عوارض نوروفیدبک در کودکان؛ نکات ضروری برای والدین

درمان اختلالات روانی با نوروفیدبک یک روش غیر دارویی و ایمن است، اما بررسی عوارض نوروفیدبک در کودکان نشان می‌دهد حدود ۱۰ تا ۲۰٪ کودکان ممکن است علائم خفیفی مانند خستگی یا سردرد را تجربه کنند. عوارض دستگاه نوروفیدبک برای کودکان اغلب موقتی بوده و با تنظیم صحیح جلسات، پاسخ به سؤال «راه کاهش عوارض نوروفیدبک چیست؟» روشن‌تر می‌شود.

مطالعات بالینی نشان می‌دهد بیش از ۸۰٪ کودکان تحت درمان نوروفیدبک، بدون عارضه جدی جلسات را به پایان می‌رسانند. نکته مهم این است که بروز عوارض نوروفیدبک در کودکان معمولاً به تعداد جلسات، شدت تمرین و مهارت اپراتور وابسته است و نه خود تکنولوژی درمان.

اکثر افرادی که از نوروفیدبک برای درمان اختلال روانی خود کمک می‌گیرند، پس از هر جلسه درمانی، علائمی مانند خستگی ذهنی، استرس، حواس پرتی، سرگیجه و سردرد را تجربه می‌کنند. این موارد، رایج‌ترین عوارض جانبی هستند که چه در بزرگسالان و چه در کودکان دیده می‌شوند.

برخی افراد تصور می‌کنند که شخصیت کودک پس از نوروفیدبک تغییر می‌کند؛ در حالی که واقعا این گونه نیست. در واقع، نوروفیدبک با ایجاد مسیرهای عصبی جدید، به مغز می‌آموزد تا در موقعیت‌های واقعی، واکنش صحیحی از خود نشان دهد؛ یعنی استرس کمتری داشته باشد یا تمرکز بیشتری نشان دهد. باورهای نادرست رایج:

❌ نوروفیدبک شخصیت کودک را تغییر می‌دهد

❌ نوروفیدبک به مغز کودک آسیب می‌زند

❌ این روش نوعی دستکاری مستقیم مغز است

❌ عوارض نوروفیدبک دائمی و غیرقابل برگشت‌اند

❌ نوروفیدبک جای دارو را بدون نظر پزشک می‌گیرد

این نکته را در نظر داشته باشید که در طول جلسه درمانی، پزشک متخصص یا اپراتور دائما وضعیت امواج مغزی فرد را چک می‌کند. با توجه به اینکه اثرات منفی ناشی از عوامل خارجی، از طریق ارزیابی عملکرد نواحی مختلف مغز قابل تشخیص است، بنابراین اگر شخص احساس ناراحتی داشته باشد، پزشک می‌تواند آن را مشاهده کند. معمولا با تغییر تنظیمات دستگاه نوروفیدبک حین درمان، این گونه ناراحتی‌ها به حداقل می‌رسند. در ادامه، توضیحات بیشتری در این باره ارائه خواهیم داد.

آیا نوروفیدبک برای کودکان خطرناک است؟

در درمان اختلالات روانی کودکان با نوروفیدبک، قرار است مغز با قرار گرفتن در شرایط مختلف، آموزش‌های جدیدی را دریافت کند. در واقع، کودک با انجام بازی یا مشاهده فیلم، در موقعیت‌های مختلفی قرار می‌گیرد که اگر واکنش صحیحی به آن موقعیت نشان دهد، امتیاز دریافت می‌کند. این یعنی کودک با کمک خاصیت شرطی‌سازی مغز، می‌آموزد تا در موقعیت‌های واقعی، رفتار صحیح و واکنش طبیعی‌تری نشان دهد! تکرار جلسات درمانی، به نهادینه شدن این رفتارهای صحیح کمک کرده و به مرور خلق و خوی کودک را بهتر خواهد کرد.

در این تکنیک درمانی، هیچ گونه دارویی برای کودک تجویز نمی‌شود و جراحی یا دستکاری مغز نیز انجام نمی‌گیرد؛ در نتیجه هیچ آسیب فیزیکی به بافت مغز وارد نخواهد شد. به این ترتیب، این درمان برای کودکان و بزرگسالان یک درمان ایمن بوده و عوارض نوروفیدبک برای کودکان، به شکل خفیف و موقتی ظاهر خواهند شد.

عوارض نوروفیدبک برای کودکان چیست؟

با اینکه مزایا نوروفیدبک در درمان انواع اختلالات روانی کودکان انکارناپذیر است، اما این تکنیک درمانی نیز می‌تواند عوارضی برای آن‌ها در پی داشته باشد. البته عوارض نوروفیدبک برای کودکان، اغلب مقطعی بوده و پس از چند جلسه، کاهش می‌یابند یا به طور کلی از بین می‌روند. از مهم‌ترین عوارض نوروفیدبک در کودکان، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد. ^{Is Neurofeedback Therapy Safe? Are There Side Effects?}

احساس خستگی

یکی از عوارض رایج بعد از نوروفیدبک، احساس خستگی است که چند ساعت بعد از جلسه درمانی از بین می‌رود. با توجه به اینکه در حین درمان با نوروفیدبک، فرکانس امواج مغزی زیاد یا کم می‌شوند، بنابراین این گونه احساس خستگی، طبیعی خواهد بود. جالب است بدانید که احساس خستگی شدید، به طوری که فرد به استراحت و خوابیدن نیاز پیدا کند، می‌تواند یک نشانه خوب باشد؛ زیرا این حالت نشان می‌دهد که مغز مجددا در حال تنظیم شدن است!

به نقل از American Academy of Pediatrics (آکادمی آمریکایی طب کودکان):

عوارض نوروفیدبک در کودکان اغلب به صورت خستگی یا سردرد گذرا ظاهر می‌شود و با ادامه درمان کاهش می‌یابد.

احساس فشار در سر

این نوع عارضه جانبی، تقریبا نادر بوده و احتمال وقوع آن در کودکان بسیار کم است. با این حال در برخی بیماران، تمرین دادن مغز باعث احساس فشار در سر می‌شود. این احساس منفی، اغلب به صورت موقت است و مشکلی برای کودک ایجاد نمی‌کند.

کاهش انرژی

در کودکانی که درمان نوروفیدبک برای بیش فعالی را پشت سر می‌گذارند، کاهش انرژی کاملا طبیعی است! زیرا بیش فعالی معمولا باعث انرژی بالای این کودکان می‌شود که در درمان با نوروفیدبک، باید این موضوع به تعادل برسد. در اصل کم شدن انرژی در کودکان، مبتلا به ADHD، نشانه اثربخشی درمان است!

تنش عضلانی

این حالت معمولا زمانی به وجود می‌آید که روند درمان نوروفیدبک، به درستی طی نشود! به طور خاص، در کودکانی که امواج سریع مغزی آن‌ها تحت آموزش مجدد قرار می‌گیرند، این مشکل رایج‌تر است.

احساس اضطراب

ایجاد حس اضطراب در بیماران به دلیل استفاده از تجهیزات نوروفیدبک، امری طبیعی است. گاهی احساس عصبانیت و نگرانی، قبل از شروع جلسه درمانی ایجاد شده و تا پس از آن نیز ادامه می‌یابد.

با این حال افزایش تعداد جلسات درمان با نوروفیدبک، می‌تواند تا حد زیادی این گونه عوارض نوروفیدبک در کودکان را برطرف کند!

سرگیجه و گیجی

سرگیجه را می‌توان از رایج‌ترین عوارض نوروفیدبک در کودکان دانست؛ زیرا در طول هر جلسه، الگوهای امواج مغزی تغییر کرده و مغز به چالش کشیده می‌شود. در نتیجه حتی ممکن است کودک در حین تمرین، هراس یا کلاستروفوبیا را تجربه نماید! البته اپراتور یا پزشک متخصص با مشاهده مانیتور و رفتار امواج مغزی، متوجه این حالت شده و اقدامات لازم را برای رفع آن انجام خواهد داد.

بروز علائم افسردگی

با اینکه نوروفیدبک می‌تواند به درمان افسردگی کمک کند، اما گاهی تغییر فرکانس در امواج مغزی و کند شدن آن‌ها، می‌تواند عامل ایجاد افسردگی در کودک باشد!

ایجاد مه مغزی

در صورتی که پزشک متخصص، تجربه و مهارت کافی در تنظیم تجهیزات نوروفیدبک نداشته باشد، ممکن است کودک در طول جلسه و پس از آن، احساس مه مغزی داشته باشد؛ به طوری که تمرکز کردن برای وی دشوار گردد.

سردرد خفیف یا شدید

احساس سردرد، از عوارض نوروفیدبک در کودکان و بزرگسالان است، که اگر آموزش مغز در نواحی نادرست انجام گیرد، به وجود می‌آید. البته در صورتی که کلاه دستگاه نیز فشار بیش از حدی بر سر وارد آورد، احساس سردرد دور از انتظار نیست.

بازگشت علائم بیماری‌های عصبی

کودکانی که پیش از این، مشکلات نورولوژی و مغز و اعصاب داشته‌اند، ممکن است بعد از جلسات درمان با نوروفیدبک یا در حین جلسه، احساسات ناخوشایندی را تجربه کنند! بنابراین ضمن توجه پزشک به این موضوع، لازم است بیمار نیز در صورت داشتن شرایط غیر عادی، حتما این مساله را با پزشک خود در میان بگذارد.

آیا نوروفیدبک بر شخصیت کودکان تاثیر می‌گذارد؟

نوروفیدبک نمی‌تواند شخصیت افراد را تغییر دهد؛ اما با توجه به اینکه اساس درمان اختلالات روانی با نوروفیدبک، تغییر شبکه‌های موجود در مغز و ایجاد مسیرهای عصبی جدید است، بنابراین خلق و خو و رفتار بیمار تغییر می‌کند. این مساله، از تاثیر متقابل ذهن و مغز بر یکدیگر ناشی می‌شود!

به طور کلی، نوروفیدبک بدون آنکه شخصیت کودکان و بزرگسالان را تغییر دهد، به مغز می‌آموزد تا بهینه‌تر رفتار کرده و میزان تکانشگری و اضطراب را کاهش دهد. ضمن اینکه تاثیر نوروفیدبک بر تمرکز و حافظه، قدرت یادگیری را افزایش داده به وضوح ذهنی بیشتر بیمار کمک می‌کند. ^{Does Neurofeedback have Side Effects}

به نقل از National Institutes of Health (NIH) (مؤسسه ملی سلامت ایالات متحده آمریکا):

هیچ شواهد معتبری مبنی بر آسیب مغزی ناشی از نوروفیدبک در کودکان وجود ندارد.

عوارض نوروفیدبک برای مغز کودکان چیست؟

یکی از سوالات رایجی که اغلب والدین درباره عوارض نوروفیدبک برای کودکان، با آن مواجه می‌شوند، این است که آیا نوروفیدبک به مغز کودک آسیب می‌رساند؟ در پاسخ باید گفت که تاکنون هیچ گونه مدرکی مبنی بر آسیب مغزی ناشی از نوروفیدبک وجود ندارد. در واقع، با توجه به اینکه این تکنیک درمانی، کاملا غیر دارویی و غیر تهاجمی است، بنابراین احتمال اینکه آسیب مغزی و عوارض جانبی جدی در پی داشته باشد، بسیار ناچیز است. با این حال، تشخیص اینکه آیا درمان نوروفیدبک برای یک کودک مبتلا به اختلالات روانی مفید است یا خیر، به نظر پزشک متخصص و شرایط بیمار بستگی دارد.

به نقل از مجله Clinical EEG and Neuroscience (مجله تخصصی الکتروانسفالوگرافی و علوم اعصاب بالینی):

نوروفیدبک یک روش غیرتهاجمی است و عوارض جانبی گزارش‌شده آن معمولاً خفیف و کوتاه‌مدت هستند.

راه کاهش عوارض نوروفیدبک چیست؟

هر چند عوارض نوروفیدبک در کودکان نسبتا ناچیز و خفیف هستند، اما با رعایت برخی مراقبت‌ها می‌توان از بروز یا تشدید آن‌ها جلوگیری به عمل آورد. از جمله کارهایی که می‌توانند عوارض نوروفیدبک در کودکان را کاهش دهند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ^{Does Neurofeedback have Side Effects}

• انتخاب بهترین پزشک متخصص در حوزه نوروفیدبک؛ زیرا هر چه تجربه پزشک بیشتر باشد، انتخاب فرکانس‌های مناسب و اجرای پروتکل‌های تمرینی، با دقت بیشتری انجام می‌گیرد؛ ضمن اینکه مناطق صحیح مغزی برای آموزش، مورد هدف قرار خواهند گرفت.
• متعادل بودن تمرینات مغزی؛ همان طور که فعالیت بیش از حد بدنی، باعث خستگی جسمی و اعمال فشار اضافی بر عضلات می‌شود، تمرین مغزی بیش از حد و جلسات نوروفیدبک خیلی طولانی یا شدید، می‌تواند عامل خستگی مغزی و ذهنی باشد. بنابراین لازم است تعادل را در انجام تمرینات مغز رعایت کنید.
• استفاده از رژیم غذایی مناسب؛ یکی از عوارض نوروفیدبک در کودکان، احساس خستگی و ضعف است که با کمک یک رژیم غذایی سالم، می‌توان آن را جبران نمود. در واقع استفاده از چربی‌های سالم، پروتئین و غلات کامل در رژیم غذایی بیماران تحت درمان با نوروفیدبک، احساس ضعف و خستگی در آن‌ها را به حداقل می‌رساند.

چگونه بهترین پزشک متخصص نوروفیدبک را انتخاب کنیم؟

دقت، تجربه و مهارت پزشک متخصص می‌تواند تاثیر مستقیمی بر کاهش عوارض نوروفیدبک در کودکان داشته باشد؛ زیرا بسیاری از مشکلات و عوارض ناشی از نوروفیدبک را می‌توان در حین جلسات درمانی و با ارزیابی عملکرد امواج مغزی رفع کرد. اما این مزیت تنها زمانی قابل استفاده است که پزشک، تجربه کافی در این زمینه داشته باشد.

در کلینیک تخصصی زیما درمان، تیم مجربی از پزشکان متخصص مغز و اعصاب و روانپزشکان وجود دارند، که می‌توانند بر تمامی روند درمان کودک با نوروفیدبک، نظارت مستقیم داشته و هر گونه اختلال در حین درمان را بررسی و برطرف نمایند. بنابراین اگر می‌خواهید کودک دلبندتان درمان نوروفیدبک با بالاترین کیفیت و کمترین عارضه را تجربه کند، قطعا کلینیک زیما درمان بهترین گزینه خواهد بود.

در جمع‌بندی باید گفت عوارض نوروفیدبک در کودکان اغلب خفیف، قابل کنترل و برگشت‌پذیر است. شناخت دقیق عوارض دستگاه نوروفیدبک برای کودکان و توجه به این نکته که راه کاهش عوارض نوروفیدبک چیست؟ به انتخاب پزشک متخصص، تنظیم اصولی پروتکل‌ها و نظارت مداوم بستگی دارد، نقش مهمی در ایمنی درمان ایفا می‌کند.