فلج بلز چیست؟ | علت، علائم و درمان فلج بلز کهنه

فلج بلز چیست؟ (Bell’s palsy) نوعی فلج موقت یا طولانی‌مدت در عضلات یک سمت صورت است که بر اثر التهاب یا آسیب به عصب صورت رخ می‌دهد. بر اساس آمار مؤسسه ملی اختلالات عصبی آمریکا (NINDS)، سالانه حدود ۴۰ هزار نفر در ایالات متحده به فلج بل مبتلا می‌شوند. اگرچه بیشتر بیماران ظرف ۳ تا ۶ ماه بهبود می‌یابند، اما در موارد شدید یا تأخیر در درمان، ممکن است درمان فلج بلز کهنه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. پس اگر می‌پرسید «آیا فلج بل خوب میشود؟» باید گفت در اغلب موارد بله، اما سرعت و کیفیت بهبودی به شدت آسیب و مراقبت‌های درمانی بستگی دارد.

افتادگی پلک، مشکل در لبخند زدن، اختلال در خوردن و آشامیدن و سردرد، از علائم فلج بل هستند، که باید در صورت مشاهده این علائم به صورت ناگهانی، حتما با یک پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه نمایید.

تفاوت فلج بلز و سکته مغزی

با توجه به اینکه فلج عضلات صورت، یکی از علائم سکته مغزی به حساب می‌آید، بنابراین ممکن است با این سوال مواجه شوید، که تفاوت فلج بلز و سکته مغزی چیست، و چگونه می‌توان این دو را از یکدیگر تشخیص داد. در پاسخ باید گفت که تشخیص فلج بل از سکته مغزی، نیاز به بررسی‌های پزشکی دارد؛ از آنجا که علائم ظاهری این دو اختلال مغز و اعصاب، شبیه به یکدیگر هستند، بنابراین لازم است در صورت بروز فلج صورت، در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه کنید، تا علت دقیق آن مشخص گردد. البته فلج صورت ناشی از سکته مغزی، با علائم دیگری نیز همراه می‌شود، که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تاری دید یا دوبینی
• از دست دادن ناگهانی یک یا چند مورد از حواس پنجگانه
• سرگیجه
• تهوع و استفراغ
• سفتی گردن
• تشنج
• سردرد ناگهانی و شدید
• بی‌ثباتی عاطفی و تغییرات شخصیتی
• از دست دادن هماهنگی بدن

لازم است به این نکته اشاره کنیم، که فلج بل یک بیماری خطرناک و جدی نیست؛ اما اگر بی‌حس شدن صورت یک نشانه از سکته مغزی باشد، هر ثانیه از زمان برای شما مهم است! پس در هر صورت، باید فلج عضلات صورت را جدی بگیرید.^{Bell’s palsy – causes, symptoms and treatments | healthdirect}

مهم‌ترین علائم فلج بلز

بسته به میزان شدت التهاب، فشردگی و آسیب عصبی، ضعف و بی‌حسی در عضلات صورت، می‌تواند خفیف یا شدید باشد. در مورد فلج بلز خفیف، مدت زمان مورد نیاز برای درمان این اختلال کمتر است؛ اما در فلج کامل صورت، ترمیم عصب و بازیابی عملکرد آن، به زمان بیشتری نیاز دارد! علائم فلج بل اصولا ۱ تا 2 هفته بعد از سرماخوردگی، عفونت چشم یا عفونت گوش، به صورت ناگهانی ظاهر می‌گردند. برای مثال، ممکن است در هنگام صبح و پس از بیدار شدن از خواب، در حین خوردن غذا یا نوشیدن چای، متوجه آن شوید!

اصلی‌ترین نشانه فلج بل، افتادگی در یک طرف صورت و از دست دادن توانایی پلک زدن، و باز و بسته کردن چشم در سمت آسیب دیده خواهد بود؛ هر چند در موارد نادر، ممکن است فلج در دو طرف صورت رخ دهد! سایر علائم فلج بلز، به قرار زیر هستند:

فلج بلز و چشم

فلج بلز، بیشترین تاثیر را بر چشم‌ها می‌گذارد. در واقع، بخش مهمی از اختلال عملکرد عصبی صورت، به پلک زدن و باز و بسته شدن چشم‌ها مربوط می‌شود. با توجه به اینکه در این شرایط، امکان پلک زدن وجود ندارد، لازم است با استفاده مکرر از اشک مصنوعی، از سلامت چشم محافظت نمود.

در موارد شدید، که احتمال آسیب و خشکی چشم‌ها بیشتر است، باید به یک چشم پزشک مراجعه کرد، تا با استفاده از تکنیک‌های خاص، پلک‌ها را به هم نزدیک کرده و شرایط مراقبت از آن‌ها را راحت‌تر کند؛ در غیر این صورت، خشکی بیش از حد چشم‌ها، می‌تواند منجر به عفونت و حتی از دست دادن بینایی گردد!^{Eye treatment for Bell’s palsy: A guide (medicalnewstoday.com)}

از مهم‌ترین علائم خشکی چشم در اثر Bell’s palsy، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. احساس درد
2. تاری دید
3. آبریزش شدید
4. حساسیت به نور
5. احساس سوزش در چشم‌ها

هنگام خواب شب نیز فرد، باید پلک‌ها را به کمک چسب چشم ببندد؛ البته چشم پزشک، آموزش‌های لازم در این زمینه را به شما خواهد داد.

آیا فلج بلز خوب میشود؟

فلج بلز، معمولا به تکنیک‌های تخصصی نیاز ندارد؛ زیرا علائم این اختلال، حدود 2 هفته بعد از بی‌حسی عضلات صورت، شروع به برطرف شدن می‌کنند! در هر حال، رعایت برخی مراقبت‌ها باعث می‌شود، تا علائم فلج بل به تدریج برطرف شده و بهبودی شما سریع‌تر گردد. از جمله این مراقبت‌ها، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مراقبت از چشم؛ لازم است به طور مرتب، از اشک مصنوعی استفاده کنید، تا از خشکی و تحریک چشم‌ها پیشگیری نمایید. برای خوابیدن نیز حتما به کمک چسب چشم، پلک خود را ثابت کنید تا از آسیب به قرنیه جلوگیری شود.
• مصرف کورتیکواستروئیدهای خوراکی؛ برخی داروهای خوراکی، مانند پردنیزون، باعث کاهش ورم عصبی می‌شوند. این یعنی شرایط برای بازگشت عملکرد حرکتی صورت فراهم می‌گردد.
• داروهای ضد ویروسی؛ این داروها عمدتا برای فلج بل شدید، توسط پزشک متخصص تجویز می‌گردند، تا سرعت بهبودی را افزایش دهند. معمولا مصرف داروهای ضد ویروسی، به صورت همزمان با داروهای کورتیکواستروئید، اثربخشی بیشتری دارد.
• فیزیوتراپی و ماساژ صورت؛ تحریک عضلات صورت با ماساژ و فیزیوتراپی، می‌تواند درمان را تسریع کند. برای این کار، حتما نظر پزشک خود را جویا شوید.
• تحریک الکتریکی؛ به نظر می‌رسد تحریک الکتریکی عضلات صورت، بتواند از تشدید فلج جلوگیری کند. اما هنوز نتیجه علمی مفیدی در این زمینه وجود ندارد.

در مورد افرادی که به عوارض دائمی Bell’s palsy مبتلا می‌شوند، انجام جراحی پلاستیک صورت، می‌تواند عدم تقارن و یا مشکل بسته شدن پلک را برطرف نماید. البته جراحی زمانی انجام می‌شود، که درمان‌های کم تهاجمی نتوانند عوارض آن را برطرف نمایند.

مدت زمان درمان فلج بلز

این بیماری ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت، به بدترین حالت خود می‌رسد؛ اما پس از آن، علائم به تدریج بهبود می‌یابند. حدود ۳ تا ۶ ماه زمان لازم است، تا علائم Bell’s palsy برطرف شوند؛ البته برای فلج بل شدید، ممکن است برخی علائم به شکل دائمی ماندگار گردند. در این صورت، فرد می‌تواند برای جراحی پلاستیک اقدام نماید، که این مساله روند درمان را طولانی‌تر خواهد کرد.

به نقل از به نقل از مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، بخش بیماری‌های عصبی و سکته مغزی:

حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد از بیماران مبتلا به فلج بلز، بدون هیچ درمان تهاجمی در عرض سه ماه بهبود کامل پیدا می‌کنند.

درمان فلج بلز کهنه

در اکثر افراد، فلج بل قابل درمان بوده و حداقل سه ماه بعد از شروع بیماری، شخص می‌تواند عضلات صورت خود را حرکت دهد! اما در مورد برخی بیماران، حتی با گذشت مدت زمان طولانی‌تر نیز، بعضی علائم مانند موارد زیر ماندگار می‌شوند:

1. کجی صورت
2. کج بودن لبخند
3. حرکات غیر ارادی در صورت مانند بستن چشم هنگام لبخند زدن
4. باریک شدن چشم
5. سفت شدن عضلات صورت یا گردن
6. خطوط خنده
7. گودی چانه
8. افتادگی پوست اطراف گردن

برای درمان فلج بلز کهنه، معمولا راهکار مشخصی وجود ندارد؛ اما در صورتی که مواردی مانند باز ماندن پلک و خشکی چشم، برای شخص آزاردهنده باشند، ممکن است انجام جراحی بتواند کمک‌کننده باشد! درباره این مساله، باید حتما پزشک متخصص، بیمار را راهنمایی کند.

پیشگیری از فلج بلز

با توجه به اینکه علت دقیق فلج بل مشخص نیست، بنابراین امکان پیشگیری از این اختلال وجود ندارد! بنا بر مطالعات، مشخص شده که عفونت‌های ویروسی می‌توانند منجر به فلج بل شوند؛ اما همه افرادی که عفونت ویروسی دارند، الزاما Bell’s palsy را تجربه نمی‌کنند!

با این حال، به نظر می‌رسد مدیریت فاکتورهای خطرزا مانند دیابت، چاقی و فشار خون بالا، بتواند در کاهش خطر ابتلا به فلج بل تاثیرگذار باشد.

تشخیص فلج بلز چگونه است؟

برای تشخیص فلج بلز، باید حتما به یک پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. معمولا معاینه فیزیکی و بررسی عملکرد عضلات صورت، از جمله عضلات پیشانی، به تشخیص این اختلال کمک می‌کند. با این حال، پزشک متخصص برای آنکه علائم فلج بل با بیماری‌هایی مانند سکته مغزی، بیماری لایم، عفونت‌های باکتریایی گوش میانی، MS و تومورهای نزدیک عصب صورت، اشتباه نشود، انجام آزمایش‌های زیر را از بیمار درخواست می‌کند:

• آزمایش خون؛ برای اطمینان از بیماری لایم یا سارکوئیدوز
• الکترومیوگرافی؛ به منظور ارزیابی فعالیت و آسیب عصبی
• تصویربرداری MRI و سی تی اسکن؛ با هدف رد سکته مغزی، تومور،‌ ام اس یا سایر آسیب‌های عصبی
• آزمایش پونکسیون کمری؛ برای بررسی احتمال ابتلا به مننژیت، بیماری لایم یا سارکوئیدوز

به نقل از به نقل از مرکز پژوهشی “Johns Hopkins Medicine”:

فیزیوتراپی تخصصی و تحریک الکتریکی عضلات می‌تواند در بیماران مبتلا به فلج بلز کهنه، به بهبود حرکات صورت کمک کند.

شما با مراجعه به کلینیک تخصصی زیما درمان، می‌توانید با بهترین پزشکان متخصص مغز و اعصاب در تهران ملاقات داشته باشید. هر یک از متخصصان حاضر در این کلینیک، با بررسی نتایج آزمایش‌های شما، درباره احتمال ابتلا به فلج بلز و سایر اختلال های مغز و اعصاب و درمان عدم تعادل بررسی‌های لازم را انجام داده، و بهترین برنامه درمانی را برای شما در نظر می‌گیرند.

در پاسخ به این پرسش که فلج بلز چیست و چه سرنوشتی دارد، باید گفت این اختلال در اصل نوعی التهاب عصب صورت است که خوش‌خیم محسوب می‌شود، اما می‌تواند به صورت مزمن نیز باقی بماند. در مواردی که ضعف عضلات بیش از شش ماه ادامه دارد، پزشکان از روش‌های بازتوانی، فیزیوتراپی تخصصی یا تزریق بوتاکس برای درمان فلج بلز کهنه استفاده می‌کنند. و باز هم تأکید می‌شود که آیا فلج بل خوب میشود؟ در بیشتر بیماران پاسخ مثبت است، به‌ویژه اگر درمان در هفته‌های اول آغاز گردد و علت زمینه‌ای مانند عفونت یا التهاب کنترل شود.