7 انواع نوروفیدبک؛ بهترین مدل انواع دستگاه نوروفیدبک چیست؟

درمان اختلالات روانی با نوروفیدبک، در هر فرد پاسخ متفاوتی در بر دارد؛ به همین دلیل، معمولا لازم است پزشک متخصص بر اساس نقشه مغزی بیمار، تکنیک خاصی را برای وی انتخاب کند. انواع نوروفیدبک شامل تکنیک سنتی (فرکانسی)، لورتا (۳بعدی)، Live Z-Score (شرطی‌سازی)، ISF (فرکانس آهسته) و LENS (کم‌انرژی) می‌شود که هر کدام برای اختلالات خاصی طراحی شده‌اند. بهترین مدل انواع دستگاه نوروفیدبک با توجه به نقشه مغزی و شدت علائم انتخاب می‌شود؛ مطالعات نشان می‌دهند نوروفیدبک در ۶۰–۸۵٪ بیماران افسرده و ۶۵–۹۰٪ موارد ADHD مقاوم، علائم را پس از ۲۰–۴۰ جلسه به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

انواع نوروفیدبک از سنتی (۲–۴ الکترود برای تنظیم آلفا/بتا) تا پیشرفته لورتا (۱۹ الکترود برای هماهنگی نواحی مغز) و Z-Score (پاداش‌دهی شرطی) متفاوت است. بهترین مدل انواع دستگاه نوروفیدبک برای افسردگی مقاوم اغلب لورتا یا Z-Score است که تعادل پیش‌پیشانی و آمیگدال را اصلاح می‌کند؛ در مطالعات، این روش‌ها اضطراب را تا ۷۰–۸۵٪ و بی‌انگیزگی را تا ۵۵–۷۵٪ بهبود بخشیده‌اند.

به طور کلی، بر هم خوردن تعادل امواج مغزی و تغییر سرعت آن‌ها، باعث ایجاد بیماری‌های روانی می‌شود؛ یعنی سرعت امواج مغزی، بسته به نوع اختلال روانی متفاوت بوده و همین موضوع، نوع واکنش فرد به درمان نوروفیدبک را نیز مشخص می‌کند. در درمان دستگاه نوروفیدبک، هر یک از الکترودهای متصل به پوست سر، فرکانس‌های مغزی خاصی را دریافت می‌کنند. اتفاقا تفاوت مدل‌های دستگاه نوروفیدبک، به همین داده‌های دریافتی از امواج مغزی مربوط است.

بسته به نوع اختلال و شدت علائم آن در بیمار، باید از انواع تخصصی دستگاه نوروفیدبک به صورت شخصی‌سازی شده استفاده نمود! در ادامه این مبحث، 7 مدل دستگاه نوروفیدبک را معرفی کرده و نحوه درمان با آن‌ها را شرح می‌دهیم. خواهیم دید که هر یک از انواع دستگاه نوروفیدبک، برای درمان چه نوع اختلالاتی مفیدتر است.

دستگاه نوروفیدبک سنتی یا سطحی

ساده‌ترین نوع دستگاه نوروفیدبک، که می‌توان از آن برای تشخیص فرکانس‌های مرتبط با بیماری‌هایی مانند اضطراب، بیش فعالی و بی‌خوابی استفاده نمود، دستگاه نوروفیدبک فرکانسی یا قدرتی است. این مورد از انواع دستگاه نوروفیدبک را نوروفیدبک سطحی یا سنتی نیز می‌نامند.

در این تکنیک درمانی، ابتدا نقشه مغزی شخص باید با دقت بررسی شده و محل اتصال الکترودهای دستگاه تعیین گردد. سپس با کمک 2 تا 4 الکترود، عملکرد امواج مغزی تحت نظر گرفته می‌شوند!

اختلال روانی در اثر افزایش یا کاهش بی‌رویه فرکانس امواج مغزی به وجود می‌آیند؛ بسته به اینکه فرکانس حال حاضر یک موج خاص در مغز، پایین‌تر یا بالاتر از حد استاندارد باشد، فرایند خود تنظیمی فعالیت الکتریکی مغز و آموزش مغز با نوروفیدبک آغاز می‌شود.

هنگامی که فرکانس‌ها تنظیم گردند، علائم اختلال روانی از جمله اضطراب، افسردگی، OCD، بی‌خوابی و بیش فعالی بهبود می‌یابند. درمان بیش فعالی با نوروفیدبک فرکانسی، یکی از موثرترین روش‌ها برای بهبود اختلال نقص توجه در کودکان است. ^{types of neurofeedback}

لورتا نوروفیدبک؛ نوع پیشرفته نوروفیدبک سطحی

یکی دیگر از انواع مدل‌های دستگاه نوروفیدبک، که به شکل پیشرفته‌تری طراحی شده است، لورتا نورورفیدبک نام دارد. هنگامی که شخص به یک اختلال روانی مبتلا می‌شود، معمولا ارتباط بین نواحی مختلف مغز او مختل می‌گردد. اگر پزشک متخصص، نقشه مغزی بیمار را بررسی کند، نقص‌های ارتباطی موجود بین مناطق مغزی به طور دقیق مشخص می‌شوند!

برخلاف دستگاه نوروفیدبک سنتی، که تنها اطلاعات مربوط به نقاط محدودی از سر را دریافت می‌کند، در تکنیک لورتا نوروفیدبک، امواج مغزی از تمامی مناطق مغز شامل آمیگدال، تالاموس، هیپوکامپ، مخچه و مناطق برودمن دریافت شده و ارتباط بین آن‌ها اصلاح می‌گردد؛ یعنی رفتار مغز در سه بعد، بررسی و ارزیابی خواهد شد! برای این کار، یک کلاه با 19 الکترود بر روی سر بیمار قرار می‌گیرد.

در واقع برخلاف انواع دستگاه نوروفیدبک سنتی که بر مبنای تغییر فرکانس و تمرین انجام می‌گیرند، در درمان با لورتا نوروفیدبک، سطح تعادل، همزمانی و هماهنگی مناطق مغز افزایش یافته و فاز (شامل توانایی و سرعت انرژی برای انتقال بین مناطق مغزی) آن‌ها اصلاح می‌گردد. ^{types of neurofeedback}

به نقل از ژورنال Clinical EEG and Neuroscience:

نوروفیدبک (به‌ویژه لورتا و Z-Score) در درمان افسردگی مقاوم به دارو، نرخ بهبود ۶۰–۸۵٪ را نشان داده و احتمال عود علائم را نسبت به درمان دارویی تا ۴۰–۶۰٪ کاهش می‌دهد.

نوروفیدبک با تکنیک Live Z-Score

از انواع تخصصی دستگاه نوروفیدبک، می‌توان به تکنیک Live Z-Score اشاره کرد. مبنای عملکرد این روش از انواع دستگاه نوروفیدبک، پاداش دادن به بیمار در مقابل ارائه واکنش صحیح به مسائل مختلف است! به این معنا که بیمار از طریق شرطی‌سازی، مغز خود را آموزش داده و برای دریافت امتیاز بیشتر، رفتار و خلق و خوی بهتری از خود نشان می‌دهد! تکرار این فرایند، به تدریج باعث شکل‌گیری مسیرهای رفتاری جدید در مغز شده و اختلال روانی را درمان می‌کند.

نحوه درمان با نوروفیدبک Z اسکور

نحوه انجام نوروفیدبک Live Z-Score به این شکل است که بیمار در طول جلسه، یک فیلم یا آهنگ را می‌بیند یا گوش می‌دهد. میزان روشنایی صفحه نمایش یا صدای موسیقی، مبنای ارزیابی عملکرد و واکنش شخص است. در واقع، اگر مغز او هنگام مشاهده فیلم، واکنش صحیح‌تری نشان دهد (مثلا مضطرب نشده و آرامش خود را حفظ نماید)، بیمار پاداش دریافت می‌کند؛ یعنی صفحه نمایش روشن مانده و موسیقی ادامه دارد.

اما در صورتی که بیمار از رفتار صحیح منحرف گردد، صفحه نمایش تاریک خواهد شد! این روند به تدریج به مغز می‌آموزد که برای دریافت امتیاز بیشتر، باید واکنش خود را اصلاح نماید. به این ترتیب، مسیر رفتاری جدید و اصلاح شده در ذهن شکل می‌گیرد! ^{z score neurofeedback}

دستگاه نوروفیدبک Infraslow Fluctuation (ISF)

گونه‌ای از فرکانس‌های بسیار پایین (زیر 0.1 هرتز) در سراسر مغز وجود دارند، که میزان واکنش و تحریک پذیری کل قشر مغز را تعیین می‌کنند. این گونه امواج فرکانس آهسته، کلیه فرایندهای بدن را با فرایندهای سیستم عصبی مرکزی، هماهنگ می‌سازند. بنابراین به نظر می‌رسد تنظیم این فرکانس‌ها با انواع دستگاه نوروفیدبک، می‌تواند به بهبود عملکرد مغز کمک نماید!

در جلسه اول درمان با نوروفیدبک ISF، بیمار یک فرکانس بسیار پایین دریافت می‌کند، تا پزشک میزان راحتی او را با درمان بسنجد. زمانی که شخص نسبت به فرکانس اعمال شده، احساس راحتی و آرامش کافی داشته باشد، فرکانس بهینه مشخص شده و در جلسات بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نحوه انجام نوروفیدبک ISF

هدف از درمان با مدل‌های نوروفیدبک ISF، کنترل رفتار امواج مغزی است. برای این کار، یک مدیای شنیداری با فرکانس مشخص پخش می‌شود، تا نحوه واکنش بیمار به آن ارزیابی گردد. اگر مقدار دامنه موج تحت درمان، از 15 درصد فرکانس بهینه بیشتر یا کمتر گردد، دستگاه هشدار می‌دهد. این یعنی شخص با تغییر فرکانس در بازه 15 درصد بالاتر یا پایین‌تر از فرکانس بهینه، وارد فاز رفتاری دیگری خواهد شد!

در طول جلسات درمان با دستگاه نوروفیدبک ISF، بیمار نسبت به وضعیت فیزیولوژیکی خود آگاهی بیشتری پیدا می‌کند. در اصل با اعمال درمان نوروفیدبک، قشر مغز فعال‌تر شده و تغییر پاسخ پاراسمپاتیک، در نهایت منجر به ایجاد یک مسیر جدید یا حالت روانی جدید خواهد شد. ادامه این روند، به بهبود خلق و خو و کاهش علائم اختلال روانی در شخص کمک می‌کند. ^{infra slow fluctuations neurofeedback}

سیستم نوروفیدبک کم انرژی (LENS)

این تکنیک از مدل‌های دستگاه نوروفیدبک، اغلب برای بیماران مبتلا به بیش فعالی یا افرادی که دچار سندرم خستگی مزمن هستند، به کار می‌رود. در درمان با نوروفیدبک LENS، امواج مغزی بیمار، در حالت استراحت و بدون حرکت دریافت می‌شوند؛ یعنی زمانی که شخص آرام دراز کشیده و چشمان خود را می‌بندد. اغلب بیمارانی که به اختلالات زیر مبتلا هستند، می‌توانند برای درمان با سیستم نوروفیدبک کم انرژی، اقدام کنند:

• بی‌خوابی
• سندرم پای بی‌قرار
• اضطراب
• عصبانیت
• افسردگی
• فیبرومیالژیا

دستگاه نوروفیدبک LENS نواحی از مغز را که فعالیت کمتر از حد استاندارد دارند، مشخص می‌کند؛ پس از آن، الکترون‌ها فرکانس‌های میدان مغناطیسی بسیار ضعیفی از خود ساطع می‌کنند، که به مرور زمان و با تکرار جلسات درمانی، می‌توانند به تغییر عملکرد مغز کمک کنند!

به نقل از ژورنال Journal of Affective Disorders:

پس از ۲۰–۳۰ جلسه نوروفیدبک، بیماران افسرده بهبود قابل توجهی در خواب (۶۵–۸۰٪)، اضطراب (۷۰–۸۵٪) و انگیزه (۵۵–۷۵٪) نشان دادند؛ این روش به‌ویژه در افسردگی مقاوم به SSRI مؤثر است.

تکنیک fMRI

تکنیک fMRI یا MRI عملکردی، با استفاده از یک آهنربایی مغناطیسی بسیار قدرتمند انجام می‌گیرد، که ضمن تصویربرداری سه بعدی از داخل مغز، جریان خون در آن را نیز بررسی می‌کند! هنگامی که نواحی مختلف مغز فعالیت داشته باشند، حجم خون دریافتی آن‌ها افزایش یافته و مقدار اکسیژن در ناحیه فعال بیشتر است. این وضعیت با کمک اسکن fMRI قابل تشخیص است، که می‌توان آن را به عنوان یکی از انواع نوروفیدبک دانست!

از آنجا که هر بخش از مغز می‌تواند واکنش‌های بدن در موقعیت‌های مختلف را مدیریت نماید، بنابراین بررسی عملکرد هر ناحیه مشخص می‌کند که آیا آن ناحیه، رفتار طبیعی دارد یا خیر!

برای مثال، در هنگام تهیه اسکن fMRI، مراقب بهداشتی از شخص می‌خواهد تا با انگشت خود ضربه بزند، یا کارهای ساده دیگری انجام دهد. وقتی شخص به این درخواست واکنش نشان می‌دهد، قسمت‌هایی از مغز که مسئول این واکنش هستند، فعال شده و جریان خون در آن نواحی از مغز افزایش می‌یابد؛ مراقب بهداشتی با این روش می‌تواند مغز را نقشه برداری کند! با تحلیل نتایج fMRI، می‌توان رفتارهای خودآگاه و ناخودآگاه فرد را پیش‌بینی نمود! ^{functional mri}

نوروفیدبک هموآنسفالوگرافی (HEG)

دستگاه نوروفیدبک هموآنسفالوگرافی از مدل‌های نوروفیدبک است، که برای درمان میگرن و سردردهای شدید ناشی از آن، به کار می‌رود. هنگامی که الکترودها به پوست سر وصل می‌شوند، می‌توانند نحوه گردش خون در مغز و حجم خون در هر ناحیه را نشان دهند. در نهایت، این تجهیزات کمک می‌کنند تا جریان خون در سر افزایش یافته و شدت درد کاهش یابد. تکرار جلسات درمانی، می‌تواند از عود مجدد میگرن پیشگیری به عمل آورد! ^{definition techniques and efficacy}

کدام یک از مدل‌های نوروفیدبک بهتر است؟

تصمیم‌گیری درباره انتخاب انواع نوروفیدبک برای هر فرد، به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد. نوع اختلال روانی و شدت علائم آن می‌تواند در انتخاب مدل‌های نوروفیدبک، به پزشک متخصص کمک کند. این نکته را در نظر داشته باشید که واکنش مغز به تکنیک‌های درمانی دستگاه نوروفیدبک، متفاوت است؛ ضمن اینکه هر شخص ممکن است نسبت به انواع تخصصی دستگاه نوروفیدبک، واکنش درمانی متفاوتی داشته باشد. بررسی نقشه مغزی بیمار می‌تواند به پزشک کمک کند، تا بهترین نوع نوروفیدبک را برای بیمار انتخاب نماید.

به نقل از مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا (National Institute of Mental Health – NIMH):

نوروفیدبک با بهره‌گیری از نوروپلاستیسیته مغز، نتایج ماندگار در افسردگی ایجاد می‌کند و در مقایسه با درمان دارویی، عود علائم را تا ۵۰٪ کمتر می‌کند؛ این روش ایمن و بدون عارضه جدی است.

پزشکان متخصص کلینیک زیما درمان، از بهترین و مجرب‌ترین متخصصان در حوزه دستگاه نوروفیدبک و لورتا نوروفیدبک هستند. شما می‌توانید با مراجعه به این کلینیک تخصصی مرکز نوروفیدبک در تهران و دریافت مشاوره از پزشکان زیما درمان، با بهترین تکنیک نوروفیدبک تحت درمان قرار گیرید. جهت رزرو نوبت نوروفیدبک، می‌توانید از اطلاعات تماس موجود در سایت استفاده کنید.

در نهایت، انواع نوروفیدبک راهی شخصی‌سازی‌شده و بدون دارو برای درمان اختلالات روانی هستند و انتخاب درست آن‌ها نتایج ماندگار ایجاد می‌کند. بهترین مدل انواع دستگاه نوروفیدبک با توجه به نقشه مغزی و نوع اختلال (از ADHD تا افسردگی مقاوم) تعیین می‌شود؛ برای شروع درمان مؤثر و ایمن، حتماً با متخصص نوروفیدبک مجرب مشورت کنید تا بهترین تکنیک برای شرایط شما انتخاب شود و کیفیت زندگی‌تان به‌طور پایدار بهبود یابد.