آیا نوار مغز برای زن باردار ضرر دارد؟ | 6 نکته مهم پیش از نوار مغز در بارداری

یکی از دغدغه‌های مادران باردار این است که آیا نوار مغز برای زن باردار ضرر دارد یا خیر. آمار نشان می‌دهد که سالانه بیش از ۸۰۰ هزار تست نوار مغز در بارداری در سراسر دنیا انجام می‌شود و طبق تحقیقات، نوار مغز در دوران بارداری هیچ خطری برای مادر و جنین ندارد. این روش کاملاً غیرتهاجمی است و تنها فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کند، بدون آن‌که اشعه یا داروی خاصی استفاده شود.

در آزمایش نوار مغز، هیچ گونه شوک الکتریکی یا پالس مغناطیسی استفاده نمی‌شود. به همین دلیل این آزمایش تاثیر منفی بر بدن بیماران از جمله زنان باردار نخواهد داشت. البته با اینکه تست نوار مغز یک آزمایش ایمن به حساب می‌آید، اما پزشکان متخصص تنها در مواردی مانند سردردهای مکرر و شدید یا ایجاد اختلال در کیفیت خواب در دوران بارداری، آن را تجویز می‌کنند!

البته این نکته را در نظر داشته باشید که اگر بانوی باردار به مشکلاتی مانند عفونت ویروسی حاد تنفسی یا آسیب به پوست سر دچار شده باشد، معمولا پزشک متخصص، معاینه و تشخیص با نوار مغز را به صورت موقت متوقف کرده و پس از اتمام دوران بارداری، آن را دنبال خواهد کرد! در ادامه مطلب، توضیحات بیشتری درباره عوارض نوار مغز در دوران بارداری و نحوه انجام این آزمایش در این دوران، ارائه خواهیم داد.

به نقل از انجمن بارداری آمریکا:

EEG یک روش کاملاً ایمن در دوران بارداری است و هیچ مدرکی دال بر خطر برای مادر یا جنین وجود ندارد.

عوارض نوار مغز در دوران بارداری چیست؟

در آزمایش نوار مغز، پزشک یا اپراتور، چسبک‌هایی را بر روی سر بیمار می‌چسباند. در اتصال این الکترودهای چسبی به پوست سر، تنها از یک خمیر مخصوص استفاده می‌شود؛ یعنی هیچ گونه برش یا تزریقی انجام نمی‌گیرد.

از طرفی، تست EEG برای آن است که داده‌های حاصل از فعالیت نواحی مختلف مغز دریافت و در کامپیوتر ثبت شوند. در واقع الکترودهای متصل به سر، تمامی سیگنال‌هایی که امواج مغزی ارسال می‌کنند، دریافت کرده و به کامپیوتر می‌فرستد؛ بدون آن که پالس مغناطیسی یا تحریک الکتریکی به مغز اعمال گردد. ^{Electroencephalogram (EEG) Lab Frequently Asked Questions (FAQs)}

تمامی این موارد نشان می‌دهند که امکان بروز عوارض نوار مغز در دوران بارداری وجود ندارد. در واقع، آزمایش نوار مغز یک تست کاملا غیرتهاجمی و ایمن است، که در موارد خاص برای مادران باردار تجویز خواهد شد!

انجام نوار مغز در دوران بارداری چه اهمیتی دارد؟

بر اساس تحقیقاتی که تاکنون درباره تغییرات مغز بانوان در دوران بارداری انجام گرفته‌اند، مشخص شده که در این دوران، حجم مغز، فرایندهای انگیزشی، حسی، شناختی و عاطفی مادران تغییر می‌کند؛ به طوری که قدرت باندهای فرکانسی دلتا، تتا، آلفا و بتا در نواحی فرونتال و جداری مغز مادر، در دوران بارداری و پس از زایمان با یکدیگر متفاوت هستند! همین موارد ممکن است باعث ایجاد اختلالاتی شوند که کیفیت زندگی بانوان باردار را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

بر همین اساس، معمولا پزشک متخصص برای بررسی تغییرات عصبی فیزیولوژیکی، انجام آزمایش نوار مغز را از بیمار درخواست می‌کند. نتیجه نوار مغز در دوران بارداری، به پزشک کمک می‌کند تا بیش فعالی یا فعالیت کمتر از حد طبیعی امواج مغزی را بررسی کرده و علت اختلالاتی مانند بی‌خوابی، کرامپ بارداری و یا افزایش احساس خستگی در این دوران را تشخیص دهد. ^{EEG coherence before and after giving birth}

به نقل از مؤسسه ملی اختلالات عصبی و سکته مغزی آمریکا:

EEG در دوران بارداری حتی برای بررسی صرع نیز به‌طور گسترده استفاده می‌شود و شواهد نشان می‌دهد این روش نه‌تنها بی‌خطر است بلکه اطلاعات حیاتی برای مدیریت بارداری فراهم می‌کند.

در چه صورتی انجام آزمایش نوار مغز در دوران بارداری ضروری است؟

برخی از شرایط خاصی که نوار مغز در دوران بارداری را ضروری می‌سازند، عبارتند از:

• ابتلا به سردردهای شدید و مکرر
• بانوان بارداری که قبل از این دوران، آسیب مغزی را تجربه کرده‌اند.
• کسانی که پیش از بارداری، جراحی مغز و اعصاب داشته‌اند.
• بیمارانی که سابقه صرع داشته و پیش از دوران بارداری، تحت نظر روانپزشک بوده‌اند.

انجام آزمایش EEG در دوران بارداری برای این گونه افراد، به پزشک کمک می‌کند تا عملکرد مغز را به خوبی ارزیابی کرده و در صورت نیاز، درمان موثر و ایمن را دنبال نماید. دانش و تخصص پزشک متخصص در این موارد اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا پزشک باید با تجویز داروهای مناسب برای زنان باردار، مانع از ایجاد اختلال در روند بارداری شود؛ ضمن اینکه نوع دارو باید به گونه‌ای انتخاب گردد، که از بروز ناهنجاری‌های مادرزادی در جنین پیشگیری به عمل آید.

ممکن است بپرسید که آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد یا خیر؛ در پاسخ باید گفت بله. با توجه به این که تومور در هر ناحیه، باعث اختلال در عملکر آن ناحیه و تغییر در فرکانس امواج مغزی می‌شود، بنابراین امکان تشخیص تومور از روی نوار مغز وجود دارد؛ هر چند نوار مغز بانوان باردار کمی متفاوت است و ارزیابی آن نیاز به تخصص و تجربه بالایی دارد.

نوار مغز در بارداری به تشخیص چه اختلالاتی کمک می کند؟

اندام‌ها، غدد و ترشح هورمون‌ها در بدن بانوان باردار، دستخوش تغییرات فراوانی می‌شوند. گاهی همین تغییرات، اختلالات مختلف از جمله بیماری‌های عصبی را تشدید خواهند کرد! در نتیجه با گذشت زمان، احساس درد و ناراحتی ناشی از آن‌ها، باعث افزایش رنج و دشواری در این دوران می‌گردد؛ در چنین شرایطی، پزشک متخصص انجام نوار مغز را توصیه می‌کند. برای تشخیص اختلالات زیر، انجام نوار مغز در دوران بارداری کمک کننده خواهد بود: ^{EEG during pregnancy}

وجود عوارض نوار مغز در بارداری، تقریبا بی معناست! اما اگر بانوان باردار در هر 3 ماه، تست EEG انجام داده و پزشک متوجه آسیب یکپارچه به پوست سر گردد، انجام نوار مغز به بعد از زایمان موکول می‌گردد. همچنین در مواردی که مادر به عفونت ویروسی حاد تنفسی مبتلا شده باشد، انجام نوار مغز در دوران بارداری توصیه نمی‌شود!

به نقل از مجله زنان و زایمان بریتانیا:

بر اساس مطالعات بالینی، استفاده از EEG در زنان باردار هیچ عارضه شناخته‌شده‌ای ایجاد نمی‌کند و همچنان استاندارد طلایی در تشخیص اختلالات مغزی است.

آمادگی برای نوار مغز در بارداری چگونه است؟

برای دریافت بهترین نتیجه از نوار مغز در دوران بارداری، لازم است مراقبت‌هایی را از قبل در نظر داشته باشید، که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

1. مصرف انواع مواد غذایی کافئین‌دار از جمله قهوه و شکلات، از یک تا دو روز قبل از آزمایش نوار مغز ممنوع است!
2. لازم است موها شب قبل از آزمایش شسته شوند، تا اثری از چربی و آلودگی روی آن‌ها نباشد.
3. به هیچ عنوان از ژل، کرم مو، اسپری حالت دهنده و روغن، بر روی موها استفاده نکنید؛ چون مانع از چسبیدن الکترودها به سر شده و در دریافت داده‌های مغزی، اختلال ایجاد خواهد کرد.
4. بهتر است تمامی زیورآلات مانند گوشواره‌های فلزی را در روز آزمایش از خود جدا کنید.
5. ساعات خواب خود را بر اساس توصیه پزشک تنظیم کنید؛ برای مثال، پزشک متخصص ممکن است از شما بخواهد قبل از تست EEG نخوابید یا ساعات خواب خود را به 4 تا 5 ساعت محدود کنید!

نحوه انجام آزمایش EEG در دوران بارداری

انجام آزمایش نوار مغز در بانوان باردار نیز دقیقا مانند افراد عادی خواهد بود؛ به این معنا که ابتدا فرد باید بر روی یک صندلی راحت نشسته و یا بر روی تخت دراز بکشد. سپس الکترودهای دستگاه بر روی پوست سر ثابت می‌شوند. ممکن است سطح داخلی الکترودها با ژل پوشانده شده باشد. معمولا یک الکترود که داده‌ای دریافت نمی‌کند، به لاله گوش متصل می‌شود!

پس از تثبیت همه الکترودها، پتانسیل‌های خواندن مغز از طریق دستگاه نوار مغز تقویت می‌شوند، تا داده‌ها و امواج دریافتی به مانیتور منتقل گردند. این داده‌ها در نهایت، بر روی هارد دیسک دستگاه ضبط شده و قابلیت چاپ خواهند داشت. در اکثر مراکز تصویربرداری، ۵ تا ۷ روز بعد از انجام آزمایش، نتایج EEG قابل دریافت خواهند بود. ^{Electroencephalogram (EEG)}

این نکته را در نظر داشته باشید که گاهی تنها یک نوار مغز، نمی‌تواند اختلال موجود را شناسایی کند. در چنین مواردی، پزشک متخصص به فرد توصیه می‌کند تا در حالت‌های مختلف، مانند خواب شبانه یا در طول روز و در حین استراحت نیز این آزمایش را انجام دهد!

تحلیل اطلاعات ثبت شده در نوار مغز برای خانم های باردار

در افراد سالم، اگر نوار مغز برای حالت استراحت ثبت گردد، امواج آلفا در مغز غالب هستند که با ادراک و حافظه ارتباط دارند. امواج دلتا و تتا در حین کار ذهنی دیده می‌شوند؛ اما اگر شخص در مرحله چهارم خواب باشد، ریتم دلتا در نوار مغز وی دیده می‌شود!

در حالت عادی، امواج تتا در حین بروز استرس روحی و روانی، غالب خواهند بود و اگر در حین آزمایش یک تنش ایجاد شود، فعالیت امواج سریع بتا با فرکانس بالا افزایش می‌یابد. دقت کنید که علاوه بر فرکانس، دامنه نوسان امواج مغزی نیز در تشخیص انواع اختلالات روانی اهمیت دارند! معمولا نتیجه نوار مغز در دوران بارداری به شکل زیر خواهد بود:

• غلبه امواج آلفا و بتا در حالت بیداری
• فعالیت الکتریکی با الگوی یکسان در دو نیمکره مغز
• عدم وجود انفجار غیر عادی

عدم تعادل هورمونی در دوران بارداری، باعث ایجاد ناهنجاری‌هایی در EEG می‌شود؛ همچنین در صورتی که ریتم آهسته یا انفجار ناگهانی در نوار مغز مشاهده گردد، احتمالا به وجود تومور در مغز یا بیماری صرع مربوط است. تغییر قابل توجه در عملکرد نواحی مختلف مغز به صورت همزمان نیز معمولا حاکی از بیماری‌های عفونی، اختلالات متابولیک یا مسمومیت خواهد بود.

نوار مغز در دوران بارداری؛ آری یا خیر؟

در این مطلب مشخص شد که علی رغم نگرانی بسیاری از بانوان در مورد عوارض نوار مغز در دوران بارداری، این آزمایش تشخیصی، هیچ گونه آسیبی به مادر یا جنین وارد نخواهد کرد. اما برای دریافت بهترین نتیجه از تست EEG در دوران بارداری، می‌توانید به کلینیک زیما درمان مراجعه نمایید.

در نظر داشته باشید که قیمت نوار مغز در مطب خصوصی نسبت به کلینیک زیما درمان، بیشتر است؛ بنابراین شما می‌توانید با مراجعه به این مرکز تخصصی، با پرداخت حدود ۱.۸ تا ۲.۵ میلیون تومان، نوار مغز خود را تهیه کنید (مهر ۱۴۰۴). جهت رزرو نوبت، از اطلاعات تماس موجود در سایت کمک بگیرید.

در جمع‌بندی می‌توان گفت که پاسخ به این پرسش که آیا نوار مغز برای زن باردار ضرر دارد منفی است؛ چرا که شواهد علمی ثابت کرده‌اند نوار مغز در بارداری روشی ایمن و بدون عوارض است. بنابراین، نگرانی درباره نوار مغز در دوران بارداری بی‌مورد است و مادران می‌توانند با خیال راحت این تست را برای بررسی وضعیت مغزی خود انجام دهند.