علائم آلزایمر یا زوال عقل | دلایل ایجاد و پیشگیری و درمان آلزایمر

فراموش کردن برخی خاطرات، رخدادها و رویدادها، امری طبیعی است؛ اما اگر این فراموشی دائمی بوده و با گذشت زمان شدیدتر شود، می‌توان آن را مربوط به بیماری آلزایمر (Alzheimer’s Disease) دانست. این بیماری به عنوان یک اختلال مغزی پیشرونده شناخته می‌شود که در بیش از ۶۰٪ افراد بالای ۷۵ سال شدت می‌یابد و حافظه، تفکر و استدلال بیمار را به تدریج از بین می‌برد. بسیاری از بیماران به دنبال پاسخ به سوال “آیا آلزایمر درمان دارد؟” هستند و برای آنکه روند بیماری کنترل شود، شناسایی زودهنگام علائم آلزایمر و شروع درمان آلزایمر اهمیت زیادی دارد.

بیماری Alzheimer که گاهی آن را تحت عنوان زوال عقل نیز می‌شناسند، با افزایش سن محتمل‌تر است. با وجود اینکه هیچ راهی برای درمان آلزایمر به صورت قطعی وجود ندارد، اما تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف برخی داروها، تشدید علائم آن را به تعویق می‌اندازند. البته دانشمندان همچنان در تلاش هستند، تا بتوانند با شناسایی مسیرهای بیولوژیکی، که منجر به فراموشی دائمی و زوال عقل می‌شوند، درمان‌های جدیدی را برای این اختلال مغزی کشف نمایند. در ادامه این مقاله، هر آنچه لازم است درباره بیماری زوال عقل، علائم و روش‌های درمان آن بدانید، توضیح خواهیم داد.

آلزایمر شدید چیست؟

بیماری آلزایمر، در اثر مردن سلول‌های مغزی وجود می‌آید. در واقع، هنگامی که سلول‌ها شروع به مردن می‌کنند، تجمع پلاک و درهم تنیدگی پروتئین‌های سلول‌های عصبی مرده، باعث انقباض مغز شده و در نهایت، فعالیت‌های مغزی را با اختلال مواجه می‌کند. با توجه به اینکه مرگ سلول‌های مغزی در بیماران مبتلا به Alzheimer، همواره ادامه دارد، بنابراین رفته رفته حافظه، خلق و خو و توانایی تفکر افراد، تغییر کرده و در نهایت، شخص تمام توانایی‌های ذهنی خود را از دست خواهد داد!^{Alzheimer’s Disease | Johns Hopkins Medicine}

در این مرحله، فرد به آلزایمر شدید (آخرین استیج بیماری) مبتلا شده است. اختلال در ارتباط و قضاوت، عدم شناخت از محیط‌هایی که برای فرد آشنا هستند، از دست دادن قدرت تکلم و گیجی، مهم‌ترین علائم آلزایمر شدید به حساب می‌آیند.

عکس بیماری آلزایمر

بیماران مبتلا به Alzheimer، در ظاهر نشانه‌ای ندارند؛ اما تصویربرداری از مغز آن‌ها نشان می‌دهد، که حجم سلول‌های مغز به تدریج کمتر شده، و مغز تغییر شکل پیدا می‌کند! این مساله، در استیج میانی و پایانی بیماری، به طور کامل در عکس بیماری آلزایمر قابل مشاهده است.

در مراحل اول بیماری، که شخص علائمی مانند فراموشی یا مشکل در تمرکز و توجه دارد، ممکن است در تصویر مغز بیمار، چندان تغییری مشاهده نشود؛ هر چند پزشک متخصص مغز و اعصاب، با بررسی نقشه مغزی و نوار مغزی بیمار، می‌تواند به نتایجی درباره ابتلا به زوال عقل برسد. با پیشرفت بیماری، حجم سلول‌های مغز به شدت کمتر شده و در تصویر مغز به وضوح مشخص است.

علائم آلزایمر شدید

هنگامی که مراحل آلزایمر به پیشرفته یا شدید می‌رسد، همچنان فرایند مرگ سلول‌های مغزی ادامه دارد، و عملکرد ذهن رو به زوال می‌رود؛ به طوری که توانایی‌های حرکتی و فیزیکی بیمار، به تدریج از بین می‌روند.^{Alzheimer’s Disease: The Symptoms, Risk Factors, and Treatment Options (ncoa.org)} از علائم آلزایمر شدید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیمار توانایی برقراری ارتباط با دیگران را ندارد؛ در واقع، این افراد قوه تکلم خود را از دست داده، و یا نمی‌توانند به روش منطقی صحبت کنند. اغلب بیماران در این مرحله، تنها از برخی کلمات یا عبارات استفاده می‌کنند.
• بیمار استقلال خود را از دست می‌دهد؛ به این معنا که شخص برای انجام فعالیت‌های روزمره خود، مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام کردن و مراقبت از خود، به کمک نیاز دارد.
• توانایی‌های بدنی او کاهش می‌یابند؛ با پیشرفت Alzheimer، شخص توانایی‌های حرکتی مانند راه رفتن را از دست می‌دهد. همچنین، او نمی‌تواند به راحتی بنشیند، یا سر خود را بالا نگه دارد! سفت شدن ماهیچه‌ها و رفلکس غیرطبیعی، از علائم آلزایمر شدید هستند. شخص در این مرحله، توانایی بلع و کنترل مثانه و روده خود را نیز از دست می‌دهد.

علائم آلزایمر در زنان

علائم آلزایمر در زنان نیز همانند آنچه قبلا توضیح دادیم، ظاهر می‌گردند؛ اما مهم‌ترین علائم این اختلال عصبی در بانوان عبارتند از:

1. از دست دادن حافظه؛ مخصوصا حافظه کوتاه مدت
2. مشکل در صحبت کردن
3. عدم توانایی انجام دادن کارهای روزمره
4. سرگردانی نسبت به زمان و مکان
5. ضعف در قضاوت و تشخیص
6. جا گذاشتن اشیا
7. تغییر در شخصیت
8. ایجاد تغییر در خلق و خو و رفتار بیمار
9. از دست دادن ابتکار عمل
10. عدم شناخت نزدیک‌ترین افراد مانند همسر و فرزند

آمارها نشان می‌دهند که از هر سه بیمار مبتلا به آلزایمر در ایالات متحده آمریکا، دو نفر زن هستند! بر همین اساس، بسیاری از پژوهشگران بر این باور هستند، که ممکن است تفاوت‌های بیولوژیکی بین زن و مرد، مانند وجود هورمون‌های زنانه، بتوانند عامل ایجاد بیماری آلزایمر در زنان باشند.

با اینکه تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارند، اما لازم است به این نکته دقت کنید، که معمولا زنان بیشتر از مردان عمر می‌کنند؛ با توجه به اینکه آلزایمر شدید، در سنین بالا و پیری ظاهر می‌شود، پس طبیعی است که آمار ابتلای زنان به بیماری Alzheimer بیشتر باشد!

علائم شروع آلزایمر

شروع آلزایمر نشانه‌ای ندارد؛ یعنی زمانی علائم بیماری Alzheimer ظاهر می‌شوند، که بیماری از قبل شروع شده باشد! با این حال، از علائم شروع یا علائم اولیه زوال عقل و گام‌های اول بیماری، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تغییرات خفیف در حافظه ( دقت کنید که فراموشی با آلزایمر فرق دارد)
• کاهش توانایی تفکر
• محدود شدن توجه
• نداشتن توانایی حل مساله و وظایف پیچیده
• تغییرات خلق و خو؛ مخصوصا در موقعیت‌های چالش برانگیز اجتماعی
• ضعف در سازماندهی و بیان افکار
• گم شدن یا جا گذاشتن وسایل

با پیشرفت بیماری، علائم اولیه آن به تدریج شدیدتر شده، و رفته رفته به سردرگمی، فراموشی مطلق، نداشتن توانایی حرکت و ضعف در مراقبت از خود، تبدیل می‌گردند.

به نقل از کلینیک مایو:

تشخیص زودهنگام آلزایمر و شروع درمان دارویی و غیر دارویی می‌تواند روند پیشرفت بیماری را تا ۳۰٪ کاهش دهد.

آیا امکان درمان آلزایمر وجود دارد؟

امکان درمان آلزایمر به صورت قطعی وجود ندارد؛ اما مصرف برخی داروها، برای کند کردن روند پیشرفته این بیماری مفید است، که رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

1. مهار کننده‌های کولین استراز؛ داروهایی مانند دونپزیل، سطح استیل کولین مغز را حفظ می‌کند. این ماده شیمیایی، به اعصابی متصل می‌شود، که وظیفه قضاوت، تفکر و حافظه را بر عهده دارند.
2. تنظیم کننده‌های گلوتامات؛ گلوتامات نوعی اسید است، که به مرگ سلول‌های عصبی مغز کمک می‌کند. داروهایی مانند ممانتین می‌توانند مقدار این اسید را در مغز کنترل کرده، و مهارت‌های استدلال، حافظه و زبان بیمار را حفظ کنند.

به نقل از مؤسسه ملی سالمندی آمریکا، 2023:

اگرچه هنوز درمان قطعی وجود ندارد، روش‌های درمان آلزایمر می‌توانند عملکرد روزمره و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشند.

افرادی که آلزایمر می‌گیرند چقدر زنده می‌ماند؟

روند پیشرفت بیماری آلزایمر، در افراد مختلف متفاوت است. معمولا بیماران در بازه زمانی ۳ تا ۱۱ سال پس از تشخیص اولیه بیماری، زندگی می‌کنند؛ با این حال، هستند افرادی که تا ۲۰ سال یا بیشتر نیز زنده می‌مانند. هر چه بیماری در هنگام تشخیص پیشرفته‌تر باشد، مسلما بر طول عمر فرد تاثیرگذار خواهد بود. همچنین، وجود برخی بیماری‌های زمینه‌ای، مانند فشار خون درمان نشده، می‌تواند بر طول عمر افراد مبتلا به بیماری Alzheimer تاثیر بگذارد.^{The stages of Alzheimer’s disease | Alzheimer Society of Canada}

یکی از علل شایع مرگ در این بیماران، ذات الریه است؛ زیرا اختلال در بلع این بیماران، باعث می‌شود تا نوشیدنی یا غذا، به سمت ریه راه پیدا کند. در نتیجه، احتمال بروز عفونت ریه زیاد است. همچنین، برخی شرایط مانند کم آبی بدن، سوء تغذیه، زمین خوردن و انواع عفونت، می‌توانند عامل مرگ بیماران مبتلا به Alzheimer باشند.

علائم مرگ بیماران آلزایمری

بیماری زوال عقل، به عنوان یک بیماری پیشرونده مغز و اعصاب، می‌تواند طول عمر بیمار را کوتاه‌تر کند. از علائم مرگ بیماران آلزایمری، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• از دست دادن هوشیاری
• از دست دادن توانایی بلعیدن غذا به طور کامل
• آشفتگی و بی‌قراری شدید
• نامنظم شدن الگوی تنفس
• صدا دادن تنفس
• سرد شدن دست‌ها و پاها

در اغلب موارد، فرد متوجه این گونه تغییرات نمی‌شود؛ اما تشدید این علائم، نشان دهنده نزدیک شدن او به پایان زندگی است!

پیشگیری از آلزایمر

بیماری آلزایمر درمان‌پذیر نیست؛ اما رعایت برخی اصول، می‌تواند احتمال ابتلا به آن را کاهش داده و یا روند تشدید آن را کندتر کند. از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از آلزایمر، می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. پیشگیری از فشار خون یا درمان آن
2. کنترل قند خون و مدیریت دیابت
3. داشتن وزن سالم و تغذیه صحیح
4. فعالیت بدنی برای کاهش خطر افسردگی و اضطراب
5. داشتن خواب کافی با برنامه منظم
6. ترک سیگار و نوشیدن الکل

به طور کلی، هر گونه اقدام و مراقبت بهداشتی، که خطر ابتلا به بیماری‌های روان و جسم را کاهش دهد، می‌تواند احتمال ابتلا به Alzheimer را کمتر کند. برای مثال، ترک سیگار و پرهیز از نوشیدن الکل، احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی، سرطان و بیماری‌های ریوی را کاهش می‌دهد؛ ضمن اینکه اصلاح سبک زندگی، در پیشگیری از افسردگی، اضطراب و استرس تاثیرگذار خواهد بود. تمامی این مراقبت‌ها، در نهایت منجر به پیشگیری از بیماری Alzheimer می‌شوند!

مداخلات شناختی و تمرین‌های مغزی در بیماران مبتلا به آلزایمر می‌تواند توانایی حافظه و عملکرد اجرایی را حفظ کند.

برای تشخیص بیماری آلزایمر چه کنیم؟

کسانی که علائم اولیه آلزایمر را در خود مشاهده می‌کنند، بهتر است در اسرع وقت با یک پزشک متخصص مغز و اعصاب، ملاقات داشته باشند. بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های مغزی، مشخص می‌کند که آیا فرد به بیماری Alzheimer مبتلا است یا خیر. همچنین امکان تشخیص آلزایمر با نوار مغز نیز وجود دارد.

شما با مراجعه به کلینیک زیما درمان، می‌توانید علاوه بر ملاقات بهترین پزشکان متخصص مغز و اعصاب تهران، تمامی آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها را نیز در این مرکز انجام دهید. تجهیزات پیشرفته پزشکی در کلینیک زیما درمان، به تشخیص هر چه سریع‌تر انواع اختلالات مغز و اعصاب کمک می‌کند. لطفا پیش از مراجعه حضوری به کلینیک، حتما نوبت خود را رزرو نمایید.

شناسایی زودهنگام علائم آلزایمر و مراقبت‌های پزشکی می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کند کند. با اجرای روش‌های درمانی ترکیبی، کیفیت زندگی بیمار بهبود می‌یابد و خانواده‌ها نیز بهتر می‌توانند از بیمار مراقبت کنند. پاسخ به سوال “آیا آلزایمر درمان دارد؟” این است که درمان قطعی وجود ندارد، اما درمان آلزایمر می‌تواند پیشرفت آن را کنترل کند و توانایی‌های روزمره بیمار را تا حدی حفظ نماید.