق، مشخص کرد که در برخی نوزادان، انتشار امواج آلفا در قسمت فرونتال مغز در 3 ماهگی، بیشتر از حد طبیعی است؛ در حالی که همان نوزادان در ۱۲ ماهگی، مهارت‌های بیانی و زبانی ضعیف‌تری دارند!

با این حال نمی‌توان این مساله را به عنوان یک شاخص زیستی برای ابتلا به اختلال اوتیسم در کودکان در نظر گرفت؛ چون مشخص نیست آیا این حالت تا سنین 2 و 3 سالگی ادامه خواهد داشت یا خیر!

نکته دیگر این است که کودکان مبتلا به به اوتیسم، به واسطه تاخیر رشدی که نسبت به کودکان سالم دارند، بیشتر از سایرین در معرض آسیب‌های عصبی از جمله تشنج قرار می‌گیرند. به طوری که حدود ۱ تا ۲ درصد از جمعیت کل جهان، به اختلال اوتیسم مبتلا هستند و از این افراد، ۲۰ تا ۴۰ درصد با مشکل تشنج و صرع مواجه می‌گردند.

بررسی نوار مغز کودکان اوتیسم به تشخیص صحیح علت تشنج و یافتن درمان مناسب برای آن کمک خواهد کرد؛ ضمن اینکه بررسی نوار مغز کودکان اوتیسم، برای پیشبرد فرایند درمان و بهبود رفتار و خلق و خوی آن‌ها مفید خواهد بود. ^{EEG Analytics for Early Detection of Autism Spectrum Disorder}

هزینه نوار مغز کودک

برای تهیه نوار مغز (EEG) کودک، لازم است به مراکز تخصصی مراجعه کنید تا این آزمایش با استفاده از تجهیزات پیشرفته، انجام گیرد. هزینه نوار مغز کودک در هر مرکز متفاوت است؛ اما بر اساس تعرفه‌های به‌روز وزارت بهداشت و مراکز معتبر در سال 1404، در کلینیک زیما درمان خدمات نوار مغز برای کودکان با قیمت تقریبی ۱.۵ تا ۳.۳ میلیون تومان ارائه می‌شود.

البته برای تحلیل نتایج این آزمایش و همچنین معاینه و درمان کودک خود نیز می‌توانید از پزشکان متخصص حاضر در کلینیک زیما درمان کمک بگیرید. برای قیمت دقیق، با کلینیک تماس بگیرید، زیرا ممکن است بیمه‌های تکمیلی بخشی از هزینه را پوشش دهند.

نکاتی قبل از گرفتن نوار مغز برای کودک

برای انجام نوار مغز کودک لازم است نکاتی را در نظر داشته باشید، که مهم‌ترین آن‌ها به قرار زیر هستند: ^{Your Child’s Upcoming EEG}

1. قبل از مراجعه به مرکز درمانی، موهای کودک باید به خوبی شسته شوند تا هیچ گونه چربی و آلودگی وجود نداشته باشد. موها را خشک کرده و از هیچ گونه نرم کننده، اسپری یا ژل، بر روی موها استفاده نکنید.
2. کودک باید از یک تا دو ساعت قبل از آزمایش نوار مغز، یک وعده غذایی سبک یا میان وعده مصرف کند. این کار باعث می‌شود تا سطح قند خون تثبیت شده و آرامش کودک حفظ گردد. دقت کنید که از شب قبل از آزمایش، نباید مواد غذایی حاوی کافئین و شکر به کودک بدهید.
3. در صورتی که داروهای خاصی برای کودک تجویز می‌گردند، حتما از قبل درباره مصرف آن‌ها برای روز آزمایش، با پزشک متخصص مشورت نمایید.
4. در روز آزمایش نوار مغز کودک، یک لباس راحت به او بپوشانید؛ اگر کودک شما به پتو یا حیوان عروسکی خاصی علاقه دارد، او را با خود به مرکز تصویربرداری ببرید.
5. شب قبل از آزمایش EEG برای کودک، او باید ۲ ساعت دیرتر خوابیده و صبح روز بعد، دو ساعت زودتر بیدار شود؛ ممکن است رعایت نکات دیگری نیز برای خواب مهم باشد، که پزشک از قبل به شما آموزش خواهد داد.

نحوه گرفتن نوار مغز از کودک

در طول آزمایش نوار مغز برای کودک، اپراتور و پزشک اقداماتی را انجام می‌دهند تا نتیجه دقیقی به دست آید. قبل از شروع آزمایش، آن‌ها ابعاد سر کودک را اندازه می‌گیرند تا محل الکترودهای دستگاه نوار مغز به درستی تعیین گردد. پس از آن با استفاده از خمیر مخصوص، الکترودها را بر روی پوست سر می‌چسبانند.

در مرحله بعد احتمالا کودک باید عمل هیپرونتیلاسیون را انجام دهد؛ به این معنا که کودک تا چند دقیقه، تنفس سریع و عمیق انجام دهد! این کار می‌تواند سرگیجه یا سوزن سوزن شدن خفیف در کودک ایجاد کند. اما به محض عادی شدن تنفس، احساس ناراحتی در او از بین خواهد رفت.

بنا بر تشخیص پزشک، احتمالا تحریک نوری نیز برای کودک انجام می‌گیرد؛ یعنی یک چراغ چشمک زن در مقابل چشمان بسته کودک روشن می‌شود، تا او بتواند رنگ‌ها و الگوهای مختلف را تجسم کند. برای کودکان در سنین بالاتر، معمولا اپراتور یا پزشک از او می‌خواهند تا در مراحل مختلف، چشم‌های خود را باز و بسته کند. این کار برای ثبت امواج مغزی در موقعیت‌های مختلف، ضروری است.

دقت کنید که هر چه کودک در حین آزمایش EEG، آرامش بیشتری داشته باشد، نتایج به دست آمده دقیق‌تر خواهند بود! اگر کودک به اندازه کافی بزرگ باشد، لازم است از قبل او را برای ساکت و بی‌حرکت ماندن در طول آزمایش آماده سازید. ^{Preparing for Your Child’s EEG}

ممکن است این سوال پیش آید که اگر بانوان در دوران بارداری ناچار به انجام نوار مغز کودک خود شوند، آیا نوار مغز برای زن باردار ضرر دارد؟ باید گفت خیر؛ چون این آزمایش هیچ گونه تحریک، اشعه یا حرکت تهاجمی نیازی نداشته و خطری برای جنین و مادر در پی نخواهد داشت!

نوار مغز کودکان چقدر طول میکشد؟

در حالت معمول، حدود یک ساعت زمان لازم است تا مراحل نوار مغز برای کودک انجام گیرد. اما در مورد کودکانی که به اختلالات خواب دچار هستند، پزشک به ضبط اطلاعات حین خواب نیز نیاز دارد؛ بنابراین ممکن است مدت زمان نوار مغز برای کودک، از 1 تا 2 ساعت متغیر باشد. در حالت کلی شما باید حداقل حدود 2 ساعت زمان برای آزمایش EEG کودک در نظر بگیرید. ^{EEG (Electroencephalogram)}

بهترین مرکز برای نوار مغز کودک کجاست؟

کلینیک زیما درمان یکی از بهترین مراکز درمانی-تشخیصی است، که انواع اسکن‌های مغزی از جمله نوار مغز کودک را انجام می‌دهد. جهت ارتباط با این مرکز می‌توانید از اطلاعات تماس موجود در سایت استفاده کرده و نوبت خود را رزرو نمایید.

به نقل از ژورنال نوروفیزیولوژی بالینی در سال 2020:

استفاده از روش‌های صحیح در ثبت EEG کودکان، دقت تشخیصی و راحتی بیمار را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

در نهایت، نوار مغز برای کودکان یک ابزار تشخیصی حیاتی است که می‌تواند تغییرات عملکرد مغز را به خوبی نشان دهد. با آشنایی با نوار مغز کودکان و روش گرفتن نوار مغز از کودکان، والدین و پزشکان می‌توانند تصمیمات بهتری برای درمان و مراقبت از سلامت مغز کودکان اتخاذ کنند.