دیسک کمر چیست؟ | پیشگیری و علائم خطر فتق دیسک کمر و بیرون زدگی دیسک کمر

برای درک اینکه دیسک کمر چیست، باید بدانید که ستون فقرات از ۳۳ مهره تشکیل شده و بین آن‌ها دیسک‌هایی وجود دارند که مانند بالشتک، فشار را جذب می‌کنند. وقتی بخش ژله‌ای درون دیسک از محل خود خارج شود، فتق دیسک کمر رخ می‌دهد. طبق آمار، حدود ۲٪ از بزرگسالان هر سال دچار این عارضه می‌شوند. بیرون زدگی دیسک کمر می‌تواند از یک حرکت ناگهانی، بلند کردن اجسام سنگین یا نشستن طولانی‌مدت آغاز شود و منجر به درد، گزگز یا بی‌حسی در اندام‌های تحتانی شود.

دیسک‌ها برای حرکت نرم و جذب شوک بین مهره‌ها ضروری‌اند. زمانی که دیسک آسیب می‌بیند، ممکن است درد کمر یا پاها به مرور شدت بگیرد. این مشکل در میان کارمندان پشت‌میزنشین و افراد بین ۳۰ تا ۵۰ سال شایع‌تر است. تشخیص به‌موقع و انجام ورزش‌های تقویتی می‌تواند مانع پیشرفت بیرون‌زدگی و نیاز به جراحی شود.

یک فتق دیسک کوچک، ممکن است چنان فشاری بر رشته عصبی بگذارد، که دردی طاقت فرسا و شدید ایجاد نماید؛ به همان نسبت بیرون زدگی شدیدی که رشته عصبی را درگیر نکند، درد چندان زیادی نیز در پی نخواهد داشت! علاوه بر درد کمر، بی‌حسی پا و انگشتان و همچنین، ضعف عضلات از علائم دیسک کمر هستند. معمولا برای درمان این اختلال، استراحت کردن و فیزیوتراپی همراه با مصرف داروهای ضد التهاب، راهگشا هستند؛ اما با حادتر شدن مشکل، تزریق مستقیم دارو به ستون فقرات و همچنین، جراحی دیسک کمر توسط بهترین جراح متخصص مغز و اعصاب، باید انجام شوند.

در ادامه این مقاله، توضیحات بیشتری را درباره دیسک کمر علل و روش‌های درمان آن ارائه خواهیم داد.

دیسک کمر چیست؟

اگر یک تصویر دقیق از ستون فقرات را مشاهده کنید، متوجه می‌شوید که هر دو مهره استخوانی، توسط یک قطعه منعطف‌تر جدا می‌شوند، که حرکت و مهره‌ها بر روی یکدیگر را راحت‌تر می‌کند. این قطعه همان دیسک است، که قسمت مرکزی یا هسته آن، ژل مانند بوده و توسط قسمت سخت‌تر نگهداری می‌شود؛ حال باید دید فتق دیسک کمر چیست.^{Treatment for a Lumbar Herniated Disc | Spine-health}

گاهی به دلایل مختلف، ناحیه بیرونی دیسک در پایین کمر، دچار آسیب می‌شود؛ از این رو هسته آن به سمت بیرون فشار وارد می‌آورد. در صورتی که این فشار به یک رشته عصبی در اطراف ستون فقرات اعمال گردد، با درد کمر همراه خواهد بود. این ناهنجاری را فتق دیسک کمر یا به اختصار دیسک کمر می‌نامند، که تاثیر آن بر هر فرد متفاوت بوده، و گاه می‌تواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد!

به نقل از ژورنال بین‌المللی ارتوپدی بالینی (Clinical Orthopaedics & Related Research):

درک صحیح از اینکه دیسک کمر چیست و آموزش وضعیت صحیح بدن در محیط کار می‌تواند بروز کمردردهای مزمن را تا ۴۰٪ کاهش دهد.

علت ایجاد دیسک کمر

فتق یا بیرون زدگی دیسک کمر، به دلایل متعددی رخ می‌دهد؛ اصلی‌ترین علل این ناهنجاری عبارتند از:

• ضربه ناگهانی به دیسک؛ در تصادف، سقوط یا هر حادثه دیگری
• تغییرات دژنراتیو دیسک؛ که باعث بروز فتق پیشرونده می‌شوند
• برخی شرایط پزشکی؛ که می‌توانند یکپارچگی ساختاری دیسک‌های ستون فقرات را مختل سازند.

این حالت‌ها به چند دلیل می‌توانند بروز کنند، که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. سالخوردگی و افزایش سن
2. اضافه وزن یا داشتن وزن بیش از حد
3. حرکات تکراری
4. فشار ناگهانی در اثر بلند کردن اجسام سنگین
5. تابیدن ناگهانی و نامناسب کمر

علائم دیسک کمر

هنگامی که فرد در ناحیه کمر، دچار بیرون زدگی دیسک می‌شود، علائم مختلفی را ممکن است تجربه کند. این علائم در هر فرد، بسته به محل ایجاد فتق متفاوت هستند؛ در حالت کلی، طیف علائم دیسک کمر می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• درد متوسط تا شدید در ناحیه بیرون زدگی دیسک
• انتشار درد در کمر تا باسن و پا
• بی‌حسی و احساس گزگز در ساق پا و پاها
• ضعف عضلانی در ناحیه کمر و پا

فتق دیسک در قسمت پایین کمر، باعث اعمال فشار اضافی بر عصب سیاتیک می‌شود؛ به همین دلیل، اغلب افرادی که به دیسک کمر مبتلا هستند، درد شدیدی در باسن و یک پای خود احساس می‌کنند. این درد ضربان‌دار و شلیکی، اغلب تا انگشتان پا ادامه یافته و منجر به بی‌حسی آن‌ها نیز خواهد شد. به این ترتیب، گاهی علائم دیسک کمر در پاها، به تشخیص این اختلال کمک می‌کنند.

ناگفته نماند که شدت علائم دیسک کمر، بسته به محل بیرون زدگی دیسک متفاوت است؛ برای مثال، میزان درد ناشی از آن میزان تاثیری بستگی دارد، که بر رشته‌های عصبی می‌گذارد، نه به بیرون زدگی آن!

تشخیص دیسک کمر؛ روش‌های تشخیص

معاینه فیزیکی، اولین گام برای تشخیص دیسک کمر است که توسط بهترین پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام می‌گیرد. در واقع، پزشک باید هنگامی که شخص تمرینات فیزیکی متعدد را انجام می‌دهد، شدت درد، نوع واکنش‌های عضلانی و قدرت عضلات را ارزیابی کند! در صورتی که احتمال فتق دیسک کمر وجود داشته باشد، بیمار باید برای انواع روش‌های تصویربرداری تشخیصی اقدام کند که عبارتند از:

1. انجام تصویربرداری MRI
2. تصویربرداری اشعه ایکس برای رد سایر علل کمردرد
3. سی تی اسکن برای بررسی فضای اطراف نخاع و اعصاب کمر
4. آزمایش میلوگرام؛ شامل تزریق رنگ به ستون فقرات، برای وضوح بیشتر تصویر سی تی اسکن
5. الکترومیوگرام؛ به معنای قرار دادن سوزن‌های کوچک در عضلات مختلف و ارزیابی عملکرد اعصاب، برای تعیین عصب تحت فشار

درمان دیسک کمر

برای درمان کردن دیسک کمر، از دو طریق می‌توان اقدام کرد؛ با جراحی و بدون جراحی. انتخاب روش درمان، بر اساس وضعیت بیمار و نظر پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام می‌گیرد.

در ادامه، روش‌های درمان فتق دیسک با جراحی و بدون جراحی را توضیح می‌دهیم.^{Herniated Disc – Symptoms, Causes, Prevention and Treatments (aans.org)}

درمان دیسک کمر بدون جراحی

بیرون زدگی دیسک در ناحیه کمر، اغلب به مرور زمان افزایش پیدا می‌کند. در صورت تشخیص زود هنگام، می‌توان با کمک درمان‌های بدون جراحی، وضعیت فرد را بهبود بخشید. از مهم‌ترین ‌داروهایی که برای درمان دیسک کمر بدون جراحی به کار می‌روند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• استراحت کردن
• مصرف داروهای مسکن بدون نسخه و داروهای نوروپاتیک، برای بهبود تکانه‌های عصبی و درد
• شل کننده‌های عضلانی
• تزریق کورتیزون به ستون فقرات
• فیزیوتراپی اصولی و ورزش برای دیسک کمر

درمان دیسک کمر با جراحی

گاهی بیرون زدگی دیسک کمر، چنان شدید است که باید جراح متخصص بیماری های مغز و اعصاب، از طریق جراحی دیسک را به جای خود برگردانده و یا با استفاده از تکنیک‌های مختلف، فشار وارد بر رشته‌های عصبی را کاهش دهد. جراحی دیسک کمر، تنها در صورتی انجام می‌گیرد که روش‌های محافظه کارانه، شامل استراحت کردن و مصرف داروهای مسکن، پس از ۶ هفته پاسخ درمانی مناسبی را ارائه ندهند؛ در شرایط زیر، انجام جراحی برای درمان دیسک کمر توصیه می‌شود:

1. درد ضعیف کنترل شده
2. بی‌حسی یا ضعف
3. مشکل و راه رفتن یا ایستادن
4. از دست دادن کنترل روده یا مثانه

طی جراحی، ممکن است تنها قسمت بیرون زده دیسک حذف شود. اما در دیسک کمر شدید، ممکن است لازم باشد تا جراح تمام دیسک را خارج می‌کند، و از طریق پیوند استخوان، وضعیت مهره‌ها را اصلاح نماید. انواع روش‌های جراحی برای درمان دیسک کمر با نام‌های دیسککتومی، لامینکتومی و همجوشی شناخته می‌شوند.

چگونه می‌توان از بیرون زدگی دیسک کمر پیشگیری کرد؟

معمولا راه قطعی برای پیشگیری از فتق دیسک وجود ندارد؛ اما با انجام برخی مراقبت‌ها، می‌توان خطر بیرون زدن دیسک کمر را به حداقل رساند! از بهترین راهکارها برای پیشگیری از فتق دیسک کمر، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استفاده از تکنیک‌های مناسب، برای بلند کردن اجسام؛ تا حد امکان، هنگام بلند کردن اشیا، از ناحیه کمر خم نشوید! بهتر است به جای خم شدن کمر، زانوهای خود را کمی خم کرده و پشت خود را صاف نگه دارید.
• حفظ وزن سالم؛ کنترل وزن و یا از بین بردن اضافه وزن، باعث کاهش فشار وارد بر کمر می‌شود.
• رعایت ژست بدنی صحیح؛ لازم است در حین راه رفتن، نشستن، ایستادن و خوابیدن، وضعیت بدنی خود را در حالت صحیح نگه دارید. این کار، میزان فشار وارد شده بر ستون فقرات را کمتر می‌کند.
• انجام حرکات کششی؛ اگر برای مدت زمان طولانی در حالت نشسته هستید، هر چند دقیقه یکبار، حرکات کششی را انجام دهید تا وضعیت ستون فقرات بهبود پیدا کند.
• پرهیز از کفش‌های پاشنه بلند؛ بلند بودن پاشنه کفش، باعث برهم خوردن تراز ستون فقرات می‌شود.
• ورزش منظم؛ انجام تمرینات ورزشی اصولی، باعث تقویت عضلات پشت و شکم می‌شود. حمایت عضلات از ستون فقرات، از بروز دیسک کمر جلوگیری می‌کند.
• ترک سیگار؛ کشیدن سیگار، باعث ضعف دیسک‌ها شده و مقاومت آن‌ها در برابر پارگی را کاهش می‌دهد.

به نقل از انجمن جراحان ستون فقرات آمریکا (AANS):

تحقیقات ما نشان می‌دهد که بیرون زدگی دیسک کمر اغلب نتیجه ترکیب حرکات نادرست و ضعف عضلات مرکزی بدن است

چشم‌انداز افراد مبتلا به دیسک کمر چیست؟

فتق دیسک درمان نشده، با گذشت زمان شدیدتر شده و علائم آن بدتر می‌شوند؛ به طوری که ممکن است درد خفیف آن، به تدریج به درد شدید و گزگز پا تبدیل می‌گردد.

حدود ۹۰ درصد از افراد با رعایت مراقبت‌های پزشکی ساده، درمان می‌شوند. آن‌ها معمولا پس از یک ماه، احساس بهتری داشته و می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را از سر گیرند. البته برای برخی افراد نیز انجام تکنیک‌های تهاجمی‌تر، مانند تزریق ستون فقرات و یا جراحی، راهگشا است.

به نقل از مجله Spine Health، دانشگاه هاروارد:

بررسی ۱۰۰۰ بیمار مبتلا به فتق دیسک کمر نشان داد که فعالیت فیزیکی منظم، خطر عود مجدد بیماری را تا ۵۰٪ کاهش می‌دهد.

بهترین فوق تخصص دیسک کمر

از آنجا که تشخیص زود هنگام و صحیح دیسک کمر، نیاز به درمان‌های تهاجمی و جراحی را به حداقل می‌رساند، بنابراین انتخاب بهترین فوق تخصص دیسک کمر برای درمان این ناهنجاری، ضروری است. پزشکان متخصص مغز و اعصاب در کلینیک زیما درمان، با تجربه و مهارتی که در زمینه درمان دیسک کمر دارند، می‌توانند شما را درمان کنند. در اغلب موارد، پزشکان فوق تخصص این کلینیک، با کمک تکنیک‌های درمان فتق دیسک بدون جراحی، بیماران را درمان می‌کنند.

در جمع‌بندی باید گفت، پاسخ به این سؤال که دیسک کمر چیست، تنها به شناخت آناتومی ختم نمی‌شود؛ بلکه به پیشگیری هم مربوط است. فتق دیسک کمر و بیرون زدگی دیسک کمر معمولاً با حرکات نادرست، اضافه‌وزن و ضعف عضلات کمری ایجاد می‌شوند. با رعایت وضعیت بدنی صحیح، ورزش منظم و اجتناب از نشستن طولانی‌مدت، می‌توان خطر بروز آن را تا ۶۰٪ کاهش داد.