در دنیای پرمشغله امروز، بسیاری از افراد با مشکل عدم تمرکز و توجه مواجه میشوند. از طرفی ابتلا به برخی بیماریهای روانی، از جمله بیش فعالی یا ADHD، منجر به نقص توجه مزمن میگردد که قدرت یادگیری و کیفیت خواب افراد را تحت تاثیر قرار میدهد. به همین دلیل، بسیاری از افراد به دنبال آن هستند تا از تکنیکهای غیردارویی برای بهبود تمرکز خود استفاده نمایند. حدود ۳۰ تا ۴۰٪ افراد درجاتی از نقص توجه را تجربه میکنند. تاثیر نوروفیدبک برای افزایش تمرکز بهعنوان روشی غیردارویی، با تنظیم امواج مغزی شناخته میشود؛ مطالعات نشان میدهد افزایش تمرکز با نوروفیدبک در بیش از ۷۰٪ مراجعان باعث بهبود توجه و حتی تقویت حافظه با کمک نوروفیدبک شده است.
نحوه تاثیر نوروفیدبک بر مغز، همواره به شکل اصلاح فرکانس امواج مغزی خواهد بود! در افرادی که دچار اختلال در تمرکز هستند، امواج تتا و آلفا در لوب فرونتال مغز، فرکانسی کمتر از حد استاندارد دارند؛ به همین دلیل این افراد نمیتوانند هنگام انجام کار یا یادگیری یک موضوع، تمرکز کافی داشته باشند.
در عوض، درمان با نوروفیدبک در تلاش است تا فرکانس این امواج را به حالت طبیعی نزدیک نماید! به این معنا که این تکنیک درمانی، با کمک نوار مغز و نقشه مغزی، فعالیت مغز و ارتباط بین نواحی مختلف آن را تحت نظر دارد؛ در نهایت، با استفاده از قابلیت شرطی شدن مغز و سیستم پاداش دهی، بازه فرکانسی را به حد استاندارد تبدیل خواهد کرد. با این کار، امواج آلفا و تتا به فرکانس واقعی خود رسیده و میزان تمرکز شخص به طور قابل توجهی بهبود مییابد. در این مطلب در تلاشیم تا اطلاعات کافی درباره تکنیک افزایش تمرکز با نوروفیدبک ارائه دهیم.
مبنای تمرکز در مغز چیست؟
مبنای فعالیت مغز، انتشار امواج با فرکانسهای مختلف است. از جمله این امواج میتوان به آلفا، بتا، تتا، گاما و دلتا اشاره کرد، که برخی از آنها مانند بتا، سریعترین فرکانس را دارند و در مقابل آلفا و تتا با فرکانس کمتری منتشر میگردند. چنانچه در فرکانس این امواج تغییرات شدیدی ایجاد شوند، فرد با مشکلاتی مانند نقص توجه، عدم تمرکز، مشکل در یادگیری، اختلال خواب و سایر اختلالات روانی مواجه میگردد. حال باید دید که ضعف تمرکز به فعالیت کدام یک از امواج مغزی مرتبط است. انواع امواج مغزی مرتبط با تمرکز عبارتند از: what are brain states and brain waves
- امواج گاما در حین فعالیتهایی منتشر میشوند که نیاز به تمرکز بالایی دارند.
- امواج بتا بسیار سریع بوده و با حالتهای فعالتر و اضطراب بیشتر مرتبط هستند. افزایش سرعت انتشار آنها میتواند عامل نقص توجه باشد.
- امواج دلتا، که در زمان خواب عمیق منتشر میشوند.
- امواج آلفا که در حالت آرامش و منفعل بودن مانند گوش دادن معمولی به یک موسیقی، در مغز دیده میشوند.
- امواج تتا، برای آرامش عمیق و تمرکز درونی هستند.
تغییر در فرکانس امواجی مانند آلفا و تتا، باعث خلل در تمرکز میگردد. در واقع، اگر امواج تتا و آلفا که از امواج آهسته مغزی به حساب میآیند، نسبت به حالت عادی فرکانس کمتری داشته باشند، اختلال در تمرکز ظاهری میشود.
| نوع موج مغزی | بازه فرکانسی تقریبی | نقش در تمرکز | اختلال مرتبط با عدم تعادل |
|---|---|---|---|
| گاما | بالای 30 هرتز | تمرکز عمیق، پردازش اطلاعات پیچیده | کاهش تمرکز شناختی |
| بتا | 13 تا 30 هرتز | هوشیاری، تمرکز فعال | افزایش بیشازحد → اضطراب و حواسپرتی |
| آلفا | 8 تا 12 هرتز | آرامش همراه با توجه | کاهش آن → نقص تمرکز |
| تتا | 4 تا 8 هرتز | تمرکز درونی، خلاقیت | کاهش یا افزایش نابجا → ADHD |
| دلتا | کمتر از 4 هرتز | خواب عمیق | اختلال خواب و خستگی ذهنی |
افزایش تمرکز با نوروفیدبک چگونه انجام میگیرد؟
اگر نمیدانید نوروفیدبک چیست، باید بگوییم که این تکنیک درمانی از طریق اصلاح فرکانس امواج مغزی، میتواند به درمان بسیاری از اختلالات روانی از جمله نقص توجه بپردازد. در واقع، آموزش نوروفیدبک بر مبنای خاصیت نوروپلاستیسیته موجود در مغز کار میکند؛ یعنی توانایی مغز برای تغییر و سازگار شدن با شرایط جدید! به این معنا که مغز میتواند با کمک تمرینات ذهنی، خود را تنظیم کرده و عملکرد خود را بهینه سازد.
بنابراین اگر با تغییر در فرکانس امواج مغزی، الگوهای رفتاری نامناسبی در شخص شکل گرفته باشد، نوروفیدبک کمک میکند تا این فرکانسها به بازه استاندارد نزدیک شده و مسیرهای جدید رفتاری ایجاد گردند؛ این دقیقا مبنای درمان انواع اختلالات روانی با نوروفیدبک است. Neurofeedback Training for Enhancing Focus
به نقل از Journal of Attention Disorders – مجله علمی اختلالات توجه:
نوروفیدبک میتواند با اصلاح الگوهای غیرطبیعی امواج مغزی، عملکرد توجه و تمرکز را در کودکان و بزرگسالان بهبود دهد.
نحوه درمان نقص توجه با نوروفیدبک
برای افزایش تمرکز با نوروفیدبک، لازم است در جلسات درمانی، فرکانس امواج آلفا و تتا یا هر یک امواج مغزی که فعالیت کمتر یا بیشتر از حد عادی دارند، اصلاح گردند. برای این کار، پزشک متخصص با اجرای یک بازی یا پخش یک مدیا مانند فیلم یا موسیقی، شخص را وادار به متمرکز شدن میکند!
تجهیزات نوروفیدبک به گونهای طراحی شدهاند که اگر تمرکز بیمار از بین برود، نور تصویر کم شده و یا صدای موسیقی قطع میشود! اگر امواج مغزی او در بازه فرکانس استاندارد منتشر شوند، فرد میتواند تمرکز خود را حفظ کرده و در نهایت پاداش بگیرد (تصویر روشن بماند). با تکرار این فرآیند، مغز به فعالیت در بازه فرکانسی صحیح عادت کرده و سازگار میشود!
درمان بیش فعالی با نوروفیدبک
نداشتن تمرکز یک مشکل دردساز است، که نه تنها در افراد عادی بلکه در بیماران ADHD نیز دیده میشود؛ به همین دلیل نیز امروزه درمان بیش فعالی با نوروفیدبک بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در بیماران مبتلا به بیش فعالی، امواج بتا بیش از حد منتشر میشوند که همین موضوع، حالتهایی مانند بیقراری و اضطراب را تحریک میسازد.
به نقل از Neuroscience & Biobehavioral Reviews – مجله علوم اعصاب رفتاری:
در بیماران مبتلا به ADHD، نوروفیدبک باعث کاهش امواج تتا و بهبود نسبت تتا به بتا میشود که مستقیماً با افزایش تمرکز مرتبط است.
اغلب افرادی که به ADHD مبتلا هستند، به دلیل درگیری ذهنی زیاد، نمیتوانند واکنش صحیح را در جای خود نشان دهند؛ این یعنی شخص تمرکز کافی ندارد؛ در چنین شرایطی، نقص توجه را میتوان با کمک نوروفیدبک درمان نمود. معمولا پس از چند جلسه نوروفیدبک، احساس بیقراری و نقص توجه به طور قابل توجهی کاهش پیدا میکند. Neurofeedback for Adhd And Add
| معیار مقایسه | نوروفیدبک | درمان دارویی |
|---|---|---|
| نیاز به دارو | ❌ ندارد | ✅ دارد |
| اثر روی امواج مغزی | تنظیم مستقیم فرکانس | غیرمستقیم |
| ماندگاری نتیجه | بلندمدت | وابسته به مصرف |
| عوارض جانبی | بسیار نادر | شایعتر |
| شخصیسازی درمان | بسیار بالا | محدود |
| مناسب برای ADHD | ✅ بسیار مناسب | ✅ اما با محدودیت |
مزایای بهبود تمرکز با نوروفیدبک چیست؟
افزایش تمرکز با نوروفیدبک مزایای زیادی دارد. این تکنیک درمانی حتی برای افرادی که از درمان دارویی و مشاوره درمانی نتیجه نگرفتهاند، قابل استفاده خواهد بود. در ادامه، مزایای درمان نقص توجه با نوروفیدبک را توضیح میدهیم. How does neurofeedback training help with focus concentration
بهبود قدرت یادگیری
با توجه به اینکه یادگیری یک فعالیت یا مطلب جدید، نیاز به تمرکز کافی دارد، بنابراین درمان تمرکز با نوروفیدبک میتواند به بهبود قدرت یادگیری افراد نیز کمک کند. در واقع، نوروفیدبک میتواند فرکانس بالای امواج تتا که باعث حواس پرتی، سرگردانی ذهن و خواب آلودگی میشود، کاهش داده و در عین حال، فعالیت موج بتا را افزایش دهد. مجموعه این تغییرات، ذهن را متمرکزتر کرده و قدرت یادگیری را افزایش میدهد.
نتایج دائمی درمان
با توجه به اینکه در افزایش تمرکز با نوروفیدبک، مسیرهای جدیدی در مغز شکل میگیرند، بنابراین تاثیر این درمان میتواند به صورت دائمی باقی بماند؛ در اصل، نوع رفتار و خلق و خوی فرد تغییر میکند. بنا بر نظر کاربران درباره درمان مشکل نقص توجه با نوروفیدبک، نتیجه این تکنیک درمانی تا مدتها باقی مانده و عملا نیازی به تمدید یا ترمیم ندارد. این در حالی است که مصرف دارو یا مشاوره درمانی، تنها در بازههای زمانی مشخص تاثیرگذار بوده و پس از مدتی، نیاز به تمدید دارند.
به نقل از American Journal of Psychiatry – مجله روانپزشکی آمریکا:
برخلاف درمان دارویی، نوروفیدبک با ایجاد تغییرات پایدار در شبکههای عصبی مغز، میتواند نتایج بلندمدت در بهبود توجه ایجاد کند.
امکان استفاده از یک برنامه درمانی شخصیسازی شده
قبل از آنکه بیمار، درمان با نوروفیدبک را آغاز کند، باید نقشه مغزی خود را به پزشک متخصص ارجاع دهد. نقشه مغزی، فعالیت هر ناحیه را به صورت مجزا و در ارتباط با سایر نواحی مغز نشان میدهد. در نتیجه، پزشک متخصص میتواند علت نداشتن تمرکز فرد را به طور دقیق مشخص کرده و مطابق با آن، برنامه درمانی او را تنظیم نماید. با این کار احتمال ایجاد خطا در درمان به حداقل میرسد!
انطباق نتایج با موقعیتهای واقعی
در هر جلسه نوروتراپی، پزشک متخصص تمریناتی را برای شخص در نظر میگیرد که با کمک آنها، مغز آموزشهای جدیدی را دریافت میکند. یکی از مهمترین نقاط قوت افزایش تمرکز با نوروفیدبک، این است که نتیجه تمرینات جلسات درمانی در موقعیتهای واقعی، قابل استفاده است؛ یعنی بیمار در طول جلسه میآموزد تا واکنشهای خود را در حین مواجهه با یک موقعیت واقعی کنترل نماید!
عدم نیاز به جراحی یا تحریک مغز
برخی تکنیکهای درمانی، که برای اختلالات روانی به کار میروند، باید با جراحی و تحریک مغناطیسی یا الکتریکی مغز انجام شوند. برای مثال، درمان انواع اختلالات روانی با rTMS، نیاز به تحریک مغناطیسی نقاط مشخصی از مغز دارد. این در حالی است که برای افزایش تمرکز با نوروفیدبک، بیمار به هیچ گونه جراحی تحریک مغز یا کاشت الکترود نیاز ندارد و کاملا غیر تهاجمی خواهد بود.
عوارض کاربرد نوروفیدبک برای افزایش تمرکز چیست؟
هر گونه تکنیک درمانی که برای درمان اختلالات روانی و افزایش تمرکز به کار میرود، ممکن است عوارض جانبی برای شخص در پی داشته باشد. حتی گاهی فرد در ابتدای درمان با تکنیک به کار رفته کاملا سازگاری دارد و پس از مدتی، عوارض آن را مشاهده میکند!
در مورد عوارض افزایش تمرکز با نوروفیدبک، میتوان گفت که اگر به یک مرکز مجهز مراجعه کرده و این درمان را تحت نظارت بهترین پزشک متخصص انجام دهید، عملا عوارضی را مشاهده نخواهید کرد! با این حال، در موارد نادر ممکن است پس از طی جلسات درمانی نوروفیدبک، واکنشهای زیر در بیمار دیده شوند: What Are The Neurofeedback Side Effects
- انرژی کم و خستگی مفرط
- تنش عضلانی
- احساس سردرد یا سرگیجه
- مضطرب بودن یا افسرده شدن
- لرزشهای درونی
- اختلال شناختی
- اضطراب اجتماعی
مشاهده معایب نوروفیدبک بعد از جلسات درمانی بسیار نادر است؛ اما چنانچه پس از درمان یا در طول جلسه درمانی احساس ناراحتی دارید، باید حتما به پزشک یا اپراتور اطلاع دهید.
برای درمان تمرکز با نوروفیدبک به کجا مراجعه کنیم؟
هر چه تجربه پزشک متخصص در درمان اختلال نقص توجه با نوروفیدبک بیشتر باشد، روند درمان شخص دقیقتر بوده و با خطای کمتری پیش میرود! بنابراین بهتر است برای بهبود و افزایش تمرکز با نوروفیدبک، حتما به یک پزشک متخصص مجرب مراجعه کنید.
مرکز تخصصی زیما درمان، از قویترین تیم پزشکی در این زمینه برخوردار است، که میتوانند در طول درمان نوروفیدبک راهنمای شما باشند. جهت رزرو نوبت میتوانید از اطلاعات تماس موجود در سایت استفاده کنید.
در جمعبندی میتوان گفت تاثیر نوروفیدبک برای افزایش تمرکز زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که بهصورت هدفمند و تحت نظر متخصص انجام شود. افزایش تمرکز با نوروفیدبک نهتنها عملکرد ذهنی و دقت را بهبود میدهد، بلکه بهدلیل اصلاح الگوهای عصبی، زمینهساز تقویت حافظه با کمک نوروفیدبک نیز میشود. این رویکرد بدون دارو، انتخابی ایمن و پایدار برای افرادی است که به دنبال تمرکز عمیقتر و عملکرد شناختی بهتر هستند.
8 دیدگاه دربارهٔ «تاثیر نوروفیدبک برای افزایش تمرکز؛ راهی برای افزایش تمرکز بدون دارو»
آیا این درمان با نوروفیدبک محدودیت سنی داره؟
سلام وقتتون بخیر 🙏
درمان نوروفیدبک معمولاً محدودیت سنی خاصی نداره و از کودکان بالای ۵ سال تا بزرگسالان و سالمندان میتونن از اون بهره ببرن. البته نوع پروتکلها و شدت جلسات، با توجه به سن و شرایط هر فرد تنظیم میشه. بهتره قبل از شروع، مشاوره تخصصی انجام بشه تا بهترین نتیجه حاصل بشه.
این فرکانس امواج آلفا و تتا برای مغز ضرر نداره؟
سلام و ممنون از سوال خوبتون 🌱
خیر، فرکانسهای آلفا و تتا به خودی خود هیچ ضرری برای مغز ندارن. در واقع این امواج به طور طبیعی در مغز همهی ما وجود دارن و نوروفیدبک فقط به مغز کمک میکنه تا اونها رو بهتر و در زمان مناسبتری تولید کنه. تمامی تمرینها در نوروفیدبک تحت کنترل و استاندارد انجام میشن.
قیمت نوروفیدبک چطور محاسبه می شه؟
سلام وقتتون بخیر 🌟
هزینهی نوروفیدبک معمولاً به تعداد جلسات، نوع پروتکل درمانی و کلینیک انتخابی بستگی داره. هر جلسه بین ۳۰ تا ۵۰ دقیقهست و بسته به شرایط، تعداد جلسات بین ۱۵ تا ۴۰ جلسه توصیه میشه. برای اطلاع دقیقتر، با کلینیک تماس بگیرید.
اگه امواج آلفا و تتا با نوروفیدبک به حالت نرمال برگردن، واقعا دیگه نیازی به دارو برای بیش فعالی ندارم؟
ببینید، نوروفیدبک میتواند کمک شایانی به تنظیم امواج مغزی آلفا و تتا و بهبود تمرکز کند و در نتیجه، علائم بیش فعالی را کاهش دهد. با این حال، اینکه آیا پس از نرمال شدن این امواج دیگر به دارو نیازی نخواهید داشت یا خیر، بستگی به عوامل مختلفی دارد؛ از جمله شدت بیماری، پاسخ فرد به نوروفیدبک، و نظر نهایی پزشک متخصص. بنابراین، نمیتوان به طور قطعی گفت که نوروفیدبک به تنهایی میتواند جایگزین دارو شود، اما میتواند در کاهش دوز دارو یا حتی قطع آن موثر باشد. بهتر است این موضوع را به طور دقیقتر با پزشک خود در میان بگذارید تا با بررسی وضعیت شما، بهترین تصمیم را اتخاذ کنید.