تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک | فرق نوروفیدبک و بیوفیدبک چیست؟

درمان‌های بیوفیدبک و نوروفیدبک از روش‌های نوین درمان اختلالات روانی هستند که بیش از 60٪ بیماران بهبود علائم را گزارش کرده‌اند. تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک در نوع سیگنال دریافتی است؛ بیوفیدبک داده‌های بدنی مانند ضربان قلب را بررسی می‌کند، اما نوروفیدبک مستقیماً امواج مغزی را تحلیل می‌کند. اگر می‌پرسید فرق نوروفیدبک و بیوفیدبک چیست؟ پاسخ در همین تفاوت کلیدی نهفته است.

در درمان انواع اختلال روانی با بیوفیدبک، حسگرهایی که بر روی پوست می‌چسبند، پاسخ‌های فیزیولوژیکی مانند فشار خون، تنش عضلانی و ضربان قلب را دریافت می‌کنند؛ این در حالی است که حسگرهای مربوط به تجهیزات نوروفیدبک، با دریافت امواج مغزی و تحلیل آن‌ها، نحوه واکنش شخص را در موقعیت‌های واقعی ارزیابی خواهند کرد! در هر دو تکنیک، بیمار به تدریج می‌آموزد تا به شکل آگاهانه، پاسخ‌ها یا بازخورد خود را در مواجهه با موقعیت‌های مختلف کنترل نماید!

تفاوت دیگری که بین نوروفیدبک و بیوفیدبک وجود دارد، به تجهیزات مورد استفاده مربوط می‌شود. به این معنا که تکنیک درمانی بیوفیدبک، شامل انواع حرارتی، الکترومیوگرافی و بیوفیدبک تغییر پذیری ضربان قلب است؛ در حالی که برای اجرای تکنیک نوروفیدبک، روش‌های الکتروانسفالوگرافی (EEG) و هموآنسفالوگرافی (HEG) به کار می‌روند. در ادامه، توضیحات بیشتری درباره تفاوت بیوفیدبک با نوروفیدبک ارائه خواهیم داد.

به نقل از مجله Clinical EEG and Neuroscience (نشریه تخصصی EEG و علوم اعصاب بالینی):

نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک تخصصی است که فعالیت الکتریکی مغز را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند باعث تغییرات پایدار در عملکرد مغز شود.

تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک در یک نگاه ساده!

دو تکنیک درمانی نوروفیدبک و بیوفیدبک، برای درمان انواع اختلالات روانی مانند استرس، اضطراب، بیش فعالی و وسواس فکری عملی، به کار می‌روند؛ اما از نظر اجرای جلسات درمانی، با یکدیگر متفاوت هستند. مهم‌ترین تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک، اختلاف در نوع عملکرد سنسورهای دستگاه است.

در روش بیوفیدبک، سنسورهای مختلف به اندازه‌گیری پارامترهای فیزیولوژیکی بدن می‌پردازند؛ یعنی دمای بدن، میزان تعریق، ضربان قلب، فشار خون و میزان تنش عضلانی. در بیوفیدبک الکترومیوگرام، دستگاه مقدار این کمیت‌ها را نشان می‌دهد و به شخص کمک می‌کند تا میزان واکنش واقعی خود را کنترل نماید!

اما در درمان با انواع نوروفیدبک، تعدادی حسگر (3 تا 19 حسگر) بر روی پوست سر قرار می‌گیرند، تا عملکرد نواحی مختلف مغز بررسی شده و ارتباط بین آن‌ها ارزیابی گردد. در ادامه جلسه درمانی، با کمک بازی یا گوش دادن به یک مدیا، فرد تلاش می‌کند تا از طریق فرایند شرطی شدن مغز، فرکانس امواج آلفا، بتا، دلتا و تتا را به حد استاندارد نزدیک کرده و از این طریق، عملکرد مغز خود را بهبود بخشند. لورتا نوروفیدبک یک زیرمجموعه از نوروفیدبک است، که با 19 حسگر و به شکل عمیق‌تر انجام می‌گیرد. ^{what is the difference between neurofeedback and ‎biofeedback}

انواع تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک

تفاوت بیوفیدبک و نوروفیدبک از نظر کاربرد، نحوه اجرای درمان، نتیجه و نوع عملکرد قابل بحث است، که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

از نظر کاربرد، فرق نوروفیدبک و بیوفیدبک چیست؟

در درمان با بیوفیدبک، افراد درباره نحوه عملکرد بدن خود در زمان واقعی، اطلاعات کافی دریافت می‌کنند. این در حالی است که در نوروفیدبک، هیچ یک از پارامترهای ضربان قلب، تنفس و فشار خون اندازه‌گیری نمی‌شوند. با توجه به اینکه بیوفیدبک احساسات فیزیولوژیک بدن را اندازه می‌گیرد، بنابراین معمولا برای درمان اختلالات زیر به کار می‌رود:

• میگرن یا سردرد
• تنظیم تنفس
• سندروم روده تحریک پذیر
• فشار خون بالا
• بی‌اختیاری ادرار

در مقابل، نوروفیدبک تلاش می‌کند تا با آموزش مجدد مغز، عملکرد طبیعی آن را بهبود داده و به شخص کمک کند، تا فعالیت ناکارآمد امواج مغزی خود را اصلاح نماید. با این کار می‌توان مسیرهای جدید در مغز ایجاد کرده و خلق و خوی شخص را بهبود داد. به همین دلیل، کاربرد نوروفیدبک عمدتا در موارد زیر بهترین نتیجه را دارد: ^{neurofeedback vs biofeedback whats the difference between them}

1. ADHD
2. افسردگی
3. صرع
4. اختلال در یادگیری
5. مشکلات خواب
6. اختلال طیف اوتیسم (ASD)
7. اعتیاد به مواد مخدر
8. اضطراب و استرس
9. درمان نیستاگموس با نوروفیدبک

به نقل از National Institutes of Health (NIH) مؤسسه ملی سلامت ایالات متحده آمریکا:

مطالعات نشان می‌دهد نوروفیدبک در اختلالاتی مانند ADHD و اضطراب می‌تواند اثربخشی بالاتری نسبت به بیوفیدبک عمومی داشته باشد.

تفاوت بیوفیدبک با نوروفیدبک از نظر روند درمان

در تکنیک بیوفیدبک، سنسورهایی به کار می‌روند که می‌توانند پارامترهای زیر را اندازه‌گیری کنند:

• ضربان قلب
• تعداد تنفس
• میزان تعریق
• تنش عضلانی
• فشار خون
• دمای بدن

بیوفیدبک حرارتی، دمای بدن را اندازه‌گیری می‌کند؛ بیوفیدبک الکترومیوگرام تنش عضلانی را می‌سنجد و بیوفیدبک الکترودرمال، میزان تعریق و هدایت پوست را اندازه می‌گیرد!

در طول درمان ممکن است پزشک از بیمار بخواهد تا بر اساس یک الگوی مشخص، نفس بکشد یا ماهیچه‌های خاصی از بدن را منقبض یا شل نماید! داده‌های دریافتی از بدن، بر روی صفحه مانیتور نمایش داده می‌شوند تا بیمار بتواند آن‌ها را مشاهده کند.

از این لحظه، او با مشاهده نشانه‌های دیداری یا شنیداری، نحوه واکنش و عملکردهای غیرارادی بدن خود را تشخیص داده و به کنترل آن‌ها می‌پردازد! برای مثال، با این کار می‌تواند سطح استرس خود را کاهش داده و به آرامش بیشتری برسد؛ ضمن اینکه در فعالیت‌هایی مانند ورزش و موسیقی، توانایی بیشتری پیدا کند. ^{biofeedback vs neurofeedback‎}

به نقل از انجمن روان‌شناسی آمریکا (American Psychological Association – APA):

بیوفیدبک به بیماران کمک می‌کند کنترل آگاهانه‌تری بر پاسخ‌های فیزیولوژیک مانند ضربان قلب و تنش عضلانی داشته باشند.

روش درمان با نوروفیدبک

تجهیزات مربوط به درمان با نوروفیدبک، از حسگرهایی تشکیل شده‌اند که امواج آلفا، بتا، تتا، گاما و دلتای مغز را دریافت کرده و ارتباط بین نواحی مختلف مغز را تحلیل می‌کنند. به همین دلیل نیز معمولا قبل از شروع درمان با نوروفیدبک، پزشک متخصص تهیه نقشه مغزی را از بیمار درخواست می‌کند. اتفاقا یک تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک، عدم نیاز به نقشه مغزی در تکنیک بیوفیدبک است.

در اثر وجود اختلالات روانی، عملکرد امواج مغزی نسبت به مغز سالم متفاوت است. برای مثال، در افراد مضطرب، فرکانس امواج سریع بتا نسبت به حد استاندارد آن بیشتر است. نوروفیدبک با کمک مدیا یا بازی و خاصیت شرطی بودن مغز، به بیمار کمک می‌کند تا فرکانس این امواج را در محدوده صحیح حفظ کند! تکرار جلسات نوروفیدبک، به تثبیت نتیجه درمانی کمک خواهد کرد؛ به همین دلیل، درمان با نوروفیدبک معمولا نتیجه دائمی دارد.

تفاوت بیوفیدبک و نوروفیدبک از نظر ثبات نتایج

در درمان با بیوفیدبک، شخص می‌آموزد تا کنترل آگاهانه و داوطلبانه بر عملکرد قلب، جریان خون، احساس درد و تنش عضلانی داشته باشد. برای مثال، او می‌آموزد که در مقابل حس اضطراب خود مقاومت کند، تا ضربان قلب نرمال‌تری داشته باشد. تکرار جلسات درمانی، میزان کنترل وی بر نتیجه بیوفیدبک را تقویت می‌سازد.

این در حالی است که در درمان با نوروفیدبک، مغز مجددا آموزش می‌بیند تا در برخورد با وقایع مختلف، به شیوه جدید رفتار کند؛ یعنی یک مسیر جدید در مغز شکل می‌گیرد، که بر ذهنیت و خلق و خوی فرد تاثیر می‌گذارد! به نظر می‌رسد نتایج نوروفیدبک، عمق بیشتری داشته و دائمی‌تر باشند. ^{neurofeedback vs biofeedback}

البته تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک از نظر کاربرد، باعث شده تا هر یک از این تکنیک‌های درمانی در جای خود مفید باشند؛ اما انتخاب بهترین روش درمانی و یا کمک گرفتن از ترکیب نوروفیدبک با بیوفیدبک، باید بر اساس شرایط بیمار و نظر تخصصی پزشک اعصاب و روان و متخصص مغز و اعصاب انجام گیرد.

تفاوت نوروفیدبک و بیوفیدبک با rTMS در چیست؟

یکی از مهم‌ترین مزایای نوروفیدبک و بیوفیدبک، غیرتهاجمی بودن این تکنیک‌های درمانی است؛ به طوری که شخص بدون نیاز به شوک الکتریکی، تحریک مغناطیسی یا جراحی، می‌تواند نتیجه ایده آلی از درمان بگیرد. از طرفی، با توجه به اینکه مبنای هر دو روش آموزش مغز است، بنابراین نتایج حاصل از این روش‌های درمانی تقریبا دائمی هستند.

درمان با rTMS نیاز به تحریک مغناطیسی یک ناحیه مشخص از مغز دارد؛ به همین دلیل، افرادی که به اختلالات روانی خاص مانند اختلال دو قطبی مبتلا هستند، معمولا نمی‌توانند از این تکنیک استفاده کنند.

همچنین، برای درمان برخی بیماری‌ها مانند اضطراب، بیش فعالی، افسردگی و اختلال در یادگیری، نوروتراپی بسیار اثربخش‌تر است. دقت کنید که حتی در صورت اثربخشی درمان با rTMS، ممکن است برای ماندگاری نتیجه درمان، لازم باشد شخص پس از مدتی، مجددا جلسات درمانی را تکرار کند.

این گونه مزایای نوروتراپی که در اصل تفاوت نوروفیدبک و rTMS هستند، باعث شده تا درمان‌های بیوفیدبک و نوروفیدبک در بسیاری از موارد محبوب‌تر از rTMS باشند. البته در یک کلینیک مجهز مانند کلینیک زیما درمان، تکنیک‌های نوروتراپی و rTMS برای بیماران انجام می‌گیرند، که تشخیص بهترین روش، به ترجیح بیمار و ارزیابی پزشک متخصص بستگی خواهد داشت. ^{neurofeedback vs tms}

کدام روش درمانی بهتر است؛ نوروفیدبک یا بیوفیدبک؟

نمی‌توان مشخص کرد که کدام روش برای هر فرد مناسب‌تر است. در واقع، نوروفیدبک، بیوفیدبک یا ترکیب آن‌ها برای هر فرد قابل استفاده هستند؛ اما بسته به نوع اختلال روانی که شخص به آن مبتلا است، باید روش درمانی را انتخاب نمود. علاوه بر آن، فاکتورهای زیر می‌توانند بر انتخاب روش درمانی تاثیرگذار باشند:

1. ترجیح شخصی بیمار
2. نظر پزشک متخصص
3. ارزیابی عملکرد فرد
4. شدت علائم
5. میزان پاسخگویی به درمان

دقت کنید که گاهی ممکن است یک تکنیک درمانی برای شخص، پاسخ مناسبی در بر نداشته باشد. در این صورت، پزشک متخصص با توجه به مبنای تفاوت بیوفیدبک با نوروفیدبک و تجربه خود، از روش درمانی دیگر برای وی استفاده خواهد کرد. اما برای اثربخشی بیشتر، می‌توان از ترکیب نوروفیدبک با بیوفیدبک نیز کمک گرفت! البته در این حالت باید روند درمان شخص، تنها توسط پزشک متخصصی دنبال شود که در زمینه هر دو تکنیک درمانی، تبحر و تجربه کافی داشته باشد! ^{comparing effectiveness biofeedback neurofeedback or both}

چگونه نوروفیدبک یا بیوفیدبک را انتخاب کنیم؟

شرایط بیمار برای انجام نوروتراپی، باید با کمک نوار مغز و نقشه مغزی سنجیده شود. پزشک متخصص بر اساس علائم بیمار، ساختار مغز و ترجیح شخصی فرد، می‌تواند بهترین روش را انتخاب نماید. هر چند یک پزشک متخصص مجرب، با آگاهی کامل از تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک، ممکن است یکی از آن‌ها یا ترکیب هر دو را به بیمار پیشنهاد دهد.

در کلینیک زیما درمان، تیمی از پزشکان مغز و اعصاب و متخصصان اعصاب و روان حضور دارند، که می‌توانند با بیشترین دقت، بهترین روش درمانی را برای شما در نظر بگیرند. بنابراین اگر به راهنمایی بیشتری نیاز دارید، همین حالا نوبت خود را رزرو کنید.

در نهایت، شناخت دقیق تفاوت نوروفیدبک با بیوفیدبک به شما کمک می‌کند تا بر اساس نوع اختلال، شدت علائم و نظر پزشک بهترین روش درمانی را انتخاب کنید. پاسخ به این پرسش که فرق نوروفیدبک و بیوفیدبک چیست؟ نشان می‌دهد هر دو روش مؤثرند، اما کاربرد و عمق اثرگذاری متفاوتی دارند و گاهی ترکیب آن‌ها بهترین نتیجه درمانی را ایجاد می‌کند.