تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم در یک نگاه؛ مقایسه نوار مغز نرمال و نوار مغز غیر نرمال

به همین دلیل، مقایسه نوار مغز نرمال و نوار مغز غیر نرمال و همچنین درک فرق EEG طبیعی و غیرطبیعی، نقش مهمی در تشخیص به‌موقع دارد. در یک نوار مغز سالم، شکل امواج مغزی از الگوی ثابتی پیروی می‌کند، که شامل قله‌ها و دره‌های یکسان است؛ به طوری که ارتفاع، عرض و سرعت آن‌ها با یکدیگر نسبتا برابر هستند.

اما در صورتی که فرد به یک بیماری روانی یا مشکل مغزی مبتلا باشد، امواج نمایش داده شده الگوی ثابتی نداشته و یک رفتار غیر طبیعی نشان می‌دهند. بسته به نوع بیماری، امواج مغزی در نواحی مشخصی از مغز این رفتارهای غیرطبیعی را دارند. در چنین شرایطی، پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام سایر آزمایش‌ها، از جمله آزمایش خون MRI و سیتی اسکن را از بیمار درخواست می‌کند.

به نقل از مجله نوروفیزیولوژی بالینی:
EEG به طور قابل اعتماد می‌تواند الگوهای غیرطبیعی فعالیت مغز را که در افراد سالم دیده نمی‌شود، شناسایی کند و این امر تشخیص بیماری‌های عصبی را تسهیل می‌کند.

نوار مغز سالم چگونه است؟

در نتیجه آزمایش EEG از مغز سالم، گروهی از امواج مغزی نمایش داده می‌شوند، که هر یک از آن‌ها فرکانس و دامنه خاص خود را دارند. پزشک متخصص مغز و اعصاب، امواج مربوط به مغز سالم را به عنوان مرجع انتخاب کرده، و سپس نتایج آزمایش بیمار را با آن‌ها مقایسه می‌کند. بسته به میزان تفاوت ایجاد شده در سرعت، دامنه و فرکانس امواج، می‌توان نوع بیماری مغز و اعصاب و شدت آن را تشخیص داد.

^{The Science of Brainwaves}

مهم‌ترین امواج مغزی که در نوار مغز سالم ترسیم می‌گردند، عبارتند از:

• امواج دلتا؛ که پایین‌ترین فرکانس را دارند و در هنگام خواب عمیق دیده می‌شوند. بازه فرکانسی برای امواج دلتا از 0.5 تا ۴ هرتز متغیر است.
• امواج تتا؛ چنانچه در حالت خواب آلودگی یا مراقبه عمیق باشید، امواج تتا ظاهر می‌گردند. این امواج که با فرکانس ۴ تا ۸ هرتز نوسان دارند، بیشتر به یادگیری حافظه و خلاقیت مرتبط هستند.
• امواج آلفا؛ اگر کاملا هوشیار و آرام هستید، اما چشمان خود را ببندید، امواج آلفا با فرکانس ۸ تا ۱۲ هرتز ظاهر می‌گردند. این امواج با تمرکز، آرامش و هماهنگی ذهن و بدن در ارتباط هستند.
• امواج بتا؛ که با فرکانس ۱۲ تا ۳۰ هرتز نوسان می‌کنند و در هنگام هوشیاری کامل و فعالیت ذهنی، دیده می‌شوند. تمرکز، هوشیاری و حل مساله، موقعیت‌هایی هستند که امواج بتا را نشان می‌دهند.
• امواج مغزی گاما؛ که بالاترین فرکانس یعنی ۳۰ هرتز را دارند. اگر فرد در وضعیت پردازش اطلاعات، یادگیری و ادراک باشد، امواج گاما در نوار مغزی وی دیده می‌شوند.
  
  ^{Alpha, beta, theta: what are brain states and brain waves}
  

تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم در چیست؟

در صورتی که ضربه به سر وارد شود و یا یک بیماری مغز و اعصاب در فرد به وجود آید، الگوی رفتاری امواج مغزی تغییر می‌کند! این تغییرات برای هر یک از بیماری‌های مغز متفاوت است. برای مثال، نوار مغز ناسالم مبتلا به تومور مغزی، نه تنها با نوار مغز سالم متفاوت است، بلکه با نوار مغز یک بیمار مبتلا به پارکینسون (یا هر بیماری دیگری) نیز فرق دارد! این تفاوت‌ها به قرار زیر هستند:

تشخیص تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم به زبان ساده

برای درک ساده‌تر تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم، می‌توان نوار مغز را مانند یک الگوی فعالیت الکتریکی در نظر گرفت که در شرایط مختلف، تغییر می‌کند. پزشک فقط به بلند یا کوتاه بودن یک موج نگاه نمی‌کند؛ بلکه نظم امواج، سرعت آن‌ها، محل ایجاد تغییرات، زمان بروز موج غیرطبیعی و وضعیت بیمار هنگام انجام آزمایش را نیز بررسی می‌کند.

• نوار مغز نرمال: امواج با توجه به سن فرد، میزان هوشیاری، خواب یا بیداری و شرایط آزمایش، الگوی قابل انتظار دارند و تغییرات شدید یا الگوهای مشخص تشنجی در آن‌ها دیده نمی‌شود.
• نوار مغز غیر نرمال: ممکن است شامل امواج بسیار آهسته، فعالیت‌های نامتقارن، پیک‌ها و امواج تیز، تخلیه‌های الکتریکی غیرطبیعی یا کاهش کلی فعالیت مغز باشد.
• تغییرات موضعی: اگر اختلال فقط در یک قسمت از مغز دیده شود، ممکن است پزشک به وجود مشکل کانونی در همان ناحیه شک کند.
• تغییرات منتشر: اگر بی‌نظمی یا کندی امواج در بخش‌های مختلف مغز دیده شود، احتمال وجود یک اختلال منتشر در عملکرد مغز بررسی خواهد شد.

چگونه گزارش نوار مغز سالم و ناسالم را بخوانیم؟

در گزارش نوار مغز، پزشک معمولاً درباره طبیعی یا غیرطبیعی بودن فعالیت زمینه‌ای، وجود یا نبود امواج تیز، فعالیت‌های کانونی، کندی منتشر و واکنش امواج به تحریک‌های مختلف توضیح می‌دهد. این اصطلاحات به متخصص کمک می‌کنند تا تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم را بهتر تشخیص دهد.

• فعالیت زمینه‌ای طبیعی: معمولاً به فعالیت منظم و قابل انتظار مغز اشاره دارد و می‌تواند نشانه‌ای از عملکرد مناسب مغز در زمان آزمایش باشد.
• کندی موضعی: ممکن است نشان‌دهنده اختلال عملکردی در یک قسمت مشخص از مغز باشد.
• کندی منتشر: می‌تواند در برخی اختلالات گسترده مغزی یا کاهش سطح هوشیاری دیده شود.
• امواج تیز یا اسپایک: ممکن است با فعالیت صرعی ارتباط داشته باشند، اما باید توسط متخصص تفسیر شوند.
• عدم تقارن امواج: ممکن است یکی از نشانه‌های مهم در بررسی تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم باشد.

آیا نوار مغز سالم یعنی فرد هیچ بیماری مغزی ندارد؟

خیر. طبیعی بودن EEG همیشه همه بیماری‌های مغزی را رد نمی‌کند. برای مثال، در برخی افراد مبتلا به صرع ممکن است نوار مغز معمولی در فاصله بین حملات طبیعی باشد. گاهی پزشک برای افزایش احتمال مشاهده فعالیت غیرطبیعی، نوار مغز خواب، نوار مغز طولانی‌مدت یا ویدئو EEG را درخواست می‌کند. بنابراین، نتیجه نوار مغز باید در کنار شرح حال بیمار و معاینه پزشکی تفسیر شود.

آیا هر نوار مغز غیرطبیعی به معنی صرع است؟

لزوماً این‌طور نیست. برخی الگوهای غیرطبیعی ممکن است به علت خواب، داروها، اختلالات متابولیک، آسیب مغزی، عفونت‌ها یا مشکلات دیگر ایجاد شوند. همچنین، تشخیص صرع فقط بر اساس یک عبارت در گزارش EEG انجام نمی‌شود و پزشک علائم، نوع حمله، سابقه خانوادگی و یافته‌های معاینه را نیز در نظر می‌گیرد.

جالب است بدانید که حتی تشخیص بیماری روانی با نوار مغز و کنترل درمان اختلالات روانی نیز در برخی موارد امکان‌پذیر است. در این گونه موارد، همکاری متخصص مغز و اعصاب با یک روانپزشک، ضروری خواهد بود.

به نقل از نشریه معتبر لانست نورولوژی:
مقایسه نوار مغز نرمال و نوار مغز غیر نرمال، نه تنها در تشخیص صرع، بلکه در ارزیابی اختلالات شناختی و روانپزشکی نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.

تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم برای بیماری های مختلف

بسته به نوع بیماری، تغییر در الگوی امواج مغزی متفاوت است؛ برخی از این تغییرات برای بیماری‌های مختلف مغز و اعصاب، عبارتند از:

1. نوار مغز بیماری صرع؛ که تخلیه الکتریکی غیر طبیعی را نشان می‌دهد؛ همچنین امواج تیز و اسپایک (جرقه زدن نورون عصبی) پیچیده، در نوار مغز این بیماران دیده می‌شوند.
2. نوار مغز بیماری پارکینسون؛ افرادی که به این بیماری مبتلا هستند، الگوهای غیر طبیعی در گانگلیون‌های قاعده‌ای آن‌ها مشاهده می‌شود. در واقع، ریتم امواج آلفا و بتا در بیماران پارکینسون، با ریتم آن‌ها در نوار مغز سالم متفاوت است.
3. نوار مغز بیماری آلزایمر؛ تفاوت نوار مغز سالم و نوار مغز فرد مبتلا به بیماری آلزایمر، در کاهش امواج آلفا و بتا و افزایش امواج دلتا و تتا است. یعنی فعالیت مغزی کندتر از حالت عادی خواهد بود!
   
   ^{Alzheimer’s Brain vs. Normal Brain: What to Know}
   
4. اختلالات خواب؛ نوار مغزی برای افراد مبتلا به اختلالات خواب، الگوهای غیر طبیعی خاصی دارند، که نشان دهنده بی‌خوابی، آپنه خواب و نارکولپسی هستند!
5. تومورهای مغزی؛ در نوار مغز افراد دارای تومور مغزی، اندازه و محل تومور، الگوی امواج یک ناحیه از مغز را بر هم می‌زند. در واقع، تومور می‌تواند ناهنجاری‌های کانونی برای امواج مغزی ایجاد کند!
6. آسیب‌های مغزی؛ رایج‌ترین تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم مبتلا به آسیب‌های مغزی، شامل کاهش امواج آلفا و بتا و همچنین، افزایش فعالیت‌ها امواج آهسته است. البته شدت و محل آسیب مغزی الگوی امواج را تغییر می‌دهد.
7. نوار مغزی در بیماران MS؛ فردی که به بیماری مولتیپل اسکلروزیس مبتلا می‌شود، یک نوار مغزی شامل امواج تیز غیر طبیعی و فعالیت امواج آهسته دارد، که نشان می‌دهند به رشته‌های عصبی آسیب وارد شده است.

چرا نوار مغز سالم و ناسالم فرق دارند؟

اینکه علت تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم چیست را با ذکر یک مثال توضیح می‌دهیم. در حالت عادی، مغز سالم و بافت‌های عصبی، پروتئینی تحت عنوان پروتئین پیش ساز آمیلوئید یا APP تولید می‌کنند. این پروتئین، به عنوان یک ماده اضافی یا ضایعات شناخته می‌شود و در نهایت، توسط مغز سالم حذف می‌گردد. نوع دیگری از پروتئین نورونی وجود دارد، که به آن پروتئین تاو (Tau) گفته می‌شود؛ این نوع پروتئین‌ها نیز در داخل نورون‌های مغزی طبیعی حضور دارند.

حال بیماری را در نظر بگیرید، که به اختلال آلزایمر و یا زوال عقل مبتلا شده است. در مغز این بیماران، پروتئین APP به گونه متفاوتی از پروتئین تحت عنوان بتا آمیلوئید تبدیل می‌شود، که مغز نمی‌تواند آن را پاک کند! در نتیجه، این نوع پروتئین در مغز باقی مانده و به مرور مقدار آن افزایش می‌یابد. تجمع این پروتئین‌های ناخواسته، فعالیت مغز را مختل می‌سازد؛ ضمن این که بتا آمیلوئیدها می‌توانند به نورون‌های عصبی آسیب زده و آن‌ها را بکشند! بنابراین تشخیص آلزایمر با نوار مغز و تشخیص تومور با نوار مغز امکان‌پذیر است.

تاثیر پروتئین های مضر بر مرگ نورون ها

پروتئین‌های بتا آمیلوئید، با پروتئین‌های نورونی تاو در تعامل هستند؛ این یعنی به واسطه ارتباط این دو نوع پروتئین، گره‌هایی در داخل نورون‌ها به وجود می‌آیند، که امکان اتصال و ارتباط نورون‌ها به یکدیگر را از بین برده، و احتمال تشکیل پلاک مغزی را افزایش می‌دهند. این فرایند، نحوه پیشرفت بیماری آلزایمر را نشان می‌دهد که در نهایت، منجر به مرگ بافت مغز خواهد شد.

با توجه به اینکه ارتباط بین نورون‌های مغزی در اثر وقوع بیماری‌های مغز و اعصاب، دستخوش تغییر می‌شوند، بنابراین ایجاد تغییر در الگوی امواج مغزی، کاملا منطقی به نظر می‌رسد! به این ترتیب، تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم، می‌تواند به وجود بیماری مغز و اعصاب مربوط باشد؛ البته در مراحل تشخیص انواع بیماری، پزشک متخصص مغز و اعصاب تنها به نتیجه نوار مغز اکتفا نکرده، و سایر آزمایش‌های تشخیصی را نیز از بیمار تقاضا می‌کند.

چقدر می توان به نتیجه نوار مغز اعتماد کرد؟

آزمایش نوار مغز را باید در یک مرکز تخصصی و تحت نظارت پزشک متخصص مغز و اعصاب، انجام دهید تا کمترین خطا در نتایج آن ایجاد گردد؛ تمیز بودن موها، عدم مصرف کافئین قبل از آزمایش، مصرف نکردن داروهای آرامبخش قبل از تست نوار مغز و همچنین، نداشتن گیر سر در بانوان، می‌تواند به نتایج دقیق‌تر نوار مغز کمک کند. نکته دیگر اینکه در تشخیص انواع بیماری‌های مغز و اعصاب، باید سایر تست‌های تشخیصی از جمله آزمایش خون، نمونه برداری MRI، سی تی اسکن و پت اسکن، انجام شوند تا فرایند تشخیص و درمان، با بالاترین دقت همراه باشد.

کلینیک زیما درمان، یکی از بهترین مراکز تخصصی نوار مغز در تهران است، که شما می‌توانید تحت نظارت بهترین پزشکان مغز و اعصاب این آزمایش را انجام دهید؛ همچنین، شما می‌توانید با کمک پزشکان متخصص این مرکز درمانی، تحلیل نتایج آزمایش را بر اساس تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم، دریافت کرده و در صورت نیاز، درمان خود را آغاز نمایید. جهت مراجعه به کلینیک نوار مغزی زیما درمان، می‌توانید نوبت خود را رزرو کرده و در زمان مقرر به کلینیک مراجعه کنید.