درمان قطعی پانیک با نوروفیدبک | درمان قطعی حمله پانیک

آیا درمان پانیک با نوروفیدبک می‌تواند اثربخش باشد؟ شواهد اولیه بالینی نشان می‌دهد تا ۶۰٪ از بیماران مبتلا به حمله پانیک که به درمان‌های معمول پاسخ نداده‌اند، پس از جلسات نوروفیدبک بهبود چشمگیری در کنترل علائم اضطرابی داشته‌اند. اگر هدف شما درمان قطعی حمله پانیک است، نوروفیدبک می‌تواند به‌عنوان یک گزینه مکمل علمی ارزشمند در کنار درمان‌های دارویی و روان‌درمانی مطرح شود.

کسانی که حملات پانیک (هراس) را تجربه کرده‌اند، می‌دانند که این حملات، چیزی فراتر از اضطراب هستند. حمله پانیک با خشکی دهان، لرزش بدن، تپش قلب شدید، تعریق و کوتاه شدن تنفس همراه است، که همه این علائم تنها در عرض چند دقیقه ظاهر می‌شوند! درمان‌های خط اول برای حمله پانیک شامل روان درمانی و مصرف داروهای ضداضطراب هستند، که گاهی اثربخشی کافی را ندارند؛ از این رو، پزشکان به دنبال آن هستند تا با کمک درمان‌های غیردارویی مانند نوروفیدبک، علائم این اختلال روانی را بهبود بخشند؛ و اتفاقا موفقیت‌های زیادی نیز در زمینه درمان پانیک با نوروفیدبک به دست آورده‌اند.

به نقل از مجله Clinical EEG and Neuroscience:

نوروفیدبک می‌تواند با بازآموزی الگوهای امواج مغزی، پاسخ عصبی به محرک‌های استرس‌زا را بهبود داده و علائم اختلالات اضطرابی از جمله حملات پانیک را کاهش دهد.

یک نقشه مغزی از مغز فرد کمک می‌کند تا پزشک، علت حمله را مشخص کرده و امواج مغز را به سمت فرکانس‌های بهینه سوق دهد. تکرار جلسات درمانی در یک کلینیک مجهز، در نهایت منجر به تعلیم و آموزش مغز شده و به تدریج، این حملات را از بین خواهد برد.

چرا حمله پانیک رخ می‌دهد؟

برای درک این که چرا درمان پانیک با نوروفیدبک مفید است، باید ابتدا با مکانیسم مغز فرد مضطرب آشنا شویم. ارتباط ساختار مغز با اضطراب و حملات پانیک بسیار پیچیده است. بنا بر آنچه از نتیجه تحقیقات به دست آمده است، ناحیه لیمبیک در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی، فعالیتی بیشتر از حد استاندارد دارد. منظور از سیستم لیمبیک مغز مجموعه نواحی زیر هستند:

• هیپوکامپ
• آمیگدال
• هیپوتالاموس
• تالاموس

در واقع این چهار ناحیه در مغز، وظیفه پردازش و کنترل هیجانات را بر عهده دارند. آمیگدال، تهدید را شناسایی کرده و پاسخ «جنگ یا گریز» را ارسال می‌کند تا بقای بدن تضمین شود. حال اگر این ناحیه بیش از حد حساس شود، هورمون‌های استرس را حتی در غیاب تهدید و خطر تحریک می‌سازد؛ در نتیجه، فرد دچار اضطراب بی‌دلیل و حملات پانیک خواهد شد! ^{Neurofeedback Therapy for Panic Attacks}

البته ایجاد اضطراب، تنها به ساختار مغزی فرد بستگی ندارد؛ بلکه ارتباط و تعامل بین نواحی مغز نیز می‌تواند عامل بروز حملات پانیک باشند. برای مثال در یک مغز سالم ناحیه آمیگدال، سیگنال‌هایی را ارسال می‌کند که به پاسخ بدن برای استرس مربوط هستند. این سیگنال‌ها به سمت هیپوتالاموس و ساقه مغز می‌روند تا بدن بتواند با موقعیت استرس‌زا مقابله کند. اگر تعامل بین نواحی یاد شده دچار اختلال گردد، ممکن است حملات پانیک شکل گیرند. ^{Exploring the Connection Between Anxiety and the Brain}

چرا درمان پانیک با نوروفیدبک مفید است؟

در انواع مدل های نوروفیدبک، مغز دوباره آموزش می‌بیند؛ یعنی با دریافت امتیاز و پاداش، تحریک می‌شود تا در مسیر صحیح رفتار کند! پس از آن که بیمار چند جلسه نوروفیدبک را پشت سر گذاشت، این رفتارهای صحیح به عنوان بخشی از خلق و خوی شخص تثبیت می‌گردد. این فرآیند درمانی برای کسانی که به حملات پانیک مبتلا هستند و از روان درمانی و مصرف دارو نتیجه رضایت بخشی نگرفته‌اند، یک برنامه درمانی ویژه است.

در واقع بیمار در طول هر جلسه نوروفیدبک، تلاش می‌کند تا با کنترل رفتار و مدیریت استرس خود، پاداش بگیرد! طمع مغز برای دریافت پاداش بیشتر، فعالیت مغز او را در یک بازه استاندارد نگه می‌دارد و از آن پس، فرد حتی در موقعیت‌های واقعی نیز همان رفتارهای صحیح را نشان داده و علائم پانیک را کنترل خواهد کرد!

تکرار تمرینات نوروفیدبک، نتیجه حاصل از آن را برای همیشه تثبیت خواهد کرد. با این اوصاف می‌توان ادعا نمود که درمان پانیک با نوروفیدبک، یک تکنیک اثربخش و منحصربفرد است.

به نقل از آکادمی روانپزشکی آمریکا (American Psychiatric Association – APA):

با وجود نیاز به تحقیقات بیشتر، نتایج کنونی نشان می‌دهد نوروفیدبک می‌تواند به‌عنوان یک درمان تکمیلی برای اختلالات اضطرابی مورد استفاده قرار گیرد.

مراحل درمان نوروفیدبک برای پانیک

درمان پانیک با نوروفیدبک، در سه مرحله اصلی اجرا می‌شود؛ در مرحله اول، پزشک متخصص علت هراس را شناسایی می‌کند. پس از آن، تعداد جلسات مورد نیاز برای نوروفیدبک تعیین می‌گردد و درمان بیمار آغاز می‌گردد. هر چند جلسه یکبار، لازم است روند درمان از طریق نقشه مغزی پیگیری شود. در ادامه توضیح می‌دهیم که نوروفیدبک چگونه سیستم عصبی را آرام می‌کند. ^{Neurofeedback for Panic Attacks}

گام اول؛ شناسایی الگوهای امواج مغزی نامنظم

پیش از شروع درمان پانیک با نوروفیدبک، پزشک متخصص انجام برخی آزمایش‌های تشخیصی از جمله نوار مغز و نقشه مغزی را از بیمار درخواست می‌کند. از طریق نتایج این آزمایش‌ها، عدم تعادل در فعالیت امواج مغزی مشخص می‌شود. به طور خاص امواج بتا در افراد مضطرب، با فرکانس بالاتری منتشر می‌شوند.

هنگامی که پزشک متخصص الگوی بی‌نظم موجود در رفتار نواحی مختلف مغز و ارتباط بین آن‌ها را کشف کند، می‌تواند یک برنامه درمانی مشخص و منحصر به شخص تنظیم نماید.

گام دوم؛ آموزش مغز در جلسات نوروفیدبک

به محض آنکه الگوهای مغزی نامنظم مرتبط با هراس مشخص شوند، بیمار می‌تواند جلسات نوروفیدبک را آغاز کند. در طول هر جلسه، یک بازی یا نمایش بصری برای فرد اجرا می‌شود، که بازخورد او را در موقعیت‌های مختلف می‌سنجد. اگر امواج مغزی به فرکانس‌های متعادل خود نزدیک‌تر بوده و الگوهای آرام‌تر و منظم‌تری تولید کند، مغز پاداش می‌گیرد! برای مثال کیفیت تصویر، افزایش پیدا می‌کند.

در مقابل اگر فرکانس امواج مغزی از دامنه استاندارد خود خارج شوند، نور تصویر کاهش می‌یابد؛ این دقیقا همان شرطی شدن مغز و اساس درمان پانیک با نوروفیدبک است.

با کمک این سیستم شرطی، مغز وارد مسیر یادگیری شده و نحوه برخورد صحیح با موقعیت‌های واقعی را می‌آموزد؛ یعنی با ایجاد مسیرهای جدید یاد می‌گیرد که در شرایط استرس زای واقعی، آرامش خود را حفظ کند.

کاهش بیش فعالی آمیگدال

تقریبا تمامی بیمارانی که دچار حملات پانیک می‌شوند، به بیش فعالی آمیگدال (مرکز ترس در مغز) مبتلا هستند. هنگامی که این قسمت از مغز واکنش بیش از حد نشان دهد، علائم وحشت و هراس در بیمار شکل می‌گیرند. نوروفیدبک کمک می‌کند تا فعالیت این قسمت از مغز به تعادل برسد. آرام کردن این ناحیه، واکنش هراس بدن را متعادل‌تر کرده و نحوه برخورد با موقعیت‌های واقعی را به حالت طبیعی نزدیک‌تر می‌کند.

تثبیت نتایج نوروفیدبک در درمان پانیک

تکرار جلسات نوروفیدبک برای درمان پانیک، کمک می‌کند تا آموزش‌های جدید مغز تثبیت شده و نتایج آن برای همیشه ماندگار گردند! این ویژگی و مزیت نوروفیدبک، نسبت به درمان‌های دارویی و روان درمانی که تاثیر موقت دارند، یکی از بزرگترین و امیدوار کننده‌ترین جنبه‌های این تکنیک است. هر چه تعداد جلسات نوروفیدبک بیشتر باشد، تعداد حملات هراس کمتر شده و کنترل فرد بر احساسات خود بیشتر می‌شود؛ البته تعداد جلسات نوروفیدبک برای هر فرد، بنا بر نظر پزشک و شدت علائم بیمار تعیین می‌گردد.

مزایای درمان پانیک با نوروفیدبک

پیش از این اشاره کردیم که مهم‌ترین مزیت درمان اختلال هراس با نوروفیدبک، نتیجه دائمی آن است. اما لازم است بدانید که در این تکنیک درمانی، نیازی به تحریک الکتریکی یا مغناطیسی مغز نیست؛ بنابراین تمامی بیمارانی که تاکنون از درمان با دارو نتیجه‌ای نگرفته‌اند، می‌توانند برای انجام آن اقدام نمایند. این تکنیک درمانی حتی برای کسانی که به چند اختلال روانی به صورت همزمان مبتلا هستند، مفید است؛ برای مثال شاید بتوان درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک را به صورت همزمان با درمان پانیک انجام داد! ^{Neurofeedback for Depression, Bipolar Disorder and Anxiety}

یکی دیگر از مزایای درمان پانیک با نوروفیدبک، افزایش قدرت تمرکز و یادگیری بیماران و همچنین، بهبود خواب آن‌ها است. هر چند ممکن است پس از جلسات درمانی اولیه، شخص احساس گیجی یا سردرد داشته باشد، اما این گونه عوارض موقت بوده و به مرور برطرف می‌شوند.

نکته مهمی که درباره نوروفیدبک برای درمان اختلالات روانی وجود دارد، امکان برنامه‌ریزی شخصی برای هر بیمار است؛ یعنی پزشک برنامه درمانی را متناسب با شرایط بیمار و بر اساس ساختار مغز وی تنظیم می‌کند. به همین دلیل نیز احتمال اثربخشی نوروفیدبک برای پانیک و سایر اختلالات روانی بیشتر است. ^{Does Neurofeedback Therapy Work For Panic Attacks}

به نقل از The Journal of Neurotherapy (مجله تخصصی نوروتراپی):

در برخی بیماران مقاوم به درمان‌های استاندارد، نوروفیدبک نشان داده است که قادر است شدت و فراوانی حملات پانیک را کاهش داده و کیفیت زندگی فرد را بهبود بخشد.

نظر علم درباره درمان پانیک با نوروفیدبک چیست؟

با اینکه درمان نوروفیدبک برای پانیک، نتایج منحصر به فردی داشته است، اما تحقیقات همچنان درباره این تکنیک درمانی در حال انجام هستند.

مجله Neuroimage می‌گوید:

تحقیقات کلینیکی دریافتند که نوروفیدبک، با تغییر اتصالات مغز و کاهش فعالیت بیش از حد در مناطق مرتبط با هراس، علائم اضطراب را به طور قابل توجهی بهبود می‌بخشد.

این نتیجه در یک تحقیق معتبر از Ros و همکارانش در سال 2020 به دست آمده است.

بنا بر گزارش بیمارانی که در این تحقیق مشارکت داشته‌اند، نوروفیدبک می‌تواند کنترل بیمار را بر اضطراب در موقعیت‌های واقعی افزایش داده و تعداد دوره‌های هراس را کاهش دهد! از نظر بسیاری از کاربران، غیر تهاجمی بودن این تکنیک درمانی و نداشتن عوارض جانبی، بزرگترین مزیت درمان پانیک با نوروفیدبک بوده است. ^{How Brainwave Regulation Can Calm the Nervous System}

چنانچه قصد دارید برای درمان پانیک با نوروفیدبک اقدام کنید، ما به شما کلینیک زیما درمان را توصیه می‌کنیم. تجهیزات پیشرفته و تیم پزشکی متخصص و مجرب در زمینه نوروتراپی، مهم‌ترین ویژگی‌های مرکز تخصصی زیما درمان است. فراموش نکنید پیش از مراجعه حضوری، نوبت خود را رزرو نمایید.

هرچند هیچ درمانی قطعی و ۱۰۰٪ تضمینی برای اختلال پانیک وجود ندارد، بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که درمان پانیک با نوروفیدبک می‌تواند درمان قطعی پانیک با نوروفیدبک را در برخی بیماران تا حد زیادی بهبود بخشد و به‌تبع آن به سمت درمان قطعی حمله پانیک حرکت کند؛ بخصوص وقتی با برنامه‌درمانی تخصصی و پایش دقیق بالینی همراه باشد.