بهترین درمان وسواس تمیزی | 6 روش درمان بیماری وسواس شستشو

اختلال وسواس فکری عملی (OCD)، یکی از بیماری‌های روانی است، که فرد را به افکار مزاحم و اعمال تکراری دچار می‌کند. درمان این اختلال، به روش‌های تخصصی از جمله روان درمانی و درمان دارویی، نیاز دارد. یکی از چالش‌های مرتبط با اختلال روانی OCD، درمان بیماری وسواس تمیزی است. 6 روش رایج برای درمان وسواس تمیزی وجود دارد که از جمله درمان بیماری وسواس شستشو می توان به درمان با rTMS اشاره کرد. حدود 60-70 درصد بیماران OCD به خوبی به درمان شناختی رفتاری (CBT) پاسخ می‌دهند و کاهش قابل توجهی در علائم وسواس تمیزی نشان می‌دهند.

تمیز بودن سینک آشپزخانه و اجاق گاز، یک خواسته طبیعی است؛ پس در چه صورتی می‌توان تمیزی را یک وسواس دانست؟ زمانی می‌توان به این سوال پاسخ صحیح داد، که تعریف دقیق OCD را بدانیم. همچنین، باید دید که چرا برخی از افراد مبتلا به وسواس فکری عملی، مجبور به تمیزکاری کردن بیش از حد می‌شوند.

در پاسخ به این سوالات، باید گفت که وسواس‌ها و اجبارها در افراد مبتلا به OCD، با هم ادغام شده و باعث ایجاد تمایل شدید به تمیز کردن مکرر اشیا خواهند شد. زمانی می‌توان یک فرد را مبتلا به بیماری وسواس تمیزی دانست، که افکار ناراحت‌کننده و تصاویر ذهنی ناخواسته، او را به شست و شو و تمیزی بیش از حد وادار سازد. در ادامه این مقاله، نحوه درمان بیماری وسواس شستشو را به طور کامل بررسی خواهیم کرد.

تعریف اختلال وسواس OCD چیست؟

درمان بیماری وسواس تمیزی، به عنوان نشانه‌ای از اختلال OCD، زمانی امکان‌پذیر است که بتوان آن را به طور دقیق تشخیص داد. مبنای تعریف دقیق اختلال OCD، راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی DSM-5 است. بر اساس معیارهای این راهنما، OCD به اختلالی گفته می‌شود که باعث ایجاد افکار ناراحت‌کننده، و تصاویر ذهنی تکراری و دائمی در شخص می‌شود.

یک بیمار مبتلا به این اختلال، به دلیل ایجاد افکار ناخواسته، به دنبال واکنش مناسب نسبت به آن‌ها است؛ تکرار برخی فعالیت‌ها و کارها، به او کمک می‌کند تا حمله افکار و تصاویر ذهنی را مدیریت کند. برای مثال، ممکن است شخص، رفتارهای فیزیکی مانند چیدمان اشیا با نظم خاص را در پیش بگیرد؛ یا اینکه برای مقابله با وسواس ذهنی، عملی مانند نماز خواندن یا دعا کردن را با شیوه‌ای خاص دنبال می‌کند.^{OCD Cleaning and Hand Washing}

هدف از انجام اعمال تکراری توسط بیماران مبتلا به اختلال OCD، این است که از یک فکر وسواسی نجات یافته، و اضطراب ناشی از افکار ناخواسته را کاهش دهند؛ هر چند این راهکار چندان موثر نخواهد بود! تنها روشی که می‌توان از این فکرهای آزار دهنده رها شد، پیگیری درمان بیماری وسواس تمیزی یا اختلال OCD است.

ارتباط بین بیماری وسواس تمیزی با OCD چیست؟

بیماری وسواس تمیزی به معنای شست و شو و نظافت دائمی است، که معمولا به صورت اجباری انجام می‌گیرد. اختلال OCD Cleaning، یکی از مهم‌ترین علائم شناخته شده اختلال OCD به حساب می‌آید. معمولا افرادی که به این بیماری مبتلا می‌شوند، تمایل شدیدی برای تمیز کردن مکرر خود، اشیا، محیط و حتی افراد دیگر (!) دارند.

تاکید می‌کنیم که تمایل به تمیزی و نظم، امری طبیعی است؛ اما در صورتی که افراد، از نظافت اجباری و بیش از حد رنج ببرند، آن را می‌توان به وسواس تمیزی تعبیر کرد. ضمن اینکه تمیز کردن و منظم کردن محیط در افراد مبتلا به اختلال OCD، اغلب با هدف کنترل اضطراب انجام می‌گیرد؛ نه صرفا برای تمیزی!

افکار بیماران مبتلا به وسواس تمیزی

بسیاری از افرادی که به بیماری وسواس تمیزی مبتلا هستند، افکار وسواسی مختلفی در ذهن می‌پرورانند. برای مثال، آن‌ها از آلودگی، کثیفی، سموم و میکروب‌ها ترس دارند؛ در واقع، آن‌ها می‌ترسند که خودشان یا وسایلشان به یکی از این موارد آلوده شده، و خود یا دیگران را بیمار کنند. از این رو، بخش اعظمی از شبانه روز را به فعالیت‌های نظافتی مانند شستن بیش از حد دست‌ها، حمام کردن، مسواک زدن یا دوش گرفتن، می‌گذرانند؛ ضمن اینکه دائما در حال تمیز کردن وسایل خانه، کفش‌ها، کارت‌های اعتباری و تلفن همراه خود هستند.

ذهنیتی که باعث می‌شود افراد مبتلا به بیماری OCD Cleaning، این گونه رفتارها را از خود نشان دهند، این است که آن‌ها تصور می‌کنند، اگر خود و وسایل خانه تمیز و شسته شوند، می‌توانند از پیامدهای منفی و احساسات ناخواسته در امان بمانند. اگر آن‌ها به این نیاز خود پاسخ ندهند، دچار استرس و اضطراب می‌شوند، که درمان این حالت نیز در فرایند درمان بیماری وسواس تمیزی، باید مد نظر قرار گیرد.

تست وسواس تمیزی؛ علائم بیماری وسواس تمیزی چیست؟

در حالت کلی، بیماران مبتلا به OCD Cleaning، سه نشانه اصلی دارند؛ وسواس، اجبار و اضطراب. این گونه علائم وسواس فکری عملی، به شکلی کاملا خارج از کنترل ظاهر می‌گردند، و احساس استرس را در بیمار ایجاد می‌کنند.

برای افراد مبتلا به بیماری وسواس شستشو، وجود علائم زیر دور از انتظار نیست:

• احساس ترس یا انزجار نسبت به اشیای مختلف و موارد خاص؛ مانند زباله، مواد شیمیایی، ترشحات بدن، بیماری، آلودگی‌ها و کثیفی‌ها
• تمایل شدید به دوش گرفتن و شست و شوی مکرر دست‌ها
• داشتن آداب خاص برای حمام کردن یا شستشوی محیط و اشیا
• تعویض مکرر لباس‌ها در طول روز
• دوری کردن از مکان‌ها یا افرادی که ممکن است آلوده شده باشند
• آسیب رساندن به پوست و بدن؛ برای تمیز کردن بیش از حد
• اجازه ندادن به دیگران برای ورود به فضاهای امن خود
• احساس اضطراب؛ در صورتی که نظم وسایل موجود در محیط به هم خورده باشد
• میل به تکرار اتفاقاتی که برای یک طرف بدن رخ داده؛ برای سمت دیگر آن
• احساس ترس درباره اینکه اگر چیزی نامتعادل یا ناهموار باشد، اتفاق ناگواری رخ می‌دهد
• شمارش اشیا به صورت مکرر و برای پرهیز از اشتباه

برای درمان بیماری وسواس تمیزی چه باید کرد؟

از آنجا که بیماری OCD Cleaning، یکی از زیر مجموعه‌های اختلال روانی OCD به حساب می‌آید، بنابراین نیاز به درمان تخصصی دارد. در ادامه، مهم‌ترین روش‌هایی که برای درمان بیماری وسواس تمیزی، به کار می‌روند را معرفی خواهیم کرد.

درمان بیماری وسواس شستشو با CBT

روان درمانگر یا پزشک متخصص اعصاب و روان، باید با بیمار درباره الگوهای فکری و رفتاری او صحبت کند. طی جلسات مختلف مشاوره، مشخص می‌شود که افکار مخرب بیمار چگونه هستند، و چطور می‌توان آن‌ها را تغییر داد؛ این روش درمانی را درمان شناختی رفتاری (CBT) می‌گویند.

برای افرادی که به اختلال OCD مبتلا هستند، استفاده از روش سی بی تی کمک می‌کند تا بیمار، افکار خود را اصلاح کرده، و باورهای خود را به چالش بکشد. برنامه جلسات درمان بیماری وسواس تمیزی با روش سی بی‌تی، باعث می‌شود تا رفتارهای تکراری و شست و شوهای اجباری، به مرور کاهش پیدا کنند.^{How to Stop OCD Cleaning}

درمان با روش پیشگیری از مواجهه و پاسخ ERP

یکی از روش‌هایی که در درمان بیماری وسواس تمیزی، و سایر اختلالات روانی به کار می‌رود، روش پیشگیری از مواجهه و پاسخ یعنی ERP است. این روش کمک می‌کند تا فرد، افکار وسواسی خود را کاهش داده، و در برابر رفتارهای اجباری خود مقاومت کند.

هدف از درمان بیماری وسواس شستشو با ERP این است که بیمار مبتلا به OCD Cleaning بداند، چگونه با اضطراب خود کنار آمده و آن را مدیریت نماید؛ بدون آنکه نیازی به رفتارهای اجباری داشته باشد.

درمان بیماری وسواس تمیزی با دارو

در مواردی که علائم این اختلال در شخص، شدت بیشتری داشته باشند، باید در برنامه درمان بیماری وسواس تمیزی، از داروهای ضد افسردگی نیز استفاده شود. این گونه داروها، باعث کاهش علائم OCD می‌گردند؛ ضمن اینکه با برقراری تعادل در انتقال دهنده‌های عصبی، به کاهش دفعات و شدت وسواس و اجبار کمک می‌کنند.

مدیریت استرس و اضطراب

یکی از عوارض جدی اختلال وسواس فکری عملی، استرس و اضطراب است. بنابراین، هنگام درمان بیماری وسواس، باید از روش‌های مناسبی برای کاهش استرس کمک گرفت. مهارت‌های آرام‌سازی، یوگا و تمرکز حواس، به بهبود اضطراب افراد، در حین درمان بیماری وسواس شستشو، کمک می‌کند.

تحریک عمیق مغزی (DBS)

روش دیگری که می‌تواند به درمان بیماری وسواس تمیزی کمک کند، تحریک عمیق مغز یا DBS است. این نوع درمان، نوعی روش تهاجمی است که در آن، الکترودهایی را در نواحی مشخصی از مغز قرار می‌دهند؛ تا به تحریک آن نواحی بپردازند. استفاده از این تکنیک درمانی، کمک می‌کند تا علائم OCD Cleaning در فرد کاهش یافته، و کیفیت کلی زندگی او افزایش یابد.

درمان بیماری وسواس تمیزی با rTMS

یکی از بهترین تکنیک‌های نوینی که برای درمان انواع اختلالات روانی، از جمله وسواس فکری عملی، به کار می‌رود، درمان OCD با آر تی ام اس (rTMS) است.

مبنای روش ترانس کرانیال مغناطیسی مغز، اعمال پالس‌های مغناطیسی به نواحی مشخصی از مغز است. این پالس‌ها، به تحریک سلول‌های عصبی می‌پردازند، تا مقدار بیشتری دوپامین و سروتونین، ترشح نمایند؛ در نتیجه، خلق و خوی فرد بهبود پیدا می‌کند.

درمان بیماری وسواس تمیزی با rTMS، به صورت جلسه‌ای بوده و تعداد جلسات مورد نیاز هر فرد، بنا بر شدت علائم و وضعیت بیمار، تعیین می‌گردد. البته درمان وسواس فکر عملی با rTMS، عموما برای افرادی به کار می‌رود، که نسبت به درمان‌های دارویی و روان درمانی، مقاومت نشان دهند. با این حال، در ترکیب با درمان‌های خط اول یعنی روان درمانی و دارو درمانی نیز، می‌توان درمان تحریک مغناطیسی فراجمجمه‌ای (rTMS) را نیز به کار برد.

درمان‌های نوین مانند تحریک مغناطیسی فراجمجمه‌ای (rTMS) و تحریک عمیق مغزی (DBS) معمولاً برای بیماران مقاوم به درمان‌های خط اول توصیه می‌شوند و مطالعات نشان داده‌اند که در حدود 40-50 درصد بیماران مقاوم به درمان، به این روش‌ها پاسخ می‌دهند.

برای مدیریت بیماری وسواس تمیزی چه کنیم؟

علاوه بر روش‌های تخصصی برای درمان بیماری وسواس تمیزی، رعایت برخی مراقبت‌ها کمک می‌کند، تا علائم وسواس، شدت کمتری داشته باشند. در ادامه، به برخی از این اقدامات و مقرراتی که می‌توان به عنوان روش‌های خانگی برای درمان بیماری وسواس تمیزی به کار برد، اشاره می‌کنیم.

• برای تمیزکاری برنامه داشته باشید؛ قبل از شروع تمیزکاری، یک برنامه منظم و دقیق بچینید. در این برنامه مشخص کنید که هر کاری، در چه زمانی و به چه مدت باید انجام گیرد. حتما باید به این برنامه پایبند شوید، و بر اساس آن، پیش بروید؛ تا همه کارها را به موقع انجام دهید.
• تقسیم کارهای بزرگ به کارهای کوچکتر؛ در صورتی که کارهای بزرگ و پیچیده را به قسمت‌های کوچکتر و قابل کنترل تقسیم بندی کنید، مدیریت آن آسان‌تر خواهد بود. برای مثال، در تمیز کردن آشپزخانه، پاک کردن میز، جارو کردن و تمیز کردن زمین را به ترتیب انجام دهید؛ این کار، استرس شما را کاهش می‌دهد.
• کار را با هدف سرگرمی انجام دهید؛ سعی کنید در هنگام تمیز کاری، به یک موسیقی یا نمایش مورد علاقه خود گوش دهید، تا از کار کردن لذت بیشتری ببرید. این کار انگیزه و تمرکز شما را بر روی کارها بیشتر کرده و افکار مزاحم را از شما دور می‌کند؛ بنابراین برای درمان بیماری وسواس تمیزی کمک‌کننده خواهد بود.
• به جزئیات توجه و تمرکز داشته باشید؛ در هنگام نظافت محیط، جزئیات را در نظر بگیرید. برای مثال، سعی کنید بر روی نقاط صعب العبور و مناطقی که اغلب تمیز نمی‌شوند، تمرکز داشته باشید.
• برای تمیز کاری از ابزار مناسب استفاده کنید؛ اگر می‌خواهید تمام گوشه‌ها و نقاط خارج از دسترس را به راحتی تمیز کنید، باید از ابزار با کیفیت استفاده نمایید. برای مثال، دستمال‌ها و اسفنج‌های شما باید به گونه‌ای باشند، که به تمامی این نقاط وارد شده و گرد و غبار را بزدایند.

آیا همه بیماران OCD دچار وسواس تمیزی می‌شوند؟

علائم و نشانه‌های وسواس فکری عملی، در همه افراد به یک شکل ظاهر نمی‌شوند. برای مثال، در برخی از افراد، بیماری OCD به صورت OCD Cleaning ظاهر می‌شود؛ در حالی که شخص دیگر، درگیر وسواس شمارش یا اعمال تکراری، مانند روشن و خاموش کردن اجاق گاز می‌گردد. به این ترتیب، درمان بیماری وسواس تمیزی، تنها برای مبتلایان به این بیماری مناسب است، و برای انواع دیگر OCD، باید از روش‌های حمایتی و درمانی خاص آن‌ها کمک گرفت. البته، درمان اشکال مختلف OCD با آر تی‌ام اس، امکان‌پذیر است؛ تنها باید از نظر روانپزشک متخصص، شرایط بیمار برای دریافت این خدمات درمانی، تایید گردد.

آیا هر نوع تمیز کردن شدیدی، نشان دهنده وسواس تمیزی است؟

خیر؛ کمال گرایی در مورد نظافت منزل و افراد، همیشه به معنی ابتلا به بیماری وسواس تمیزی نیست. در واقع، افراد مبتلا به وسواس فکری عملی، زمانی دچار OCD Cleaning هستند، که برای مقابله با افکار اجباری و تکراری خود، به شست و شو و نظم دادن محیط بپردازند.

به این ترتیب، در صورتی که از تمیز بودن منزل خود لذت می‌برید، بدون آنکه تمیز کاری باعث آشفتگی شما شود، این مساله نمی‌تواند به بیماری OCD Cleaning مربوط باشد.

برای درمان بیماری وسواس تمیزی به کجا مراجعه کنیم؟

گام اول در تشخیص وسواس تمیزی، بررسی علائم OCD در فرد است. به همین دلیل، باید ابتدا توسط متخصص اعصاب و روان مجرب، تحت معاینه قرار گیرید. پزشک متخصص، بر اساس پاسخ بیمار به سوالات مختلف و علائمی که او نشان می‌دهد، متوجه بیماری وسواس خواهد شد. برای درمان بیماری وسواس تمیزی، ممکن است لازم باشد یک برنامه ترکیبی شامل روان درمانی، درمان دارویی و درمان با آر تی ام اس در نظر گرفته شود.

به نقل از پروفسور لیندا جونز:

ترکیب دارودرمانی و روان‌درمانی شناختی رفتاری، بهترین نتایج را در درمان وسواس تمیزی نشان داده است؛ درمان‌های نوین مثل rTMS نیز به عنوان گزینه‌های کمکی برای بیماران مقاوم به درمان شناخته می‌شوند.

در کلینیک اعصاب و روان زیما درمان، انواع خدمات درمانی مانند درمان بیماری وسواس ایدز توسط تیم حرفه‌ای از کارشناسان و متخصصان اعصاب و روان، ارائه می‌گردند. در این کلینیک، امکان درمان بیماری وسواس تمیزی با rTMS نیز فراهم شده است. به این ترتیب، اگر می‌خواهید بهترین و کامل‌ترین خدمات درمانی را دریافت کنید، می‌توانید به کلینیک زیمادرمان مراجعه نمایید. البته قبل از آن، بهتر است نوبت خود را به صورت اینترنتی رزرو نمایید.

هر گونه تمایل به تمیزی و منظم بودن را نمی‌توان وسواس دانست؛ بلکه شست و شوی بیش از حد و نظم غیر منطقی وسایل که از روی اجبار برقرار می‌گردد، می‌تواند نشان دهنده بیماری OCD Cleaning باشد. درمان بیماری وسواس تمیزی یکی از چالش‌هایی است که باید ضمن درمان اختلال وسواس فکری عملی (OCD)، در نظر گرفته شود. در بیماران مبتلا به این اختلال، باید از ترکیب روش‌های CBT و ERP، برای درمان بیماری وسواس شستشو و درمان وسواس تمیزی نیز استفاده شود.