نقشه مغزی اسکیزوفرنی چگونه است؟ بررسی تشخیص بیماری اسکیزوفرنی

اختلال اسکیزوفرنی حدود ۲۰ میلیون نفر در جهان را تحت تأثیر قرار داده است. بررسی نقشه مغزی اسکیزوفرنی نشان می‌دهد که کاهش فعالیت لوب فرونتال و اختلال در ارتباط نواحی مغزی، از ویژگی‌های اصلی بیماران است. این یافته‌ها به متخصصان کمک می‌کند تا تشخیص بیماری اسکیزوفرنی دقیق‌تر انجام شود و مسیر تشخیص و درمان Schizophrenia هدفمندتر گردد.

بررسی نقشه مغزی در بیماران اسکیزوفرنی، نشان می‌دهد که حجم امواج دلتا و تتا در قسمت جلوی مغز، بیشتر از حد عادی است. در برخی دیگر از افراد، افزایش حجم این نوع امواج به صورت همزمان با کاهش امواج آلفا رخ می‌دهد. ممکن است بتوان این تغییرات را به بر هم خوردن تعادل انتقال دهنده‌های عصبی از جمله دوپامین و سروتونین مرتبط دانست.

در ادامه این مطلب خواهیم دید که نقشه مغزی اسکیزوفرنی چه تفاوتی با مغز سالم دارد. همچنین درباره این که تهیه نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی چه کمکی به درمان وی می‌کند، صحبت خواهیم کرد.

منظور از نقشه مغزی اسکیزوفرنی چیست؟

نقشه مغزی، یکی از انواع روش‌های تصویربرداری از فعالیت مغز است، که می‌تواند امواج مغزی را دریافت کرده و تحلیل کمی آن‌ها را به عنوان نتیجه نمایش می‌دهد. همچنین با کمک QEEG می‌توان ارتباط بین نواحی مختلف مغز را نیز بررسی نمود.

در بیماران اسکیزوفرنی، نوسان امواج مغزی دچار مشکل می‌شود. برای مثال امواجی که فرکانس پایین دارند، بیشتر از حالت عادی در مغز منتشر می‌گردند. از طرفی، معمولا بیماران اسکیزوفرنی دچار مشکلات شنوایی هستند که این مساله، تا حد زیادی می‌تواند به اختلال در انتشار امواج گاما مربوط باشد! ^{Out-of-Sync Brain Waves May Underlie Learning Deficit Linked to Schizophrenia}

همچنین بر اساس برخی تحقیقات علمی، میزان دوپامین موجود در مغز این بیماران افزایش می‌یابد که این حالت، اغلب علت بروز توهم و هذیان در این بیماران در نظر گرفته می‌شود. نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی به خوبی می‌تواند این گونه تغییرات را نشان دهد.

بر اساس مقاله منتشر شده در ژورنال روان‌پزشکی لانست (The Lancet Psychiatry, 2021)، بررسی نقشه مغزی اسکیزوفرنی نشان می‌دهد که بیماران کاهش اتصال عملکردی در شبکه پیش‌پیشانی–هیپوکامپ دارند که می‌تواند به عنوان نشانگر زیستی برای تشخیص بیماری اسکیزوفرنی به کار رود.

تفاوت نقشه مغز بیمار اسکیزوفرنی با مغز سالم

در یک مغز سالم، تمامی امواج مغزی در بازه‌های فرکانسی مشخص یافت می‌شوند؛ اما بسته به موقعیتی که فرد در آن قرار می‌گیرد، حجم انتشار هر یک از این امواج متفاوت است! برای مثال اگر شخص در حالت خواب عمیق باشد، امواج دلتا بیشتر از زمانی که فرد در حالت بیداری و هوشیاری به سر می‌برد، منتشر می‌گردند! یا در مواقعی که شخص به حل مساله می‌پردازد و یا باید بر روی یک مشکل یا موقعیت خاص متمرکز باشد، امواج بتا با شدت بیشتری در مغز ظاهر می‌شوند.

اما در نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی، انتشار امواج فرکانس پایین از جمله دلتا، تتا و آلفا، در موقعیت‌هایی غیر از خواب یا رویا پردازی، به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد! اتفاقا علائم بیماری اسکیزوفرنی از جمله نداشتن تمرکز، نقص توجه، مشکلات شناختی و اختلالات حافظه‌ای، به انتشار بیش از حد امواج آلفا، تتا و دلتا مربوط می‌شوند. ^{SCHIZOPHRENIA and QEEG}

بر اساس برخی مطالعات، افزایش حجم امواج گاما در مغز نیز می‌تواند یک شاخص زیستی برای تشخیص این بیماری باشد! بنا به نظر یکی از پژوهشگران: «کودکان و نوجوانان در معرض خطر ژنتیکی اختلالات اسکیزوفرنی، اما بدون علائم قابل مشاهده، همان الگوهای اختلال امواج گاما را نشان می‌دهند که بیماران واقعی دارند». این حالت، در نتایج QEEG قابل مشاهده خواهد بود؛ به همین دلیل امروزه کاربرد اسکن مغزی برای روانشناسی و تشخیص بیماری‌های روان، تقریبا به یک ضرورت تبدیل شده است! ^{Reduction in Gamma Brain Waves Linked to Psychotic Disorders}

آیا تنها نقشه مغزی برای تشخیص اسکیزوفرنی کافی است؟

با اینکه نقشه مغزی در بیماران اسکیزوفرنی می‌تواند عدم تعادل در امواج مغزی را به خوبی نشان دهد، اما این بیماری می‌تواند ساختار مغز را نیز تغییر دهد! به همین دلیل معمولا پزشک متخصص از سایر اسکن‌های مغزی مانند MRI و پت اسکن نیز کمک می‌گیرد.

به عنوان مثال در بیماران مبتلا به این اختلال روانی، حجم ماده خاکستری و ماده سفید مغز نسبت به فرد سالم کمتر است. کاهش حجم ماده خاکستری در لوب گیجگاهی و پیشانی، باعث اختلال در تفکر و قضاوت بیمار می‌شود. همچنین اگر حجم ماده سفید در نقاط عمیق مغز نسبت به حالت طبیعی کمتر باشد، ارتباط بین نورون‌های عصبی مختل شده و فعالیت‌های حیاتی بدن تحت تاثیر قرار می‌گیرند. این گونه تغییر ساختارهای مغزی، در آزمایش MRI به خوبی قابل تشخیص هستند. ^{Schizophrenia Brain vs. Neurotypical Brain}

طبق گزارش انجمن روان‌پزشکی آمریکا (American Psychiatric Association, 2020)، استفاده از تصویربرداری و نقشه مغزی اسکیزوفرنی باعث می‌شود که پزشکان علاوه بر تشخیص بیماری اسکیزوفرنی، روند پاسخ به درمان را هم بررسی کنند و نتایج بهتری در تشخیص و درمان Schizophrenia به دست آید.

برای تشخیص اسکیزوفرنی نقشه مغزی بهتر است یا پت اسکن؟

یکی از فاکتورهایی که به تشخیص بیماری اسکیزوفرنی کمک می‌کند، حجم انتقال دهنده‌های عصبی و ترکیبات شیمیایی موجود در مغز است. تحقیقات نشان می‌دهند که دوپامین اضافی می‌تواند باعث استرس شده و خلق و خوی فرد را تحت تاثیر قرار دهد؛ ضمن اینکه قدرت تصمیم گیری بیمار را مختل می‌سازد!

لازم است بدانید که دوپامین اضافی در مغز بیماران اسکیزوفرنی، عامل بسیاری از علائم این اختلال روانی از جمله هذیان گویی، صحبت کردن نامفهوم و توهم به حساب می‌آید! مقدار انتقال دهنده‌های عصبی در مغز از جمله دوپامین، گلوتامات و سروتونین، در آزمایش پت اسکن اندازه‌گیری می‌شود. بنابراین در کنار نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی، می‌توان از نتایج پت اسکن و سایر اسکن‌های مغزی نیز کمک گرفت که این موضوع، به صلاحدید پزشک متخصص بستگی دارد. ^{Schizophrenia Brain vs. Neurotypical Brain}

آیا نقشه مغزی بیماران اسکیزوفرنی با یکدیگر مشابه است؟

هر چند اختلال اسکیزوفرنی می‌تواند جنبه‌های مختلف زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد، اما علائم این اختلال در هر فرد با دیگری متفاوت است. برای مثال برخی افراد، مشکلاتی مانند تحریک پذیری، اختلالات خواب، کناره‌گیری اجتماعی، کاهش تکلم و از دست دادن انگیزه را تجربه می‌کنند؛ در حالی که برای برخی دیگر از بیماران، هذیان گفتن، سخنان نامفهوم، توهم زدن، تغییر در حواس (بویایی، چشایی، شنوایی و بینایی)، از جمله علائم اسکیزوفرنی به حساب می‌آیند.

در نقشه مغزی علت ایجاد این علائم نمایش داده می‌شود. با توجه به اینکه بیماری اسکیزوفرنی می‌تواند ساختار مغز هر فرد را به شیوه‌ای متفاوت تغییر دهد، بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که نقشه مغزی همه بیماران، نتایج مشابهی داشته باشد. البته برخی علائم مانند مشکلات حافظه‌ای، اختلالات خواب، نقص توجه و نداشتن تمرکز، تقریبا در تمام بیماران مشترک بوده و در نقشه مغزی آن‌ها مشاهده می‌شوند؛ اما علائم دیگر باید منحصر به شخص بیمار بررسی و تحلیل گردند. درست شبیه به وضعیتی که درباره سایر اختلالات روانی از جمله نقشه مغزی وسواس برقرار است.

تاثیر نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی در درمان او

مهم‌ترین کاربرد نقشه مغزی، کمک به تشخیص انواع اختلالات روانی است؛ اما در برخی روش‌های درمانی از جمله نوروتراپی، شامل نوروفیدبک و بیوفیدبک، نقشه مغزی نقش تعیین کننده‌ای دارد! در واقع پیش از شروع درمان، پزشک متخصص باید نقشه مغزی بیمار را بررسی کند تا مطابق با آن، برنامه‌ریزی درمانی را انجام داده و تمرینات مورد نیاز برای خود تنظیمی مغز را به بیمار آموزش دهد. از طرفی، در طول درمان و پس از گذشت چند جلسه، بیمار مجددا باید برای آزمایش نقشه مغزی اقدام کند تا میزان اثربخشی درمان تعیین گردد.

البته حتی در درمان دارویی اسکیزوفرنی نیز ممکن است پزشک انجام این آزمایش را از بیمار درخواست کند. با توجه به اینکه این اختلال روانی می‌تواند به مرور زمان ساختار و عملکرد مغز را تغییر دهد، بنابراین کمک گرفتن از نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی در طول درمان، اهمیت زیادی خواهد داشت.

عوارض نقشه مغزی برای بیماران اسکیزوفرنی

برخی افراد، درباره عوارض نقشه مغزی احساس نگرانی دارند. لازم است بدانید که آزمایش نقشه مغزی در اصل همان نوار مغز است، که به شکل کمّی تحلیل می‌شود! برای انجام این آزمایش، تنها باید چسبک‌هایی بر روی پوست سر چسبانده شوند، تا امواج مغزی از نواحی مختلف دریافت و ثبت گردند. در موارد نادر، برخی بیماران در حین انجام آزمایش دچار استرس و تنگی نفس می‌شوند؛ اما در حالت کلی، این آزمایش کاملا غیر تهاجمی و بدون درد است و نیازی به جراحی یا مصرف دارو ندارد؛ در نتیجه یک آزمایش کاملا بی‌خطر به حساب می‌آید.

نقشه مغزی اسکیزوفرنی برای کودکان و نوجوانان

مطالعات علمی نشان می‌دهند که بیماری اسکیزوفرنی می‌تواند به صورت ژنتیکی به افراد منتقل شود. لازم است اشاره کنیم که معمولا مردان در سنین ۲۰ تا ۲۵ سالگی و زنان در ۲۵ تا ۳۰ سالگی، اولین علائم اسکیزوفرنی را مشاهده می‌کنند؛ آن هم بدون هشدار! در صورت عدم تشخیص سریع این اختلال روانی، ممکن است علائم جدی آن از جمله روان پریشی تا پایان عمر باقی بمانند!

بنابراین اگر بستگان درجه اول کودکان و نوجوانان به این بیماری مبتلا شده باشند، تهیه نقشه مغزی و انجام سایر آزمایش‌ها می‌تواند به تشخیص زود هنگام این اختلال روانی در آن‌ها کمک کند. در نتیجه با مداخله اولیه و درمان به موقع، از بروز علائم جدی پیشگیری خواهد شد. همچنین در این آزمایش، نقشه مغزی کودک بیش فعال نیز قابل بررسی است تا اقدامات لازم هر چه سریع تر صورت بگیرد. ^{Brain Mapping in Adolescents With Very Early Onset Schizophrenia}

بهترین مرکز درمانی برای تهیه نقشه مغزی اسکیزوفرنی

برای تهیه نقشه مغزی بیمار اسکیزوفرنی می‌توانید به کلینیک زیما درمان مراجعه کنید. پزشکان حاضر در کلینیک زیما درمان می‌توانند در تحلیل نتایج نقشه مغزی به شما کمک کرده و در صورت نیاز، برنامه درمانی مناسبی را تنظیم نمایند. در حال حاضر زیما درمان، یکی از بهترین کلینیک‌هایی است که آزمایش نقشه مغزی را با هزینه مناسب (حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون تومان در مهر ۱۴۰۴) برای بیماران انجام می‌دهد. فراموش نکنید قبل از مراجعه حضوری نوبت خود را رزرو نمایید.

در نهایت، تحلیل نقشه مغزی اسکیزوفرنی به پزشکان امکان می‌دهد تا تغییرات مغزی بیماران را ردیابی کنند. چنین رویکردی باعث می‌شود تشخیص بیماری اسکیزوفرنی با اطمینان بیشتری صورت گیرد و راهکارهای دارویی و روان‌درمانی در مسیر تشخیص و درمان Schizophrenia انتخاب شوند.