عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی | آشنایی با 11 تشدید کننده دوقطبی

اختلال دو قطبی بر اساس داده‌های مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIMH) حدود ۲٫۸ درصد جمعیت بزرگسال را درگیر کرده است. در بسیاری از بیماران، عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی مثل مصرف الکل، بی‌خوابی مزمن و تغییرات شدید هورمونی دیده می‌شود. نکته مهم این است که هر تشدید کننده دوقطبی می‌تواند شدت علائم را چند برابر کند و گاهی دلیل تشدید بای پولار در بیماران بازگشت‌کننده به بیمارستان، همین عوامل ساده ولی مهم است.

موارد دیگری، مانند عدم تعادل در انتقال دهنده‌های شیمیایی مغز و آسیب سلول‌های مغزی، می‌توانند باعث ابتلا به اختلال بای پولار گردند. حتی آسیب‌های دوران کودکی، مانند ADHD، سوء استفاده جنسی، تروریسم یا جنگ، می‌توانند عوامل محرک اختلال بای پولار در بزرگسالی باشند. در ادامه، درباره فاکتورهای تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی، توضیحات بیشتری ارائه خواهیم داد.

چه عواملی باعث اختلال دو قطبی می‌شوند؟

بیماری بای پولار در هر فرد، علت متفاوتی با دیگری دارد؛ این مشکل سلامت روان، بنا بر دلایل پزشکی و یا نامشخص، می‌تواند به وجود آید! دوره‌های افسردگی اساسی و شیدایی در اختلال دو قطبی نوع 1، یا هیپومانیا در اختلال دو قطبی نوع ۲، باعث نوسانات خلقی شدیدی می‌شوند، که کیفیت زندگی فرد را نیز به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار می‌دهند.^{Causes & Risk Factors of Developing Bipolar Disorder}

برای هر فرد، ممکن است یکی از موارد زیر، به عنوان عامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی، به حساب آید:

• ژنتیک و سابقه خانوادگی
• ابتلا به سایر اختلالات روانی مانند ADHD، اختلال شخصیت و اختلال OCD
• عدم تعادل در سطح دوپامین و سایر انتقال دهنده‌های عصبی در مغز
• میتوکندری آسیب دیده
• ترومای دوران کودکی

این موارد، تنها چند مورد از عوامل محرک دو قطبی به حساب می‌آیند؛ در ادامه، درباره نحوه تاثیر این عوامل بر بیماران دوقطبی، توضیحات بیشتری ارائه خواهیم داد.

علل ژنتیکی اختلال دو قطبی

تحقیقات علمی نشان می‌دهند، که اختلال دو قطبی با ژنتیک ارتباط نزدیکی دارد؛ به طوری که حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد از بیماران مبتلا به این اختلال روانی، در اثر وراثت به آن مبتلا شده‌اند. در حالت کلی، اگر یکی از خویشاوندان درجه یک یا اعضای خانواده، به اختلال دو قطبی مبتلا شده باشد، احتمال ابتلای سایر افراد خانواده به این بیماری، افزایش می‌یابد؛ اما این به آن معنا نیست، که حتما اعضای دیگر خانواده به این بیماری مبتلا می‌گردند.

تاثیر سایر اختلالات روانی در ابتلا به بیماری دو قطبی

انواع مشکلات سلامت روان، می‌توانند به عنوان عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی، به حساب آیند؛ در واقع، اگر فردی به یکی از بیماری‌های روانی زیر مبتلا گردد، شانس بروز بیماری بای پولار در او بیشتر خواهد بود:

1. بیماری ADHD
2. اختلالات خوردن
3. اختلال هراس یا حملات پانیک
4. اختلالات شخصیت
5. اختلال وسواس فکری عملی
6. اعتیاد به مواد مخدر

تاثیر عدم تعادل در ساختار و شیمی مغز بر ابتلا به دو قطبی

یکی دیگر از عواملی که می‌تواند تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی بوده، و یا فرد را مستعد ابتلا به این بیماری کند، بر هم خوردن تعادل شیمیایی در مغز و یا تغییر در ساختار آن است. دانشمندان مطالعات زیادی را در زمینه بررسی فعل و انفعالات سیستم گلوتاماترژیک داشته‌اند؛ همچنین، تحقیقات زیادی در زمینه انرژی سیستم عصبی مرکزی و ماده خاکستری مغز انجام داده‌اند. بر همین اساس نیز، مشخص شده که داروهای اختلال دو قطبی، به عنوان خط اول درمان این بیماری، می‌توانند با تغییر در سطح انتقال دهنده‌های عصبی مغز، وضعیت خلق و خوی فرد را بهبود بخشند!

از دست دادن سلول‌های مغزی و ابتلا به بیماری دو قطبی

شاید کمی برایتان عجیب باشد، اگر بدانید که در برخی بیماران دو قطبی، خون برای سلول‌های مغز سمی است! در واقع، سمی بودن خون، اتصال نورون‌ها به یکدیگر را تحت تاثیر قرار داده، و بر ساختار مغز تاثیر بگذارد؛ این مساله، می‌تواند از عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی باشد!

در نظر داشته باشید که هر چه بیمار، اپیزودهای افسردگی اساسی و شیدایی را بیشتر تجربه کند، تغییرات ساختاری بیشتری در مغز او رخ می‌دهد؛ حتی ممکن است عصبانیت در بیماران دوقطبی تشدید گردد.

عدم تعادل در انتقال دهنده‌های عصبی و اختلال دو قطبی

مسیرهای انتقال عصبی، به طور مستقیم با سلامت روان ارتباط دارند. ارزیابی‌هایی که بر روی مسیرهای انتقال دهنده‌های شیمیایی مغز انجام گرفته‌اند، مشخص کرده که سطح و تعادل این انتقال دهنده‌ها، بر بیماری دو قطبی تاثیر گذار هستند.

این مواد شیمیایی شامل موارد زیر هستند:

• سروتونین
• نوراپی نفرین
• دوپامین
• اسید γ -آمینوبوتیریک (GABA)
• سیستم‌های گلوتامات

نقش میتوکندری آسیب دیده در ابتلا به بیماری دوقطبی

تحقیقات علمی که تاکنون درباره عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی انجام گرفته‌اند، نشان می‌دهند که اختلال عملکرد میتوکندری، می‌تواند احتمال ابتلا به انواع اختلالات روانی و نوسانات خلقی، از جمله دو قطبی را افزایش دهند؛ زیرا میتوکندری به عنوان نیروگاه تولید انرژی در سلول‌ها، باید واکنش‌های بیوشیمیایی را مدیریت نمایند. از این رو، اگر در عملکرد آن‌ها اختلال ایجاد گردد، تغییرات متابولیک و آسیب‌های اکسیداتیو رخ می‌دهند؛ این یعنی می‌توانند بر عملکرد سلول‌های مغزی نیز تاثیرگذار باشند.

تاثیر ترومای کودکی بر ابتلا به دوقطبی

یکی دیگر از مهم‌ترین عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی، تروماهایی است که در زمان کودکی برای فرد رخ داده‌اند! در واقع، با اینکه بسیاری از افراد به واسطه استعداد ژنتیکی، ممکن است به اختلال بای پولار مبتلا شوند، اما عوامل محیطی از جمله تروماهای کودکی، تاثیر مستقیمی بر نحوه رشد مغز می‌گذارند! بنابراین، در صورتی که فرد از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به اختلالات روانی باشد، هر ترومایی می‌تواند تشدید‌ کننده مشکلات سلامت روان باشد.

تحقیقات نشان می‌دهند، که تروماهای دوران کودکی باعث می‌شوند، تا علائم دوقطبی زودتر ظاهر شده و حتی فرد، در معرض خطر سوء استفاده مواد و اقدام به خودکشی قرار گیرد. از مهم‌ترین آسیب‌های دوران کودکی، که می‌توانند عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی به حساب آیند، عبارتند از:

1. بی توجهی
2. سوء استفاده جنسی، جسمی و عاطفی
3. شاهد خشونت در خانه
4. بزرگ شدن با یکی از بستگان مبتلا به بیماری روانی
5. از دست دادن عزیزان نزدیک
6. زنده ماندن از یک بلای طبیعی
7. ناامنی مالی یا فقر
8. قلدری
9. تروریسم یا جنگ

تاثیر بیماری‌های جسمانی بر ابتلا به دو قطبی

ابتلا به برخی بیماری‌های جسمانی، در افراد مبتلا به بیماری بای پولار بیشتر است؛ اغلب این افراد، بیماری‌های آسم، میگرن و کلسترول بالا مبتلا می‌شوند. از طرفی، بیماری‌هایی مانند استئو آرتریت، بیماری تیروئید و فشار خون بالا در بیماران دو قطبی، بیشتر به چشم می‌خورند! به نظر می‌رسد مشکلات جسمی درمان نشده، می‌توانند به عنوان عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی، بررسی شوند.

تاثیر سبک زندگی و عوامل محیطی بر ابتلا به دوقطبی

یکی دیگر از مهم‌ترین فاکتورهای محرک اختلال دو قطبی، سبک زندگی افراد است! همچنین، عوامل محیطی مانند تغییر فصل، می‌توانند احتمال ابتلا به این اختلال را تشدید کنند. برای مثال، به نظر می‌رسد شیدایی در بهار و تابستان به اوج خود برسد؛ در حالی که اغلب بیماران دو قطبی، اپیزود افسردگی اساسی را در فصل زمستان تجربه می‌کنند!^{Bipolar Disorder Risk Factors: Genetics, Lifestyle, and More}

بررسی‌ها نشان می‌دهند که عواملی مانند سیگار کشیدن مادر و یا وجود عفونت در بدن او، می‌تواند خطر ابتلا به انواع اختلالات روانی را در طول رشد عصبی جنین، افزایش دهد. کودکان خردسالی که به استرس مزمن مبتلا هستند، از نظر رشد مغز و عملکرد آن، دچار مشکل می‌شوند. ترس و اضطراب، علائم سلامت روان را تشدید کرده و درمان اختلال دو قطبی را پیچیده‌تر می‌کند. رایج‌ترین تجربیات استرس و اضطراب، که می‌توانند عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی باشند، به قرار زیر هستند:

• استرس رابطه
• استرس مالی
• انزوا و تنهایی
• اضطراب و استرس ناشی از کار
• از دست دادن کسی
• بیماری جسمی
• انتقال‌های زندگی
• تولد فرزند
• استرس مربوط به مدرسه
• ازدواج کردن
• جدایی یا طلاق
• در زندان بودن

به نقل از ژورنال روانپزشکی لنست در سال 2020:

مطالعات نشان داده‌اند که وقایع استرس‌زا در زندگی روزمره می‌توانند بروز اپیزودهای شیدایی یا افسردگی را در بیماران دوقطبی تسریع کنند.

مصرف الکل و مواد و ابتلا به اختلال بای پولار

افرادی که مواد مخدر مصرف می‌کنند و یا الکل می‌نوشند، بیش از دیگران در معرض ابتلا به اختلال دو قطبی هستند! مصرف برخی مواد مخدر، می‌تواند علائم شیدایی را تشدید کنند! در هر حال، اکثر افرادی که اعتیاد به مصرف مواد دارند، از این طریق به خود درمانی می‌پردازند، تا ناراحتی خود را به صورت موقت فراموش کنند!

به نقل از مجله انجمن روانپزشکی کانادا در سال 2021:

حدود یک‌سوم بیماران دوقطبی به دلیل مصرف مواد محرک یا الکل دچار عود مجدد علائم می‌شوند و این موضوع نیازمند مداخله درمانی فوری است.

تاثیر مصرف برخی داروها در ابتلا به دو قطبی

تحقیقات، هنوز بر روی تاثیر داروها در ابتلا به اختلال دوقطبی ادامه دارند؛ با این حال، به نظر می‌رسد داروهایی که می‌توانند شیمی مغز را تغییر دهند، جزو عوامل تشدید‌کننده اختلال دو قطبی هستند. گاهی قطع ناگهانی دارو، باعث بروز اپیزودهای شیدایی یا افسردگی می‌شوند؛ در حالی که در برخی موارد، مصرف خود دارو، علائم دو قطبی را تحریک می‌کند! از جمله داروهای تشدید‌کننده اختلال دو قطبی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. بنزودیازپین‌ها
2. داروهای ضد افسردگی
3. داروهای مخدر؛ مانند هیدروکودون و سایر مسکن‌های اپیوئیدی
4. ضد احتقان‌های بینی که با افدرین همراه هستند

رفع عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی

در این مقاله، به دنبال بررسی عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی بودیم. اگر چه بسیاری از این عوامل، مانند ژنتیک و تغییر در ساختار مغز را نمی‌توان کنترل کرد، اما اقدام برای درمان بیماری‌های جسمی و همچنین، مدیریت تروماها و آسیب‌های روانی دوران کودکی، می‌تواند احتمال ابتلا به اختلال دو قطبی در آینده را کاهش دهد! از طرفی، فردی که به مواد مخدر اعتیاد دارد، با درمان اعتیاد خود، می‌تواند حس و حال بهتری پیدا کرده و احتمال ابتلا به این اختلال روانی را کاهش دهد.

متخصصان روانپزشکی تأکید می‌کنند که کنترل عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی نیازمند یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده است. در این مسیر، حتی کوچک‌ترین تشدید کننده دوقطبی مثل مصرف کافئین بیش از حد می‌تواند باعث تغییرات خلقی شود. همچنین باید توجه داشت که بروز عصبانیت در بیماران دو قطبی یکی از شایع‌ترین پیامدهای این وضعیت است. درک درست از دلیل تشدید بای پولار، گام مهمی برای پیشگیری از بحران‌های بعدی محسوب می‌شود. پزشکان متخصص اعصاب و روان در کلینیک زیما درمان، می‌توانند به شما کمک کنند تا عوامل تشدید‌ کننده اختلال دو قطبی را مدیریت نمایید.