آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد؟ آیا تومور مغزی در نوار مغز مشخص می شود؟

با بروز علائمی مثل سردردهای مکرر، تشنج یا تغییرات شناختی، پزشکان از روش‌های تصویربرداری و تست‌ها استفاده می‌کنند. اما پرسش مهم این است که آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد؟ تحقیقات نشان می‌دهد در حدود ۶۰٪ بیماران، فعالیت غیرطبیعی امواج مغزی ثبت می‌شود. بنابراین، اگرچه نوار مغز روش اصلی تصویربرداری نیست، می‌تواند مکملی برای بررسی اولیه باشد. پس این سوال همچنان مطرح است که آیا تومور مغزی در نوار مغز مشخص می شود و آیا می‌توان از EEG برای تشخیص تومور بهره گرفت؟

در همین ابتدای بحث باید تأکید کرد که تشخیص تومور مغزی با نوار مغز به‌معنای مشاهده مستقیم توده مغزی نیست؛ بلکه پزشک با بررسی تغییرات الگوی امواج، به وجود یک اختلال ساختاری یا عملکردی مشکوک می‌شود. به همین دلیل، وقتی بیماران می‌پرسند آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد، پاسخ دقیق این است که EEG بیشتر نشانه‌های غیرمستقیم را ثبت می‌کند و سپس برای تأیید نهایی باید از MRI یا CT Scan کمک گرفت.

به طور کلی هر گونه ضایعه یا اختلال عملکردی که در مغز ایجاد گردد، می‌تواند بر انتشار امواج مغزی تاثیرگذار باشد؛ خواه این اختلال یک سکته مغزی باشد یا بیماری‌هایی مانند آلزایمر و روان پریشی! حتی در مورد این که آیا نوار مغز اعتیاد را نشان می‌دهد یا خیر، امیدهایی وجود دارد!

در آزمایش الکتروانسفالوگرام (EEG)، دیتاهای مربوط به امواج مغزی دریافت و ثبت می‌شوند. بنابراین هر گونه تغییر در فرکانس و دامنه آن‌ها نسبت به حالت طبیعی، عملا بیانگر وجود یک اختلال عملکرد در مغز خواهد بود. با توجه به اینکه تومور می‌‌تواند با نشانه‌هایی مانند صرع یا تشنج همراه باشد، بنابراین طبیعی است که فعالیت الکتریکی کلی مغز را تحت تاثیر قرار دهد و این حالت، قطعا در نتیجه آزمایش EEG قابل مشاهده خواهد بود.

از این منظر، تشخیص تومور مغزی با نوار مغز زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بیمار با علائمی مانند تشنج، کاهش سطح هوشیاری، اختلال در گفتار یا تغییرات رفتاری مراجعه کرده باشد. در چنین شرایطی، نوار مغز می‌تواند سرنخ‌های اولیه‌ای از درگیری بخش خاصی از مغز ارائه دهد و به پزشک در انتخاب مسیر بررسی‌های بعدی کمک کند.

در این مقاله، به دنبال آن هستیم تا بدانیم نوار مغز چگونه به تشخیص تومور مغزی کمک می‌کند و تفاوت یک نوار مغز سالم با نوار مغز تومور در چیست.

به نقل از BioMed Central:

در بین بیماران مبتلا به تومور مغزی، تقریباً بین ۶۸ تا ۸۵٪ موارد در هنگام تشخیص، الگوهای غیرطبیعی در پروفایل EEG دیده می‌شوند.

نقش نوار مغز در تشخیص تومور چیست؟

از آنجا که آزمایش EEG نحوه انتشار امواج مغزی را بررسی می‌کند، بنابراین با وجود تومورهای مغزی، ممکن است ناهنجاری‌هایی در نتیجه این آزمایش مشاهده شود. 10 ^{conditions that an EEG diagnoses}

اگر بخواهیم دقیق‌تر به پرسش آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد پاسخ دهیم، باید بگوییم این تست در اصل تغییرات ناشی از فشار تومور بر بافت مغز، اختلال در هدایت طبیعی امواج و بروز فعالیت‌های تشنجی را آشکار می‌کند. به همین علت، تشخیص تومور مغزی با نوار مغز بیشتر یک ارزیابی عملکردی است تا تصویربرداری مستقیم از خود تومور.

تغییرات مشاهده شده، معمولا به اختلالاتی مربوط هستند که در پارانشیم مرزی مغز ایجاد می‌گردند. در واقع بافت تومور از نظر الکتریکی خنثی است؛ مگر آنکه تومور مغزی ایجاد شده، دارای عناصر عصبی باشد. در نتیجه وجود یک توده مزاحم می‌تواند در نحوه انتشار امواج، اختلال ایجاد کند. به طور کلی، نقش نوار مغز در تشخیص تومور از طریق یافته‌های زیر قابل توجیه است:

• فعالیت آهسته کانونی
• تضعیف کانونی فعالیت پس زمینه مغز
• نامتقارن شدن فعالیت امواج بتا
• ایجاد اختلال در ریتم امواج آلفا
• ترشحات صرعی اینترکتال مانند اسپایک‌ها و امواج تیز
• نرمال بودن EEG!

نحوه استفاده از نوار مغز در تشخیص تومور

مغز ما در موقعیت‌های مختلف، امواج آهسته یا سریع را منتشر می‌کند. انتشار این امواج در موقعیت‌های غیرمعمول، اغلب نشان از یک اختلال است. برای مثال، فعالیت کانونی امواج دلتا با فرکانس کمتر از ۴ هرتز، می‌توانند نشان دهنده وجود یک اختلال در عملکرد مغز باشد! در مواردی که اندازه تومور مغزی کوچک است، احتمالا فعالیت امواج تتا با فرکانس ۴ تا ۸ هرتز در مغز، بیشتر به چشم می‌آید. اگر انتشار امواج دلتا بدون وقفه ادامه پیدا کند، معمولا یک نشانه قطعی از وجود ضایعه ساختاری مانند تومور خواهد بود. ^{EEG in Brain Tumors}

در بسیاری از موارد، تشخیص تومور مغزی با نوار مغز از طریق همین تغییرات موجی انجام می‌شود؛ یعنی پزشک به جای دیدن خود توده، الگوهای غیرطبیعی اطراف آن را تحلیل می‌کند. به همین دلیل، اگر کسی بپرسد آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد، باید گفت EEG گاهی اثر تومور بر کارکرد مغز را نشان می‌دهد، نه لزوماً خود تومور را.

تغییر سرعت، دامنه و شکل امواج را می‌توان از مشخصه‌های نوار مغز در تشخیص تومور دانست؛ ضمن اینکه گاهی حتی در حین خواب یا در هوشیاری کامل، امواجی منتشر می‌گردند که وجود آن‌ها لزومی ندارد. بنا بر نتایج به دست آمده از تحقیقات، چند شکل شدن امواج دلتا عمدتا در اثر ضایعات ساختاری موجود در ماده سفید مغز رخ می‌دهد.

نقش رفتار امواج آهسته مغزی در تشخیص تومور

امواج آلفا از جمله امواج آهسته‌ای هستند، که با بسته شدن چشم‌ها در نوار مغز ظاهر می‌گردند. فرکانس این امواج در بزرگسالان حدود 8.5 هرتز است؛ اما اگر شخص به مشکلات عصبی مبتلا گردد، این فرکانس کمتر خواهد بود. کند شدن سرعت امواج آلفا، یکی از نشانه‌های موجود در نوار مغزی برای تشخیص تومور است.

کند شدن سرعت و ریتم امواج آلفا، در سمتی که تومور وجود دارد، بیشتر است؛ با این حال شدت اختلال در انتشار این امواج، به محل تومور بستگی دارد. به بیان دیگر هر چه محل تشکیل تومور خلفی‌تر باشد، کندی ریتم امواج آلفا شدیدتر بوده و احتمالا این امواج با امواج تتا به صورت همزمان نشر می‌یابند! ^{EEG changes in patients with intracranial tumors and seizures symptom}

این یافته‌ها نشان می‌دهند که تشخیص تومور مغزی با نوار مغز می‌تواند به‌خصوص در ارزیابی اختلالات کانونی مغز مفید باشد. هرچه تغییرات امواج آهسته موضعی‌تر و پایدارتر باشند، احتمال وجود یک ضایعه ساختاری مانند تومور بیشتر می‌شود.

تغییر رفتار امواج سریع در حضور تومور مغزی

یکی دیگر از نتایج نوار مغز در تشخیص تومور، نامتقارن بودن دامنه و ولتاژ امواج بتا در نوار مغزی است. معمولا زمانی که اختلاف دامنه امواج بتا به حدود یک سوم یا بیشتر رسیده و پایدار باقی بماند، می‌تواند یک نشانه برای تشکیل مغزی باشد.

در حالت کلی، امواج سریع بتا زمانی فعالیتی کندتر از حالت طبیعی دارند، که قشر مغز به دلیل تشکیل تومورهای پارانشیمی، دچار اختلال عملکرد شده باشد. همچنین ممکن است به واسطه وجود مننژیوم‌ها یا مجموعه‌های ساب دورال، الکترودهای نصب شده روی پوست سر نتوانند عملکرد صحیحی داشته باشند.

در افرادی که فعالیت کانونی بتا در نوار مغزی آن‌ها بیشتر به چشم می‌آید، احتمالا نقص جمجمه وجود دارد که به آن ریتم شکستگی می‌گویند؛ ناگفته نماند که مصرف برخی داروها عامل تشدید فعالیت امواج بتا خواهد بود!

تشخیص تومور مغزی با نوار مغز؛ وجود الگوهای تشنج در مغز

هرگاه در نتیجه EEG، تشنج‌های طولانی مدت با بازه زمانی بیش از ۱۰ دقیقه ثبت شوند، فرد احتمالا به صرع مبتلا است. اگر این وضعیت با حالت آفازی یا سایر علائم بالینی همراه باشد، احتمال تشکیل تومور مغزی وجود دارد؛ همچنین ممکن است در اثر درمان یا عوارض ناشی از برخی حالت‌های غیر تشنجی، این گونه الگوها در نوار مغز بیمار مشاهده شوند.

به همین دلیل، تشخیص تومور مغزی با نوار مغز در بیمارانی که با تشنج تازه‌شروع مراجعه می‌کنند، از اهمیت بالایی برخوردار است. در این موقعیت، نوار مغز می‌تواند مشخص کند که آیا تشنج منشأ کانونی دارد و آیا این کانون می‌تواند با یک ضایعه ساختاری مانند تومور مرتبط باشد یا خیر.

تشخیص نکروز حاصل از پرتو درمانی از تومور

گاهی برای درمان تومورهای مغزی، از پرتو درمانی استفاده می‌شود که یکی از عوارض دیررس آن، نکروز پرتویی نام دارد. نکروز پرتویی باعث ایجاد التهاب شده و با تاثیر بر بافت طبیعی مغز، می‌تواند عامل بیماری التهابی چشم باشد. این عارضه معمولا به شکل یک توده در حال رشد است، که تشخیص آن از طریق سایر اسکن‌های مغزی مانند سی تی اسکن یا MRI امکان‌پذیر نیست! در چنین مواردی ممکن است نوار مغز در تشخیص تومور از نکروز پرتویی، موفق‌تر عمل کند. البته استفاده از پت اسکن و بررسی الگوی متابولیسمی مغز نیز کمک‌کننده خواهد بود.

چه تومورهایی با نوار مغز تشخیص داده می شوند؟

در اغلب موارد، الگوهای EEG مستقل از پاتولوژی تومور هستند؛ با این حال، معمولا بر اساس شدت اختلالاتی که در نتایج EEG به وجود می‌آیند، می‌توان تا حدودی نوع تومور را تشخیص داد. انواع تغییر رفتار نوار مغز در تشخیص تومور، به شکل زیر دسته بندی می‌شوند:

1. تومورهای خارج محوری که رشد آهسته دارند. تغییر خفیفی در EEG ایجاد می‌کنند، که مننژیوما یکی از آن‌ها است. اما تومورهای داخل محوری که خیلی سریع رشد می‌کنند، تغییرات شدیدی در نوار مغز به وجود می‌آورند؛ مانند گلیوبلاستوما.
2. تومورهای خوش خیم داخل محوری که تاثیرات متوسطی بر نتیجه نوار مغز در تشخیص تومور دارند؛ مانند آستروسیتوما یا الیگودندروگلیوما.
3. وجود ترشحات اینترکتال که بیشتر در تومورهای با سرعت رشد پایین دیده می‌شوند؛ ضمن اینکه ممکن است آن‌ها در تومورهای درجه بالا نیز مشاهده گردند.

البته باید توجه داشت که تشخیص تومور مغزی با نوار مغز در همه انواع تومورها به یک اندازه دقیق نیست. برخی تومورهای سطحی یا تومورهایی که باعث تحریک قشر مغز می‌شوند، تغییرات واضح‌تری در EEG ایجاد می‌کنند؛ در حالی که ضایعات عمقی‌تر ممکن است با وجود اهمیت بالینی بالا، نوار مغز نسبتاً طبیعی‌تری داشته باشند.

مشخصه های موجی انواع تومور در نوار مغزی

انواع تومورها را می‌توان بر اساس تاثیری که بر انتشار امواج کند یا سریع می‌گذارند، به شکل زیر شناسایی کرد:

• مننژیوم که یک توده خارج محوری است، مغز را فشرده می‌کند؛ اما تاثیر آن بر نوار مغز تنها زمانی قابل توجه است، که اندازه تومور بزرگ باشد. کند شدن کانونی و نامتقارن شدن امواج بتا، از تغییرات نوار مغز در تشخیص تومور مننژیوم به حساب می‌آیند.
• گلیوماها که رشد آهسته دارند. این تومورهای خوش خیم باعث بروز اختلالات موضعی در امواج تتا می‌شوند. معمولا گلیوماها عامل تشنج هستند و در نهایت، باعث ظهور امواج دلتا با فرکانس ۲ تا ۳ هرتز خواهند شد.
• تومورهای متاستاتیک به مغز، که معمولا در اثر انواع سرطان کلیه، ریه، پستان و ملانوم به وجود می‌آیند. چنانچه متاستاز در دو طرف مغز انجام گیرد، امواج آهسته با شدت بیشتری در مغز یافت می‌شوند؛ هر چند دامنه‌های نامتقارنی دارند! تغییرات حاصل از متاستازها نسبت به تغییرات ناشی از گلیوماهایی با اندازه و محل مشابه، خفیف‌تر هستند. به طوری که امواج آهسته منتشر شده اغلب فرکانس بالاتر، دامنه‌ای کوتاه‌تر و ماندگاری کمتری خواهند داشت؛ ضمن اینکه ریتم‌های پس زمینه طبیعی، همچنان برقرار هستند. ^{EEG in Brain Tumors}

آیا نوار مغزی همیشه برای تشخیص تومور مفید است؟

بررسی تفاوت نوار مغز نرمال و نوار مغز غیر نرمال می‌تواند به تشخیص تومور مغزی کمک کند. اما لازم است اشاره کنیم که گاهی نامتقارن بودن و یا اختلال در ریتم امواج مختلف، در لحظه رخ می‌دهد و ممکن است گمراه‌کننده باشند!

در پاسخ به این سوال که آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد، باید به محدودیت‌های این روش هم توجه کرد. EEG ممکن است در برخی بیماران طبیعی باشد، حتی زمانی که تومور در مغز وجود دارد. بنابراین نبودِ یافته غیرطبیعی در نوار مغز، به‌تنهایی تومور مغزی را رد نمی‌کند و همچنان بررسی‌های تکمیلی ضرورت دارند.

علاوه بر این ممکن است فاکتورهای دیگری مانند هیپرونتیلاسیون، باعث تشدید کندی کانونی شوند که در این صورت نیز نتیجه نوار مغز در تشخیص تومور مغزی، کمی پیچیدگی ایجاد می‌کند. حدود ۵ درصد از تومورهای نیمکره و ۲۵ درصد از تومورهایی که در عمق مغز ایجاد می‌گردند هم باعث EEG نرمال خواهند شد.

به نقل از مجله Journal of Neuro-Oncology:

اگرچه EEG برای تشخیص تومور به‌عنوان روش قطعی توصیه نمی‌شود، اما می‌تواند در حدود نیمی از بیماران الگوهای غیرطبیعی مرتبط با تومور را ثبت کند.

به همین خاطر، اگر دوباره بپرسیم آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد، پاسخ علمی این است که گاهی بله، اما نه همیشه و نه به‌صورت قطعی. ارزش اصلی EEG در این است که به پزشک هشدار می‌دهد شاید یک ضایعه ساختاری در مغز وجود داشته باشد و باید با روش‌های تصویربرداری دقیق‌تر بررسی شود.

برای تشخیص تومور با نوار مغز چه کنیم؟

در صورت مشاهده علائم اولیه تومور مغزی، احتمالا پزشک متخصص، تهیه نوار مغز را به شما توصیه می‌کند. در چنین شرایطی باید به یک مرکز تخصصی نوار مغز مانند کلینیک زیما درمان مراجعه کنید، تا نوار مغز شما با بالاترین کیفیت و دقت حاضر شود. ناگفته نماند که پزشکان حاضر در مرکز تخصصی زیما درمان، می‌توانند برای تفسیر نتایج نوار مغز در تشخیص تومور به شما کمک کنند.

اگر هدف شما تشخیص تومور مغزی با نوار مغز باشد، مراجعه به مرکز معتبر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کیفیت ثبت سیگنال‌ها، تجربه متخصص در تفسیر الگوهای غیرطبیعی و ارتباط این یافته‌ها با علائم بیمار، همگی در نتیجه‌گیری نهایی اثرگذار هستند.

البته پیش از مراجعه حضوری به این مرکز تخصصی، می‌توانید از طریق اطلاعات تماس موجود در سایت، قیمت نوار مغز را جویا شده و در نهایت، نوبت خود را رزرو کنید.

در نهایت، باید گفت که نوار مغز به تنهایی نمی‌تواند برای تشخیص قطعی تومور به کار رود، اما می‌تواند نشانه‌های اولیه اختلال عملکرد مغز را آشکار کند. بنابراین، اگر از خود می‌پرسید «آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد؟» پاسخ این است که گاهی تغییرات غیرطبیعی مشاهده می‌شود، اما کافی نیست. به همین ترتیب، «آیا تومور مغزی در نوار مغز مشخص می شود؟» تنها در برخی بیماران امکان‌پذیر است. در نهایت، «EEG برای تشخیص تومور» یک ابزار کمکی محسوب می‌شود که باید در کنار MRI یا سی‌تی‌اسکن به کار رود.

به بیان ساده، تشخیص تومور مغزی با نوار مغز زمانی بیشترین ارزش را دارد که به‌عنوان بخشی از یک ارزیابی کامل عصبی در نظر گرفته شود، نه به‌عنوان تنها ابزار تشخیصی. به همین دلیل، پاسخ نهایی به این پرسش که آیا نوار مغز تومور را نشان می دهد، وابسته به نوع تومور، محل ضایعه، شدت علائم و تفسیر تخصصی پزشک خواهد بود.