فرق نوار مغزی با ام ار ای چیست؟ مقایسه کلیدی فرق ام ار ای با نوار مغز

تشخیص انواع بیماری‌های مغز و اعصاب و اختلالات روانی نیاز به اسکن مغزی دارد. در بین روش‌های تصویربرداری، نوار مغز (EEG) و ام آر آی (MRI) کاربرد ویژه‌ای دارند. نوار مغز برای بررسی عملکرد مغز به کار می‌رود و MRI برای ارزیابی ساختار مغز مفید است. بررسی‌ها نشان می‌دهند که فرق ام ار ای با نوار مغز عمدتاً در نوع داده‌هاست؛ EEG فعالیت مغزی را در طول زمان ثبت می‌کند، در حالی که MRI تنها یک تصویر لحظه‌ای ارائه می‌دهد. بنابراین، سؤال رایج این است که نوار مغز بهتر است یا ام ار ای؟ و همین تفاوت‌ها، اساس فرق نوار مغزی با ام ار ای را شکل می‌دهند.

دومین تفاوت نوار مغز با ام ار ای، در نوع ابزار به کار برده شده است؛ به این معنا که برای آزمایش MRI از آهنرباهای بزرگ و امواج رادیویی استفاده می‌شود، تا ساختار دقیق مغز به تصویر کشیده شود. این در حالی است که دستگاه نوار مغز، شامل چند الکترود ساده با پتانسیل متغیر هستند، که به کامپیوتر متصل بوده و امواج مغزی را دریافت می‌کنند! در ادامه مطلب، توضیحات بیشتری درباره فرق نوار مغز و ام آر آی ارائه خواهیم داد؛ در نهایت درباره این که نوار مغز بهتر است یا ام آر ای، صحبت می‌کنیم.

مزایا و کاربردهای دستگاه ام آر آی (MRI)

برای آن که بتوان فرق ام ار ای با نوار مغز را به شکل دقیق‌تری تشخیص داد، لازم است ابتدا درباره نحوه استفاده از دستگاه MRI و مزایای آن صحبت کرد. تصویربرداری با MRI، عمدتا برای بررسی ساختار اندام‌های بدن انجام می‌گیرد. در واقع، این دستگاه می‌تواند بافت‌های نرم بدن را تصویرسازی کرده و وجود هر گونه نقص ساختاری را نشان دهد! برای مثال، اگر پزشک بخواهد وجود تومور در یک بافت یا اندام بدن را تایید کند، درخواست اسکن MRI را خواهد داد.

نحوه عملکرد دستگاه MRI

تصویربرداری MRI، یک روش پیچیده است که با کمک آهنرباهای قوی انجام می‌گیرد. قدرت این آهنرباها تا ۳۰۰۰ برابر قوی‌تر از آهنرباهای معمولی خواهد بود! میدان مغناطیسی که در دستگاه ام آر آی تولید می‌شود، با پروتون‌های اتم هیدروژن موجود در ساختار بافت‌های بدن برهم کنش دارد. در واقع، ۷۰ درصد از بدن انسان را آب می‌سازد که به ازای هر مولکول آب، دو عدد اتم هیدروژن در بدن وجود دارند؛ این اتم‌ها تحت تاثیر میدان مغناطیسی حاصل از آهنرباهای دستگاه MRI قرار می‌گیرند!

در غیاب میدان مغناطیسی، هر یک از پروتون‌ها در جهت‌های تصادفی ‌گیری می‌کنند؛ اما هنگامی که میدان مغناطیسی قوی به آن‌ها اعمال می‌شود، تعداد زیادی از آن‌ها هم جهت با یکدیگر قرار می‌گیرند! در گام بعد، یک موج رادیویی منتشر می‌شود. قدرت این موج دقیقا مشابه با سیگنال رادیویی معمولی است؛ اما سرعت بیشتری دارد!

پالس ورودی با پروتون‌های همجهت شده، برهمکنش داشته و آن‌ها را می‌چرخاند. دقت کنید که موج رادیویی، تنها در یک لحظه وارد شده و پس از آن، پروتون‌ها به حالت قبلی خود باز می‌گردند؛ یعنی یک آرایش منظم هم جهت با میدان مغناطیسی دستگاه!

در مرحله بعدی، پروتون‌ها اصطلاحا رها شده و انرژی آن‌ها آزاد می‌گردد که این انرژی توسط حسگرهای موجود در دستگاه MRI تشخیص داده می‌شود. کامپیوتر دستگاه، انرژی آزاد شده را دریافت کرده و با کمک نرم‌افزارهای محاسباتی خاص، کل بافت و ساختار آن را به تصویر می‌کشد! ^{EEG vs. MRI vs. fMRI – What are the Differences?}

مزایا و کاربردهای نوار مغزی

احتمالا می‌دانید که نوار مغز چیست؛ اما به عنوان یک تعریف مختصر باید گفت که نوار مغزی، برای ثبت عملکرد مغز به کار می‌رود. در واقع، مغز انسان هنگامی که شخص فکر می‌کند، خیال پردازی می‌کند، مساله حل می‌کند و یا نقاشی می‌کشد، در اصل در حال انتشار امواج مختلفی است، که فرکانس‌ها و سرعت متفاوتی دارند! نوار مغز می‌تواند این امواج را با دامنه و فرکانس خاصی که دارند، دریافت، ضبط و ثبت نماید.

از آن جا که هر گونه بیماری، اختلال یا مشکل سلامت اعصاب یا روان، می‌تواند عملکرد امواج مغزی را تحت تاثیر قرار دهد، بنابراین با تست نوار مغزی می‌توان نوع اختلال را تشخیص داد. عمده فرق ام ار ای با نوار مغز نیز در ضبط همین داده‌ها است؛ چون MRI تنها به ثبت تصویر از ساختار مغز می‌پردازد.

کاربرد نوار مغز چیست؟

تفاوت نوار مغز با ام آر آی باعث شده تا این آزمایش، کاربرد متفاوتی داشته باشد. برای مثال، یکی از مهم‌ترین کاربردهای نوار مغزی، تشخیص اختلالات اعصاب و روان است؛ به طوری که یک پزشک متخصص مغز و اعصاب، با بررسی دامنه و سرعت انتشار امواج مغزی در حالت‌های مختلف، می‌تواند تشخیص دهد که آیا فرد به اختلالات روانی مبتلا شده است یا خیر.

از جمله اختلالات مغزی که با کمک نوار مغز علت یابی و یا تشخیص داده می‌شوند، عبارتند از: ^{EEG (Electroencephalogram): What It Is, Procedure & Results}

• احساس گیجی مفرط
• غش یا سنکوپ
• از دست دادن حافظه
• تغییر در رفتار فرد
• زوال عقل یا بیماری آلزایمر
• کما
• اختلالات خواب
• آسیب مغزی تروماتیک
• انواع عفونت مانند آنسفالیت
• ایجاد تومور

تفاوت بین MRI و نوار مغزی

با اینکه تست‌های ام آر آی و EEG، هر دو از نوع اسکن‌های مهم مغزی هستند، اما فرق ام آر آی با نوار مغزی در جنبه‌های مختلف، باعث شده تا کاربرد هر یک از آن‌ها در تشخیص اختلالات اعصاب و مغز متفاوت باشند! در ادامه، انواع فرق ام آر آی با نوار مغز را بیان کرده و خواهیم دید که نوار مغز بهتر است یا ام ار ای! ^{Unlocking the Potential of EEGs: What They Can Show Beyond MRIs}

نظارت بر فعالیت مغز در زمان واقعی با EEG

شاید کاربردی‌ترین تفاوت ام آر آی و نوار مغز، در این است که تست EEG، می‌تواند فعالیت الکتریکی مغز را در زمان حال ثبت نماید. در واقع پزشک می‌تواند در همین لحظه، واکنش مغز را نسبت به رویدادهای مختلف بسنجد! از طرفی این قابلیت را دارد که حتی فعالیت مغز را در کسری از ثانیه ثبت کند؛ این در حالی است که MRI و سایر اسکن‌های مغزی، چنین قابلیتی ندارند.

EEG چه چیزهایی را نشان می‌دهد که MRI لزوماً نشان نمی‌دهد؟

غیر تهاجمی بودن EEG

یکی دیگر از موارد مهمی که به عنوان فرق ام آر آی با نوار مغز در نظر گرفته می‌شود، غیر تهاجمی بودن تست EEG است. به این معنا که در آزمایش نوار مغزی، هیچ گونه پالس مغناطیسی، شوک الکتریکی، کاشت الکترود یا جراحی در ناحیه مغز به کار نمی‌روند؛ اما در آزمایش MRI، هم از میدان مغناطیسی استفاده می‌شود و هم امواج رادیویی به مغز اعمال می‌گردند. البته آزمایش MRI نیز غیر تهاجمی به حساب می‌آید؛ اما در مواردی که نتوان از این آزمایش کمک گرفت، نوار مغز بهترین جایگزین خواهد بود. همچنین از نوار مغز کودکان نیز برای تشخیص بیماری ها می توان استفاده کرد.

تفاوت ام آر ای و نوار مغز از نظر کاربرد

با اینکه تست‌های MRI و EEG، می‌توانند به تشخیص انواع اختلالات مغزی کمک کنند، اما موارد کاربرد آن‌ها تا حدودی متفاوت هستند. آزمایش MRI، عمدتا برای بررسی ساختار مغز و مواردی مانند محل قرارگیری تومور به کار می‌رود؛ اما تست EEG عملکرد مغز را ارزیابی می‌کند. یعنی می‌تواند با دریافت امواج مغزی، وجود مشکلات عملکردی ناشی از تومور یا اختلالات روانی را به خوبی پیش‌بینی نماید! به همین دلیل نیز تشخیص بیماری روانی با نوار مغز، یکی از مهم‌ترین کاربردهای این آزمایش به حساب می‌آید.

به نقل از ژورنال نورولوژی بالینی سال 2020:

EEG داده‌های عملکردی مغز را در طول زمان ارائه می‌دهد، در حالی که MRI تصویربرداری ساختاری ایستا ارائه می‌کند و هر کدام برای ارزیابی‌های بالینی متفاوت مناسب هستند.

ردیابی ارتباطات عصبی با نوار مغز

بخش مهمی از فعالیت مغز، در اثر ارتباط نورون‌ها در نواحی مختلف مغز با یکدیگر، معنا پیدا می‌کند. تست نوار مغز می‌تواند این ارتباطات را ثبت و مطالعه نماید؛ بنابراین اکثر بیمارانی که به بیماری‌هایی مانند اوتیسم و ADHD مبتلا هستند، بهتر است تحت آزمایش EEG قرار گیرند، تا ارتباط بین نواحی مغز آن‌ها ارزیابی شود!

این مساله نکته مهمی است که در بحث بررسی فرق ام ار ای با نوار مغز باید به آن توجه نمود.

آیا MRI طبیعی می‌تواند با EEG غیرطبیعی همراه باشد؟

طبیعی بودن نتیجه MRI لزوما به معنی طبیعی بودن فعالیت الکتریکی مغز نیست. MRI عمدتاً ساختار مغز را بررسی می‌کند و ممکن است تصویر آناتومیک مغز طبیعی باشد، در حالی که EEG الگوهای غیرطبیعی فعالیت الکتریکی را ثبت کند. این تفاوت به‌خصوص در بررسی برخی بیماران مبتلا به تشنج و صرع اهمیت دارد؛ زیرا همه اختلالات عملکرد الکتریکی مغز الزاماً با یک ضایعه قابل مشاهده در MRI همراه نیستند.

از طرف دیگر، غیرطبیعی بودن EEG نیز به این معنی نیست که حتماً در MRI یک تومور، ضایعه یا آسیب ساختاری وجود خواهد داشت. هر آزمایش به سؤال متفاوتی پاسخ می‌دهد؛ بنابراین پزشک ممکن است با وجود MRI طبیعی، بر اساس علائم بیمار یا یافته‌های بالینی انجام EEG را ضروری بداند. به همین دلیل، مقایسه نتیجه این دو آزمایش به شکل «کدام طبیعی‌تر است؟» چندان صحیح نیست و باید مشخص شود هر آزمایش چه چیزی را بررسی کرده است.

در واقع، یکی از مهم‌ترین نکات در فرق نوار مغزی با ام آر ای همین موضوع است: MRI طبیعی، اختلال عملکرد الکتریکی مغز را به‌طور کامل رد نمی‌کند و EEG طبیعی نیز وجود تمام بیماری‌های ساختاری مغز را رد نمی‌کند.

موارد استفاده از MRI و نوار مغزی

تفاوت ام آر آی و نوار مغز، باعث شده تا هر یک از این انواع نوار مغزی و MRI در جای خود، برای تشخیص انواع اختلالات و نقص‌ها تجویز شوند. تست MRI که می‌تواند ویژگی‌های فیزیکی و آناتومی مغز و سایر اندام‌ها و بافت‌های نرم را نشان دهد، عمدتا زمانی تجویز می‌گردد که پزشک متخصص، وجود ناهنجاری‌ها و آسیب‌های ساختاری را پیش بینی کرده باشد!

این در حالی است که تست EEG، عملکرد فیزیولوژیکی مغز را بررسی می‌کند؛ در واقع با اینکه EEG نمی‌تواند تصویر ساختاری دقیقی از مغز ارائه دهد، اما قابلیت ثبت عملکرد آن در لحظه را خواهد داشت. این دقیقا فرق ام ار ای با نوار مغز است که کاربرد آن‌ها را متفاوت می‌سازد! ^{What Can An EEG Find That An MRI Cannot?}

چرا ممکن است پزشک بعد از نوار مغزی، ام آر آی مغز هم درخواست کند؟

انجام EEG به این معنی نیست که دیگر نیازی به تصویربرداری مغز وجود ندارد. اگر EEG الگوی غیرطبیعی فعالیت الکتریکی را نشان دهد، پزشک ممکن است برای پیدا کردن علت احتمالی این یافته، MRI را نیز درخواست کند. برای مثال، در بیماری که علائم بالینی به نفع تشنج دارد، EEG می‌تواند اطلاعاتی درباره فعالیت الکتریکی مغز ارائه دهد، در حالی که MRI برای بررسی وجود یک علت ساختاری احتمالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برعکس این حالت نیز ممکن است اتفاق بیفتد. وجود یک ضایعه در MRI الزاماً مشخص نمی‌کند که آن ضایعه باعث علائم فعلی بیمار شده است. در چنین شرایطی، EEG می‌تواند در صورت وجود اندیکاسیون بالینی، اطلاعات بیشتری درباره عملکرد الکتریکی مغز در اختیار پزشک قرار دهد. بنابراین درخواست هر دو آزمایش معمولاً به دلیل تکراری بودن آن‌ها نیست، بلکه به این دلیل است که اطلاعات آن‌ها از دو جنبه متفاوت به دست می‌آید.

به همین دلیل، اگر پزشک هر دو آزمایش را تجویز کرده باشد، بهتر است نتیجه EEG و MRI در کنار علائم، معاینه عصبی و سایر بررسی‌های بیمار تفسیر شود؛ نه اینکه نتیجه یکی از آزمایش‌ها به‌تنهایی مبنای تشخیص قرار گیرد.

تصمیم نهایی؛ نوار مغز بهتر است یا ام ار ای؟

در این مقاله بر آن شدیم تا با بررسی فرق ام آر آی با نوار مغز، مشخص کنیم که نوار مغز بهتر است یا ام آر آی. تفاوت ام آر آی و نوار مغز از نظر عملکرد دستگاه، باعث شده تا هر آزمایش، کاربرد متفاوتی داشته باشد. تست MRI، برای ایجاد تصویر از ساختار مغز مفید است؛ در حالی که نوار مغز می‌تواند عملکرد مغز در لحظه را ثبت نماید! این تفاوت MRI و EEG باعث شده تا پزشکان متخصص مغز و اعصاب، هر آزمایش را در جای خود درخواست کنند. به طور خاص، نوار مغز در تشخیص اختلالات روانی نیز به خوبی عمل خواهد کرد.

به نقل از Brain Imaging Journal در سال 2019:

ترکیب EEG و MRI دقت تشخیصی را افزایش می‌دهد، زیرا اطلاعات عملکردی و ساختاری همراه هم دید جامع‌تری از سلامت مغز ارائه می‌کنند.

چرا ممکن است پزشک هم EEG و هم MRI درخواست کند؟

کلینیک زیما درمان، یکی از بهترین مراکز تشخیصی است که تست نوار مغز را با بهترین قیمت و بالاترین کیفیت انجام می‌دهد. جهت اطلاع از هزینه نوار مغز و یا رزرو نوبت، از اطلاعات تماس موجود در سایت حاضر استفاده نمایید.

در نهایت، فرق نوار مغزی با ام ار ای به نوع اطلاعات ارائه شده و کاربرد بالینی بستگی دارد. فرق ام ار ای با نوار مغز به پزشکان کمک می‌کند که بر اساس نیاز تشخیصی انتخاب کنند. اگر بپرسید نوار مغز بهتر است یا ام ار ای؟ باید گفت هر کدام کاربرد خود را دارند و مکمل یکدیگر هستند. با درک این تفاوت‌ها، می‌توانید بهتر تصمیم بگیرید که کدام روش برای شما مناسب‌تر است و به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کند.