نقشه مغزی کودک بیش فعال | تفسیر نقشه مغزی کودکان بیش فعال

بررسی نقشه مغزی کودک بیش فعال یکی از دقیق‌ترین راه‌ها برای تشخیص ADHD است. در تفسیر نقشه مغزی کودکان بیش فعال معمولا مشاهده می‌شود که حدود ۸۰٪ از کودکان مبتلا به ADHD دارای افزایش امواج تتا و کاهش امواج بتا در مغز هستند؛ این تغییر الگو باعث بروز مشکلاتی مثل کاهش توجه، بی‌قراری و گاهی اختلالات یادگیری می‌شود. طبق پژوهش‌های جهانی، شیوع ADHD در کودکان حدود ۵ تا ۷ درصد گزارش شده که در بسیاری از موارد نقشه مغزی کودکان ADHD می‌تواند به تشخیص سریع‌تر کمک کند.

امواج مغزی، فرکانس‌های سریع و کند دارند و انتشار هر یک از آن‌ها در موقعیت‌های مختلف ضروری است؛ توجه به این مساله در تفسیر نقشه مغزی، مهم است. برای مثال در کودکان مبتلا به ADHD، امواج تتا، دلتا و گاها آلفا که فرکانس متوسط رو به پایین دارند، بیشتر از حد معمول منتشر می‌شوند؛ در نتیجه کودک دچار اختلال در تمرکز و یادگیری خواهد شد!

از طرفی امواج بتا با بالاترین فرکانس، زمانی منتشر می‌شوند که شخص باید یک مساله را حل کرده و یا بر روی انجام یک کار حساس، تمرکز کند. این در حالی است که اگر این امواج با شدت غیرضروری منتشر گردند، باعث بروز اضطراب خواهند شد! در نقشه مغزی کودکانی که به ADHD و اضطراب مبتلا هستند، ممکن است فرکانس‌های هر دو دسته امواج مغزی، نامتعادل به نظر برسند. در ادامه این مطلب، به بررسی هر چه بهتر نقشه مغزی در کودکان بیش فعال می‌پردازیم.

تفاوت نقشه مغزی کودک بیش فعال با کودک سالم

مغز کودک سالم از چند نظر با مغز کودک بیش فعال متفاوت است:

• ساختار مغز؛ در کودکان بیش فعال، قشر جلوی مغز، هیپوکامپ، آمیگدال و مخچه، حجم کمتری نسبت به کودک عادی دارد!
• عملکرد مغز؛ فعالیت برخی نواحی مغز، کمتر از حد عادی بوده و جریان خون در ناحیه جلوی مغز کاهش می‌یابد.
• فعالیت انتقال دهنده‌های عصبی؛ سطح دوپامین و نوراپی نفرین در مغز کودکان بیش فعال، کمتر از مغز سالم است.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ توسط محققان دانشگاه علوم بهداشت اورگان (OHSU) نشان داد که استفاده از تصویربرداری عصبی می‌تواند به پیش‌بینی بهتر علائم ADHD در کودکان کمک کند.

اصلی‌ترین تفاوت نقشه مغز کودک بیش فعال با مغز کودک سالم، اختلاف در فرکانس و سرعت انتشار امواج مغزی است. الگوی امواج مغزی مرتبط با ADHD در مغز سالم، به صورت زیر است:

1. امواج دلتا (1 تا 3 هرتز) کندترین فرکانس و بالاترین دامنه را دارند و در حالت خواب یا آرامش کامل، منتشر می‌گردند.
2. امواج تتا (4 تا 8 هرتز) که در دو دسته تقسیم بندی می‌شوند؛ امواج تتا با فرکانس ۴ تا ۵ هرتز در هنگام رویا پردازی یا خیال پردازی منتشر می‌گردند. در حالی که امواج تتا با فرکانس ۶ تا ۸ هرتز، اصولا برای حل مساله پیچیده و تمرکز درونی ظاهر می‌شوند. در حالت‌هایی مانند هیپنوتیزم و مدیتیشن عمیق، امواج تتای فرکانس بالا در مغز غالب هستند. البته گاهی در حالت بیداری نیز امواج مغزی تتا ۶ تا ۸ هرتزی منتشر می‌گردند!
3. امواج آلفا (۸ تا ۱۱ هرتز) در گروه امواج کُند و دامنه بالا به حساب می‌آیند، که در حین آرامش ظاهر می‌شوند. برای مثال، اگر کسی فقط چشمان خود را بسته و شروع به تصویرسازی کند، شدت انتشار امواج آلفا در مغز وی به یکباره افزایش می‌یابد؛ برای این کار حدود 30 ثانیه زمان نیاز است!
4. امواج بتا (16 هرتز به بالا) که این دسته امواج مغزی سرعت بالایی دارند و برای ایجاد تمرکز و حل مسائل پیچیده منتشر می‌گردند.

رفتار امواج مغزی کودک بیش فعال

ترکیب امواج مغزی در نقشه مغزی کودک بیش فعال، با حالت طبیعی متفاوت خواهد بود. در ساده‌ترین حالت، انتشار بیش از حد امواج تتا، دلتا و آلفا در نتایج این آزمایش، به وضوح به چشم می‌خورد. در واقع، هنگامی که امواج آهسته بیش از حد طبیعی در لوب پیشانی مغز منتشر گردند، تمرکز کودک کمتر شده و قدرت یادگیری وی به شدت کاهش می‌یابد؛ به بیان دیگر کودک دچار نقص توجه شده و کنترلی بر روی احساسات خود نخواهد داشت.

نکته‌ای که لازم است به آن توجه کنید این است که هیچ یک از امواج مغزی بر دیگری برتری ندارد. در حالت طبیعی، تمامی امواج مغزی در مغز منتشر می‌شوند و این یک ضرورت برای مغز سالم است. اما اگر فرکانس و سرعت امواج در حالت تمرکز، خواب، استراحت، رویاپردازی یا شرایط مختلف تغییر کند، می‌تواند عامل بیش فعالی باشد که این مساله، از نقشه مغزی کودک بیش فعال، قابل درک خواهد بود. ^{QEEG Test- ADHD Brain Scan & Mapping of Brain Waves}

اهمیت نقشه مغزی کودک بیش فعال در تشخیص ADHD

هر نوع اختلال روانی زمانی به وجود می‌آید، که ساختار مغز یا ارتباط بین نواحی مختلف آن نسبت به حالت طبیعی، متفاوت باشد. تفاوت‌های مغز سالم با مغز بیمار را می‌توان از فرکانس امواج مغزی منتشر شده، تشخیص داد. این نکته، تاثیر عوامل جانبی بر تشخیص اختلالات روانی را از بین می‌برد!

تحقیقی در سال ۲۰۲۵ در دانشگاه سنتا کلارا نشان داد که استفاده از ابزار تصویربرداری مغزی با بازخورد در زمان واقعی می‌تواند به کودکان مبتلا به ADHD در انجام وظایفی که نیاز به حافظه کاری دارند، کمک کند.

برای مثال، معمولا سوگیری‌های جنسیتی می‌توانند بر تشخیص دقیق ADHD در کودکان و بزرگسالان تاثیرگذار باشند. نتایج مطالعات نشان می‌دهند، که پسران در سنین پایین‌تر و با درصد بالاتری نسبت به دختران، به ADHD مبتلا می‌گردند. این در حالی است که کلیشه‌های مربوط به رفتار جنسیتی، می‌توانند علائم بیش فعالی را در دختران پنهان کنند! به این معنا که کودکان دختر معمولا اضطراب، افسردگی یا عدم تمرکز را بروز نداده یا به دلایل دیگر نسبت می‌دهند؛ به همین دلیل، ممکن است در تشخیص ADHD در دختران، وقفه افتد!

از طرفی، پسران معمولا بیش فعالی را با فعالیت بدنی شدید نشان می‌دهند، که قابل تشخیص است؛ در حالی که نقص توجه و مشکل در تمرکز، علائم اصلی بیش فعالی در دختران هستند که کاملا درونی خواهند بود. ^{Understanding the ADHD Brain Scan}

از آن جا که پزشک متخصص مغز و اعصاب، درک کاملی از عملکرد فرکانس‌های امواج مغزی و تاثیر آن‌ها بر خواب، تمرکز، آرامش یا یادگیری دارد، بنابراین با تحلیل نقشه مغزی کودک بیش فعال، احتمال خطا در تشخیص بیش فعالی در کودکان و بزرگسالان (دختر و پسر)، به حداقل می‌رسد.

همچنین در صورتی که سایر اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب به صورت همزمان با ADHD به وجود آیند، علت بروز آن‌ها در نقشه مغزی قابل مشاهده خواهد بود. برای مثال، معمولا افزایش یا کاهش بیش از حد فرکانس امواج بتا، باعث این اختلالات می‌گردند و این موضوع، از نقشه مغزی فرد افسرده یا مضطرب قابل تشخیص است! ^{QEEG Test- ADHD Brain Scan & Mapping of Brain Waves | BNC}

نحوه ثبت نقشه مغزی کودکان بیش فعال

نقشه برداری از مغز یک آزمایش کاملا غیر تهاجمی است، که با کمک ۱۹ سنسور حساس انجام می‌گیرد. برای ثبت فعالیت مغز، یک کلاه مخصوص مجهز به ۱۹ حسگر بر روی سر کودک قرار گرفته و یک دماسنج، دمای بدن او را اندازه می‌گیرد؛ بدون آنکه تاثیری بر افزایش یا کاهش دمای بدن کودک داشته باشد! دستگاه، فعالیت نواحی مختلف مغز را دریافت کرده و پس از تجزیه و تحلیل کمّی داده‌های دریافتی، آن‌ها را ثبت می‌کند.

در نتایج آزمایش نقشه مغزی کودک بیش فعال، علاوه بر فعالیت نواحی مغز به صورت مجزا، میزان هماهنگی بین این قسمت‌ها نیز بررسی می‌گردد! گاهی یک اختلال روانی، از عدم هماهنگی بین قسمت‌های مختلف مغز ناشی می‌شود؛ بنابراین بررسی نقشه مغزی شخص می‌تواند به تشخیص دقیق علت آن کمک کند.  ^{QEEG Brain Mapping for ADHD, Autism & More}

اهمیت نقشه مغزی در درمان ADHD کودکان

از آن جا که نقشه مغزی هر فرد منحصر به خود شخص است، بنابراین پزشک متخصص می‌تواند بر اساس اختلال موجود در مغز، بهترین روش درمانی را انتخاب نماید. یکی از بهترین کاربردهای نقشه مغزی کودک بیش فعال، استفاده از آن در درمان ADHD با نوروفیدبک یا لورتا نوروفیدبک است. در واقع نقشه مغزی به پزشک کمک می‌کند، تا اختلال موجود در سرعت و فرکانس امواج مغزی را تشخیص داده و ناهماهنگی‌های موجود در ساختار مغز را ارزیابی نماید؛ سپس بر اساس آن، تمرینات مغزی مناسبی را به بیمار آموزش دهد. ضمن این که در طول درمان کودک مبتلا به ADHD، تهیه نقشه مغزی می‌تواند میزان اثربخشی درمان را مشخص کند. ^{Neurofeedback for ADHD}

آیا نقشه مغزی برای کودک بیش فعال، ایمن است؟

از آن جا که در تهیه نقشه مغزی هیچ گونه برش جراحی، کاشت الکترود یا تزریق دارویی انجام نمی‌گیرد، بنابراین این آزمایش برای کودکان آسیب خاص یا دردی در بر ندارد. همچنین، نقشه مغزی به هیچ گونه شوک الکتریکی یا پالس مغناطیسی نیازی نخواهد داشت. در طول این آزمایش، حسگرها تنها داده‌های مغزی را دریافت کرده و بدون آن که در ساختار مغز تغییری ایجاد کنند، فعالیت نواحی مغزی را ارزیابی خواهند کرد. ^{QEEG Quantitative Electroencephalogram}

بهترین زمان برای تهیه نقشه مغزی در کودکان بیش فعال

بهترین زمان برای تهیه نقشه مغزی کودک بیش فعال، زمانی است که علائم ADHD در او ظاهر می‌گردند. مواردی مانند نقص توجه، تحریک پذیری، بی‌قراری، اضطراب، نداشتن تمرکز و اختلال در یادگیری، می‌توانند علائم اولیه بیش فعالی در کودک باشند. بهتر است بلافاصله پس از مشاهده علائم یاد شده، کودک توسط پزشک متخصص معاینه شود؛ پس از تشخیص اولیه، پزشک متخصص تعیین می‌کند که آیا نیازی به انجام نقشه مغزی هست یا خیر.

کلینیک تخصصی زیما درمان، یکی از بهترین مراکز تشخیصی در حوزه سلامت روان و مغز و اعصاب است، که انواع آزمایش‌های نقشه مغزی و نوار مغزی را با بالاترین کیفیت برای بیماران انجام می‌دهند. ضمن اینکه پزشکان حاضر در این مرکز درمانی، می‌توانند پس از بررسی نقشه مغزی کودک بیش فعال، برنامه مناسبی را جهت درمان وی تنظیم نمایند.

به این ترتیب، اگر ‌خواهید در کوتاه‌ترین زمان ممکن، اختلال روانی کودک شما تشخیص داده شده و فرایند درمان آغاز گردد، همین حالا نوبت خود را در کلینیک زیما درمان رزرو نمایید. همچنین می توانید سایر اختلال ها مانند بررسی نقشه مغزی فرد بیمار آلزایمری را نیز در این کلینیک پیگیری کنید.

در نهایت، بررسی نقشه مغزی کودک بیش فعال یک ابزار ارزشمند در روند تشخیص و مدیریت ADHD محسوب می‌شود. با تفسیر نقشه مغزی کودکان بیش فعال می‌توان الگوهای غیرطبیعی امواج مغزی را شناسایی کرده و بر اساس آن روش‌های درمانی مناسب را انتخاب کرد. همچنین نقشه مغزی کودکان ADHD می‌تواند در ارزیابی تأثیر مداخلات درمانی و پیگیری روند بهبود کودک نقش کلیدی ایفا کند.