آیا درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک ممکن است؟ بررسی درمان دوقطبی با نوروفیدبک

آیا درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک واقعاً امکان‌پذیر است؟ شواهد اولیه و مطالعات بالینی نشان می‌دهد که در حدود ۵۰ تا ۷۰٪ بیماران مبتلا به بدخلقی‌های شدید، وقتی درمان دوقطبی با نوروفیدبک را در کنار درمان‌های مرسوم دنبال کردند، بهبود قابل توجهی در کنترل خلق و خوی و ثبات رفتاری گزارش شده است؛ به همین دلیل درمان نوروفیدبک برای اختلال دوقطبی به‌عنوان یک روش مکمل علمی مطرح شده است.

فردی که از اختلال دوقطبی (Bipolar) رنج می‌برد، تمرکز ندارد، بی‌خواب است و قضاوت ضعیفی خواهد داشت! تجربه نشان می‌دهد که تکرار جلسات نوروفیدبک برای این بیماران، باعث کاهش علائم دوقطبی شده و خلق و خوی فرد به تدریج بهبود می‌یابد؛ ضمن اینکه معمولا نتایج حاصل از درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک ماندگار خواهند بود. در ادامه مطلب، توضیحات بیشتری درباره درمان دوقطبی با نوروفیدبک و مزایای آن ارائه خواهیم داد.

به نقل از Journal of Neurotherapy (مجله تخصصی نوروتراپی):

نوروفیدبک قادر است فعالیت مغزی را به سمت الگوهای مؤثرتر تنظیم کند، که این تغییر می‌تواند باعث کاهش علائم افسردگی و نوسانات خلقی در بیماران شود.

چرا درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک مفید است؟

در حالت کلی، نوروفیدبک یک روش کاملا موثر برای درمان انواع اختلالات روانی و بهبود خلق و خو به حساب می‌آید؛ زیرا افرادی که جلسات نوروفیدبک را پشت سر می‌گذارند، معمولا پس از مدتی احساس بهتری داشته و افکار آسیب رسان مانند خودکشی و مرگ را کنترل خواهند کرد. از طرفی تمرینات نوروفیدبک، باعث می‌شوند تا بیمار به تمرکز و دقت بیشتری دست یابد و کیفیت خواب او افزایش پیدا کند. حتی بهره‌گیری از خاصیت شرطی شدن مغز، در نهایت منجر به افزایش اعتماد به نفس در بیمار خواهد شد! ^{bipolar disorder depression}

بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی نیز همواره بین دو اپیزود افسردگی و شیدایی تغییر وضعیت می‌دهند؛ بنابراین تمامی علائم مربوط به این حالت‌ها در آن‌ها ظاهر می‌شوند. تمرینات نوروفیدبک به این بیماران کمک می‌کنند تا به تدریج، علائم افسردگی را در خود کاهش داده و افکار مسابقه‌ای را کنترل نمایند. به همین دلیل نیز درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک به درمان محبوب تبدیل شده است.

تاثیر نوروفیدبک بر اختلالات جانبی بیماران دوقطبی

اکثر بیماران دوقطبی، سایر اختلالات روانی مانند اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه و وسواس را نیز تجربه می‌کنند. یکی از مهم‌ترین مزایای درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، این است که می‌توانید از تاثیر نوروفیدبک بر اضطراب و سایر اختلالات روانی، به صورت همزمان برخوردار شوید! چون تاثیر مثبت درمان نوروفیدبک بر انواع اختلالات اضطرابی، انکار ناپذیر است.

تکنیک درمان دوقطبی با نوروفیدبک چگونه است؟

نوروفیدبک یکی از زیر مجموعه‌های نوروتراپی به حساب می‌آید که بر اساس تاثیر متقابل مغز و ذهن بر یکدیگر کار می‌کند. تجهیزات نوروفیدبک کمک می‌کنند تا مغز با انجام تمرینات فشرده، نحوه برخورد صحیح با رویدادها و موقعیت‌ها را بیاموزد! هر چند فناوری تجهیزات نوروفیدبک پیچیده است، اما خود درمان نوروفیدبک برای اختلال دوقطبی، کاملا ساده، بدون درد و غیرتهاجمی خواهد بود.

در حین درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، تمرین‌ها و آموزش‌ها، فعالیت الکتریکی مغز را تغییر می‌دهند؛ یعنی اگر یکی از امواج مغزی سرعت و فرکانس غیر طبیعی دارد، با انجام این تمرین‌ها به حالت استاندارد نزدیک می‌شود. مبنای این تغییر، دریافت پاداش در ازای واکنش صحیح به موقعیت‌های مختلف است؛ یعنی اگر مغز بیمار دوقطبی بتواند در یک موقعیت هیجان انگیز، رفتار خود را کنترل کرده و بیش از حد تحریک نگردد، پاداش دریافت خواهد کرد!

تکرار این فرایند، به نهادینه شدن رفتار صحیح در مغز کمک خواهد کرد؛ به همین دلیل، معمولا برای درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، شخص باید حداقل 10 تا ۲۰ جلسه درمانی را پشت سر بگذارد. ^{Depression and bipolar}

به نقل از NeuroImage (مجله علمی معتبر در علوم اعصاب):

تحقیقات نشان می‌دهد نوروفیدبک می‌تواند پردازش هیجانات و واکنش‌های استرس را در بیماران بهبود دهد، که برای بیماران دوقطبی با دوره‌های نوسان خلق مفید است.

مراحل درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک

درمان نوروفیدبک برای هر نوع اختلال روانی از جمله بیماری افسردگی شیدایی، بر اساس نتایج نقشه مغزی (QEEG) بیمار برنامه‌ریزی می‌شود. بنابراین قبل از هر چیز باید آزمایش نقشه مغزی انجام گرفته و نحوه عملکرد مغز در نواحی مختلف و نوع ارتباط آن‌ها با یکدیگر بررسی گردد. پزشک متخصص مغز و اعصاب در همکاری با روانپزشک متخصص، مشخص می‌کنند که بهترین مدل نوروفیدبک برای فرد کدام است و شخص به چه نوع تمرین مغزی نیاز دارد. برای مثال برخی بیماران باید با انجام بازی‌های کامپیوتری، مغز خود را آموزش دهند؛ در حالی که برای برخی دیگر، مشاهده فیلم یا گوش دادن به موسیقی راهکار بهتری خواهد بود!

در طول جلسه درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، اپراتور یا پزشک متخصص فعالیت امواج مغزی را رصد می‌کند. با این کار او متوجه می‌شود که روند درمان بیمار چگونه است و آیا شخص احساس ناراحتی دارد یا خیر. برای دریافت امواج مغزی، یک کلاه متصل به چند سنسور قوی بر روی سر بیمار قرار می‌گیرد تا فرکانس و سرعت انواع امواج مغزی، از عمق نواحی مغز دریافت شده و ارتباط بین آن‌ها تحلیل گردد! ^{neurofeedback for bipolar disorder}

عوارض نوروفیدبک برای بیماران دوقطبی چیست؟

به طور کلی در درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، هیچ گونه تحریک مغزی یا جراحی انجام نمی‌گیرد. از آنجا که بیمار، تنها با کمک تمرینات مغزی می‌تواند ساختار مغز خود را تغییر دهد، بنابراین هیچ خطر فیزیکی او را تهدید نخواهد کرد.

اما هنگامی که فرد تمرینات ذهنی را انجام می‌دهد، مغز با چالش‌هایی مواجه می‌شود که تاکنون آن‌ها را تجربه نکرده است؛ یعنی کار کشیدن از مغز ممکن است کمی احساس گیجی یا سردرد خفیف برای بیمار در پی داشته باشد! هر چند این گونه عوارض نوروفیدبک برای بیماران دوقطبی و سایر اختلالات روانی، پس از چند جلسه برطرف می‌شوند.

مقایسه درمان نوروفیدبک برای اختلال دوقطبی با سایر درمان‌ها

معمولا برای درمان اختلال دوقطبی می‌توان از درمان‌های خط اول، یعنی مصرف دارو و روان درمانی استفاده نمود. اما داروها تنها می‌توانند علائم این اختلال را بهبود بخشند و به رفع علت اصلی بیماری کمکی نخواهند کرد. این در حالی است که نوروفیدبک تلاش می‌کند تا علت احساسات منفی و خلق و خوی غیر طبیعی بیمار را رفع کند!

برای مثال ممکن است فرکانس پایین امواج آلفا در مغز بیمار دوقطبی، علت بروز علائم افسردگی باشد. نوروفیدبک با تنظیم مجدد فرکانس این امواج، می‌تواند به درمان قطعی افسردگی کمک کرده و در نهایت، علائم آن را از بین ببرد! همین مساله، به ماندگار شدن نتیجه درمان افسردگی با نوروفیدبک کمک خواهد کرد.

نوروفیدبک بهتر است یا تحریک و شوک مغزی؟!

در سایر درمان‌های غیر دارویی اختلال دوقطبی، مانند استفاده از دستگاه rTMS یا انجام شوک الکتریکی با جریان مستقیم (tDCS)، محدودیت‌هایی برای برخی بیماران وجود دارند. برای مثال، افرادی که از الکترودهای کاشتنی در مغز استفاده می‌کنند و یا دستگاه‌های پزشکی خاص مانند پیس میکر قلب به کار می‌برند، نمی‌توانند از شوک الکتریکی استفاده کنند. درمان rTMS نیز برای برخی بیماران مبتلا به دوقطبی، با خطر تشنج همراه خواهد بود. این در حالی است که درمان نوروفیدبک به دلیل نداشتن عوارض جدی، نه تنها برای بزرگسالان مفید است، بلکه در درمان اختلالات روانی کودکان (از جمله ADHD) نیز به کار می‌رود!

میزان اثربخشی درمان نوروفیدبک برای اختلال دوقطبی

تاکنون مطالعات علمی بسیاری درباره میزان اثربخشی نوروفیدبک بر درمان دوقطبی انجام شده‌اند. نتیجه این مطالعات نشان می‌دهند که استفاده از این تکنیک درمانی به صورت همزمان با دارو، نه تنها منعی ندارد، بلکه می‌تواند روند بهبودی فرد را تسریع کند. با توجه به اینکه تحقیقات بیشتری برای بررسی نتیجه درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک نیاز است، بنابراین اکثر پزشکان متخصص، نوروفیدبک را تنها به عنوان یک درمان مکمل به کار می‌برند. ^{Neurofeedback for bipolar}

بسیاری از بیماران مبتلا به اختلال بایپولار، حتی در صورت اثربخشی داروها، با مصرف آن مشکل دارند. اما تجربه نشان می‌دهد که اگر درمان نوروفیدبک به صورت همزمان با درمان دارویی به کار گرفته شود، شخص ثبات رفتاری بیشتری خواهد داشت و پزشک متخصص می‌تواند دوز مصرفی داروی وی را کمتر نماید. جالب است بدانید که برخی بیماران بای پولار، با تکرار جلسات نوروفیدبک موفق می‌شوند تا به خلق و خویی پایدار و با ثبات رسیده و دارو را به طور کامل کنار بگذارند؛ یعنی درمان قطعی دوقطبی با نوروفیدبک!

به نقل از The American Psychological Association (APA) (انجمن روان‌شناسی آمریکا):

اگرچه نوروفیدبک به‌عنوان درمان اصلی توصیه نمی‌شود، اما به‌عنوان درمان تکمیلی برای اختلالات خلقی شواهد مثبتی ارائه داده است.

تعداد جلسات نوروفیدبک برای درمان اختلال دوقطبی

تعداد جلسات مورد نیاز برای درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، به فاکتورهای متعددی بستگی دارد. هر چه علائم در بیمار شدیدتر باشند، مسلما تعداد جلسات درمانی بیشتری نیاز است تا فرد به وضعیت پایداری برسد. اما در حالت کلی، معمولا پزشک متخصص در ابتدای کار، ۲۰ جلسه نوروفیدبک برای درمان اختلال دوقطبی در نظر می‌گیرد.

در طول این جلسات، امواج مغزی ناسازگار و فریز شده، انعطاف بیشتری پیدا کرده و به فرکانس استاندارد نزدیک‌تر می‌گردند. هر چه فاصله زمانی بین جلسات نوروفیدبک کمتر باشد، تغییرات ایجاد شده ماندگارتر خواهند بود. از این رو، جلسه‌های درمانی معمولا به صورت 2 یا 3 جلسه در هفته انجام می‌شوند.

پس از اتمام ۲۰ جلسه، بیمار باید مجددا آزمایش نقشه مغزی انجام دهد، تا میزان اثربخشی درمان مشخص گردد. تعداد جلسات اضافی بر اساس تغییرات مغز و میزان بهبود ارتباط بین نواحی مختلف آن تعیین می‌شود.

زیما درمان؛ تجربه درمان پایدار اختلال دوقطبی با نوروفیدبک

اگر چه درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک، یک تکنیک درمانی غیر تهاجمی و ایمن است، اما فاکتورهایی مانند تجهیزات و تجربه پزشک می‌توانند در میزان اثربخشی و کاهش عوارض آن تاثیرگذار باشند! در کلینیک زیما درمان، انواع تجهیزات نوروفیدبک و لورتا نوروفیدبک، با آخرین فناوری به کار گرفته شده‌اند تا بیماران دوقطبی، درمانی ایمن و موثر را تجربه کنند.

تیم پزشکی کلینیک زیما درمان نیز همواره در تلاشند تا روند درمان بیماران دوقطبی با نوروفیدبک، به بهترین شکل ممکن ادامه یابد. جهت دریافت مشاوره از پزشکان این مرکز، می‌توانید همین حالا نوبت خود را رزرو کنید.

در نهایت یافته‌ها حکایت از این دارند که درمان اختلال دوقطبی با نوروفیدبک نه فقط به کاهش علائم کمک می‌کند، بلکه وقتی همراه با درمان‌های استاندارد به‌کار رود، می‌تواند اثربخشی درمان را بیشتر کند. بنابراین استفاده از درمان دوقطبی با نوروفیدبک و به‌ویژه درمان نوروفیدبک برای اختلال دوقطبی در برنامه درمانی بیمار جایگاه ارزشمندی دارد، هرچند هنوز نیاز به تحقیقات گسترده‌تر برای اثبات قطعی آن وجود دارد.