از آنجایی‌که مشکلات سلامت روان فعالیت‌های بیوالکتریکی مغز را تغییر می‌دهند، تشخیص بیماری روانی با نوار مغز تا حدی امکان‌پذیر است. طبق آمار، بیش از ۲۸۰ میلیون نفر در جهان به افسردگی و حدود ۲۶۴ میلیون نفر به اضطراب مبتلا هستند و مطالعات نشان داده‌اند که نحوه تشخیص بیماری با EEG به‌ویژه در افسردگی، اختلال هراس و حتی نوار مغز و بیماری های روانی کودکان مثل ADHD بسیار کاربردی است.

همه ما می‌دانیم که نوار مغز چیست؟ اما این که آیا برای تشخیص اختلالات روانی مفید است یا خیر، هنوز در دست بررسی است. هنگامی که تعادل شیمی مغز برهم می‌خورد، فعالیت الکتریکی نواحی مختلف مغز تغییر می‌کند. این تغییر از طریق فعالیت امواج مغزی در تست EEG قابل مشاهده است.

از آنجا که در همه اختلالات روانی، سطح انتقال دهنده‌های عصبی از حد استاندارد کمتر یا بیشتر می‌شود، بنابراین معمولا با بررسی نوار مغز می‌توان تا حدودی، به وجود مشکلات سلامت روان پی برد! برای مثال، در اختلال افسردگی، فعالیت امواج آلفا کمتر از مغز سالم است؛ اما امواج مغزی تتا و دلتا فعال‌تر هستند. این در حالی است که در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی، امواج بتا در نوار مغز، فعالیت بیشتری دارند و اسپایک‌های غیرطبیعی، در الگوی نوار مغزی آن‌ها مشاهده می‌شوند.

در این مقاله، به دنبال آن هستیم تا ببینیم آیا با نوار مغز می‌توان بیماری روانی را تشخیص داد و این که برای تشخیص بیماری روانی با EEG به چه علائمی باید توجه کرد.

تشخیص افسردگی با نوار مغز

یکی از اختلالات روانی، که می‌توان آن را با کمک نوار مغزی تشخیص داد، اختلال افسردگی است! در نوار مغزی یک فرد افسرده، فعالیت امواج دلتا در سمت راست مغز افزایش پیدا می‌کند؛ این مساله، به طور خاص در بیماران مبتلا به افسردگی شدید دیده می‌شود.

به نقل از ژورنال روان‌پزشکی بالینی اروپا:

EEG توانسته است الگوهای غیرطبیعی فعالیت مغزی را در بیماران مبتلا به افسردگی و اضطراب شناسایی کند و به عنوان یک ابزار تکمیلی برای روان‌پزشکان بسیار ارزشمند است.

به طور کلی، واکنش بیماران مبتلا به افسردگی نسبت به محرک‌ها، ضعیف‌تر است؛ زیرا بر هم خوردن تعادل سروتونین، دوپامین و نوراپی نفرین در مغز، باعث می‌شود تا ارتباط بین مدارها ضعیف شده، و فرد نتواند تمرکز کافی داشته باشد. در بسیاری از موارد، بررسی نقشه مغزی فرد افسرده می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر این اختلال کمک کند!

تشخیص اختلال دو قطبی با نوار مغز

یکی از مهم‌ترین مسائلی که در تشخیص بیماری روانی با نوار مغز مورد توجه قرار می‌گیرد، استفاده از نتیجه تست EEG برای تشخیص اختلال دو قطبی است. در حالت کلی، بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی حاد، اغلب EEG طبیعی دارند؛ اما در اپیزود شیدایی، در عملکرد سمت راست مغز اختلال ایجاد می‌گردد. در تعدادی از تحقیقات علمی، مشخص شد که ممکن است در برخی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، امواج تتا و دلتا نسبت به حالت طبیعی آهسته‌تر باشند. ^{?Is EEG a useful test in adult psychiatry}

تشخیص اختلالات اضطرابی با نوار مغز

یکی دیگر از اختلالات روانی، که می‌توان آن را با کمک نتایج نوار مغز تشخیص داد، استرس و اضطراب است. اتفاقا تشخیص زود هنگام اضطراب در کودکان با نوار مغز، باعث می‌شود تا درمان آن‌ها نتیجه بهتری داشته باشد.

در یک مطالعه که بر روی ۱۵۰ کودک انجام گرفت، مشخص شد که نوار مغزی کودکان مبتلا به اختلال اضطرابی در سن ۷ سالگی، نسبت به مغز افراد سالم تفاوت‌هایی دارد!

البته در این تحقیق، تست EEG کودکان در سنین ۳، ۵ و ۷ سالگی تهیه شد، تا بهتر بتوان درباره ابتلای آن‌ها به اختلال اضطرابی تصمیم گرفت. آنچه مسلم به نظر می‌رسد این است که تشخیص اختلال روانی با نوار مغز در کودکان امکان‌پذیر است؛ با این شرط که سیگنال‌های موجود در مغز، به طور دقیق برای سنین مختلف اندازه‌گیری شوند. هر چند وجود سایر اختلالات روانی در کودکان، از جمله ADHD، می‌تواند تشخیص اضطراب با نوار مغز را با چالش مواجه سازد!

نحوه تشخیص اسکیزوفرنی با نوار مغز

بررسی‌ها نشان می‌دهند که در نوار مغز افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم وجود دارد، که توجه به آن‌ها می‌تواند در تشخیص این اختلال روانی موثر باشد. مطابق با گزارش‌های ارائه شده، دامنه همه باندهای فرکانسی در سمت راست مغز، نسبت به سمت چپ آن بیشتر هستند. همچنین موج آلفای لوب فرونتال سمت راست مغز، نسبت به سمت چپ برتری دارد!

البته به نظر می‌رسد برای تشخیص بیماری روانی با نوار مغز برای بیماران اسکیزوفرنی، بررسی امواج مغزی گاما نیز مفید باشد. بیماران مبتلا به روان‌گسیختگی، چه تحت درمان دارویی باشند یا خیر، فعالیت آهسته‌ای در نوار مغز خود نشان می‌دهند. علت این مساله، می‌تواند به خواب آلودگی آن‌ها مربوط شود. زیرا بیماران اسکیزوفرنی، دوک‌های خواب کمتری داشته و در طول شبانه روز، کمتر می‌خوابند! با وجود همه این نتایج، هنوز نقشه مغزی بیماران اسکیزوفرنی در حال بررسی بوده و هیچ روش دقیقی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد.

نقش نوار مغزی در تشخیص اختلالات خواب

بیماران مبتلا به اختلالات خواب، نمی‌توانند خواب کافی و با کیفیتی داشته باشند؛ این گونه افراد، اغلب به واسطه پیش زمینه‌های فیزیکی یا عاطفی که دارند، به اختلال خواب مبتلا می‌شوند. هر چه شدت این اختلالات در افراد بیشتر باشد، کیفیت عملکردهای شناختی آن‌ها کاهش بیشتری خواهد داشت. به طور کلی، خواب ناکافی باعث ضعف در خلق و خو و کاهش کیفیت زندگی افراد می‌شود.

از مهم‌ترین اختلالات خواب، که برای تشخیص آن‌ها لازم است بیمار برای انجام تست نوار مغز اقدام کند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نارکولپسی
• بی‌خوابی
• فلج خواب
• آپنه خواب
• اختلال رفتاری خواب REM
• سندرم پای بی‌قرار

تشخیص اختلال ADHD با نوار مغزی

در سال ۲۰۱۳، FDA اعلام کرد که استفاده از الکتروانسفالوگرام برای تشخیص اختلال روانی ADHD یا اختلال نقص توجه، معتبر است. در تست نوار مغز بیماران ADHD، امواج آهسته مغزی شامل امواج تتا و امواج سریع مغزی که تحت عنوان امواج بتا نامیده می‌شوند، اندازه‌گیری و ثبت خواهند شد. ^{?How Are Brain Scans Used to Diagnose Mental Illness}

بررسی هر دو نوع دسته موج، برای ارزیابی عصبی بیماران مبتلا به اختلال نقص توجه مفید است. مطابق با برخی مطالعات پزشکی، تشخیص ADHD با نوار مغز، می‌تواند دقت تشخیص را تا ۸۸ درصد افزایش دهد. با این حال، هنوز باید تحقیقات بیشتری انجام گیرند، تا قدرت تشخیص اختلال روانی با نوار مغز را برای بیماران ADHD تایید یا رد کنند.

به طور کلی، با هیچ آزمایش ساده‌ای نمی‌توان ابتلا به بیش فعالی را تایید نمود؛ اما اگر کودکی حداقل به مدت ۶ ماه در موقعیت‌های مختلف، علائم خاصی از نقص توجه را نشان دهد، احتمالا به ADHD مبتلا است. برای مثال، ممکن است کودک به راحتی حواسش پرت شده، بی‌قرار باشد و یا نتواند در گوشه‌ای آرام نشسته و منتظر بماند. با این حال، برای تشخیص دقیق این اختلال روانی و تشخیص اوتیسم با نوار مغز، باید حتما نوار مغز کودکان و سایر علائم آن‌ها، توسط پزشک متخصص ارزیابی گردند.

به نقل از انجمن روان‌پزشکی آمریکا:

نوار مغز نه تنها در تشخیص اختلالات عصبی، بلکه در تحلیل و پیش‌بینی بسیاری از بیماری‌های روانی نیز نقش مؤثری دارد.

نوار مغزی برای اختلال وسواس فکری عملی

سوال مهمی که در این مرحله پیش می‌آید، این است که آیا برای تشخیص اختلال OCD می‌توان از نوار مغز کمک گرفت؟ در یک مطالعه علمی، که در سال ۲۰۲۳ انجام گرفت، ۲۵ فرد مبتلا به اختلال وسواس و ۲۷ فرد سالم، به عنوان نمونه بررسی شدند. نتایج نشان دادند که قدرت نوسانی باندهای دلتا و تتا، در نواحی پیشانی-گیجگاهی و جداری مغز بیماران مبتلا به اختلال OCD، بیشتر از این نوع داده‌ها در بیماران سالم است. ^{OCD is associated with increased EEG}

در واقع، باندهای فرکانس آهسته در نواحی پیشانی گیجگاهی مغز بیماران OCD، قدرت نوسانی بالایی دارند، که می‌توان از آن به عنوان یک نشانگر زیستی برای تشخیص بیماری وسواس فکری کمک گرفت! البته مشخصه دیگری نیز وجود دارد، که آن را تحت عنوان انسجام باند دلتا می‌شناسند و مقدار آن در بیماران مبتلا به اختلال وسواس، کمتر از حد طبیعی است؛ با این حال، هنوز کمک گرفتن از این مشخصه به مطالعات بیشتری نیاز دارد.

استفاده از نوار مغز در تشخیص اختلال هراس

اگر سری به پایگاه‌های اطلاعاتی علمی بزنید، احتمالا با تحقیقات زیادی در زمینه استفاده از نوار مغز در تشخیص اختلال هراس، روبرو می‌شوید. با این حال، هنوز بررسی‌ها و ارزیابی‌های بیشتری لازم هستند تا بتوان از نقش تست EEG در تشخیص اختلال پانیک، اطمینان پیدا کرد.

آنچه در تمامی مقاله‌های علمی در این زمینه ثابت شده، این است که توان مطلق نوارهای آلفا و بتا در بیماران مبتلا به اختلال پانیک، نسبت به افراد سالم متفاوت است؛ به طوری که توان امواج آلفا رو به کاهش بوده و در مقابل، توان امواج بتا افزایش پیدا می‌کند.

از طرفی، بررسی اتصال عملکردی مغز در بیماران مبتلا به اختلال هراس، نشان داد که مقدار انسجام بین نیمکره‌ها کاهش پیدا می‌کند. ناگفته نماند که فعالیت غیر طبیعی آمیگدال، می‌تواند عامل ایجاد پاسخ‌های اضطرابی در این بیماران باشد.

جدول تشخیص اختلالات روانی با نوار مغزی (EEG)

بهترین مرکز تشخیص بیماری روانی با نوار مغز

برای آنکه بتوان انواع اختلال روانی را با نوار مغز تشخیص داد، لازم است پس از انجام تست، نتایج توسط پزشکان متخصص مغز و اعصاب بررسی گردند. در کلینیک تخصصی زیما درمان، این امکان برای شما فراهم شده تا پس از دریافت نتیجه EEG، بتوانید آن را در اختیار بهترین پزشکان مغز و اعصاب در تهران قرار داده، و از نوع بیماری خود مطلع شوید.

فراموش نکنید که گاهی برای تشخیص بیماری روانی با نوار مغز، به سایر اسکن‌های مغزی نیز نیاز دارید. در هر حال، توانایی و دانش پزشک متخصص، تعیین‌کننده نتیجه نهایی در تشخیص بیماری شما خواهد بود.

در نهایت باید گفت که تشخیص بیماری روانی با نوار مغز به عنوان روشی نوین، روزبه‌روز جایگاه مهم‌تری در علوم اعصاب پیدا می‌کند. بررسی دقیق امواج مغزی، مسیر جدیدی در نحوه تشخیص بیماری با EEG باز کرده است و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که نوار مغز و بیماری های روانی می‌توانند ارتباط مستقیم و قابل اندازه‌گیری داشته باشند.