با تغییر فصل، علائم افسردگی در برخی از افراد ظاهر میشوند. افسردگی فصلی یا اختلال عاطفی فصلی (SAD)، عنوانی است که به این نوع اختلال اطلاق میشود. حال سوال این است که برای درمان افسردگی فصلی چه باید کرد؟ بهترین راههای درمان اختلال عاطفی فصلی کدامند؟ با اینکه درمان با نوردرمانی (Bright Light Therapy) در حدود ۵۳٪ از مبتلایان به بهبودی کامل یا قابلتوجه منجر میشود، آیا روش درمان بدون دارو میتواند به بهبود افسردگی فصلی کمک کند یا خیر؟
شاید اصطلاح افسردگی پاییزی را نیز شنیده باشید. بسیاری از افراد با شروع فصل پاییز، دچار احساس غم، اندوه و ضعف میشوند. پرخوابی و افزایش وزن غیر عادی نیز از علائم افسردگی فصلی به حساب میآیند.
برای درمان افسردگی فصلی میتوان از مشاوره درمانی، نوردرمانی و مصرف داروهای ضد افسردگی کمک گرفت. با این حال، اولین گام برای تشخیص اختلال عاطفی فصلی و درمان آن، مراجعه به یک پزشک متخصص در این زمینه است.
منظور از افسردگی فصلی چیست؟
افسردگی فصلی عبارت است از تغییرات خلق و خو که در اثر تغییر فصل به وجود میآیند. این تغییرات عموما به صورت احساس غم و اندوه و حس تنهایی ظاهر میشوند. به افسردگی فصلی، اختلال عاطفی فصلی (SAD) نیز میگویند. رایجترین نوع افسردگی فصلی، افسردگی در فصل پاییز و زمستان است. متخصصان بر این باورند که کوتاه شدن روزها و کمتر شدن شدت نور خورشید، میتوانند عامل بروز این اختلال باشند. زیرا شدت نور خورشید میتواند بر ترشح هورمونهای سروتونین و ملاتونین تاثیرگذار باشد. به همین دلیل، معمولا برای درمان افسردگی فصلی از روشهایی مانند نور درمانی استفاده میشود.SAD
در ایالات متحده، حدود ۵٪ بزرگسالان هر سال به افسردگی فصلی مبتلا میشوند و این اختلال معمولاً حدود ۴۰٪ سال طول میکشد. همچنین تا حدود ۲۰٪ بزرگسالان دیگر ممکن است بخشی از علائم خفیف را تجربه کنند.
اختلال عاطفی فصلی ممکن است در فصل تابستان نیز بروز کند که به آن افسردگی تابستانی میگویند. این نوع اختلال، نسبت به افسردگی در فصلهای سرد سال کمتر رخ میدهد. در هر حال، حدود ۵ درصد از بزرگسالان، در سنین جوانی بین ۱۸ تا ۳۰ سالگی، دچار افسردگی فصلی میگردند. ناگفته نماند که افسردگیهای فصلی، در بانوان بیشتر از مردان رخ میدهند که علت آن هنوز مشخص نیست.
علائم افسردگی فصلی چیست؟
ظهور علائم افسردگی فصلی، عمدتا در اواخر فصل پاییز و اوایل زمستان رخ میدهد. این علائم با شروع فصل بهار و تابستان از بین میروند و مجددا در اواخر پاییز بروز میکنند. به همین دلیل، افسردگی فصلی نوعی اختلال سالانه به حساب میآید. علائم افسردگی فصلی، الگوهای متفاوتی در افراد مختلف دارند. به طوری که علائم این اختلال ممکن است در ابتدا خفیف بوده و با نزدیک شدن به میانه و انتهای فصل، تشدید گردند. از علائم و نشانههای کلی افسردگی فصلی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- احساس غمگینی، ناراحتی و بیحالی در اکثر ساعات روز
- احساس استرس و اضطراب
- نداشتن تمایل به انجام فعالیتهای مورد علاقه
- کم انرژی بودن و احساس سستی و رخوت
- حس سنگینی دستها و پاها
- ایجاد مشکل در خوابیدن و اختلال خواب
- تمایل به مصرف کربوهیدرات پرخوری و اضافه وزن
- نداشتن تمرکز کافی
- احساس گناه، بیارزشی و ناامید بودن
- داشتن افکار مرگ و عدم تمایل به ادامه زندگی
علائم افسردگی فصلی بسته به فصل، متفاوت است. در پاییز و زمستان، افراد ممکن است دچار احساس خستگی و رخوت شوند، انرژی کافی برای انجام کارهای روزمره نداشته باشند، تمایل شدیدی به پرخوری مخصوصاً مصرف کربوهیدراتها داشته باشند، اشتهایشان تغییر کند و دچار افزایش وزن شوند. همچنین، پرخوابی از دیگر علائم شایع در این فصلهاست.
در مقابل، افسردگی فصلی در تابستان با بیخوابی و مشکلات خواب همراه است، کاهش اشتها و کاهش وزن غیرطبیعی دیده میشود، و افراد ممکن است اضطراب، آشفتگی، تحریکپذیری و عصبی بودن را تجربه کنند.
تاثیر افسردگی فصلی بر بیماران دوقطبی
اختلال دو قطبی باعث تغییر رفتار بیماران بین دو فاز افسردگی و شیدایی میشود. به همین دلیل، افراد مبتلا به اختلال دو قطبی بیش از دیگران در معرض ابتلا به افسردگی فصلی هستند. به طوری که برخی از بیماران دو قطبی، علائم اپیزود شیدایی را در فصول خاصی تجربه میکنند. برای مثال، این افراد ممکن است علائم شیدایی (مانیا) یا هیپومانیا را در بهار و تابستان تجربه کنند. در حالی که با شروع فصل پاییز و زمستان اضطراب و تحریک پذیری آنها تبدیل به فاز افسردگی میگردد.Treatment – Seasonal affective disorder
ممکن است بیماران مبتلا به دو قطبی، در حین درمان این اختلال، به درمان افسردگی فصلی نیز نیاز داشته باشند. تشخیص این مساله و انتخاب بهترین روشهای درمان افسردگی فصلی برای این افراد، به عهده پزشکان متخصص است.
علل ابتلا به اختلال عاطفی فصلی چیست؟
تشخیص علت افسردگی، برای انتخاب روش درمان اختلال عاطفی فصلی مهم است. افسردگی فصلی به یکی از دلایل زیر بروز میکند:
- تغییر شدت نور در فصول مختلف
- به هم خوردن ساعت بیولوژیکی بدن
- تغییر در سطح هورمونهای ملاتونین و سروتونین
- آب و هوا، تغییرات دمایی و شرایط جوی مخصوصا بارش باران در فصل پاییز زمستان
- کاهش سطح ویتامین D در بدن
تغییر در شدت نور خورشید و کوتاه شدن طول روز در فصل پاییز و زمستان، باعث افزایش سطح ملاتونین و کاهش سروتونین میگردد. این مساله به ایجاد حالت خمودی و خواب آلودگی در افراد منجر میشود. مشاهده این علائم در هنگام تغییر فصل، نشان میدهد که شما به درمان افسردگی فصلی نیاز دارید.
روشهای پیشگیری از افسردگی فصلی
همیشه پیشگیری بهتر از درمان اختلال عاطفی فصلی یا هر نوع اختلال اعصاب و روان است. در واقع، از بین بردن زمینه بروز علائم این گونه اختلالات، آسانتر از درمان آنها خواهد بود. از این رو، برای جلوگیری از تشدید علائم اختلال عاطفی فصلی، بهتر است از اقدامات پیشگیرانه استفاده کنیم.
ناگفته نماند که این گونه مراقبتها میتواند به درمان افسردگی فصلی نیز کمک نماید. در ادامه، به برخی از روشهای پیشگیری از افسردگی فصلی اشاره میکنیم.
صحبت کردن با دیگران
هنگامی که احساس خوبی ندارید، با یکی از دوستان یا اعضای خانواده خود صحبت کنید. اگر امکان این کار وجود ندارد، تماس گرفتن با یک مشاور یا مراجعه به یک روانپزشک، میتواند راهگشا باشد.
احساسات خود را بنویسید
اگر بتوانید از علائم و حس و حال خود در طول روز یادداشت برداری کنید، بهتر میتوانید با آن روبرو شوید. به طور کلی، نوشتن درباره تغییرات آب و هوا و احساسات شخصی نسبت به این مساله، از تشدید علائم افسردگی فصلی جلوگیری میکند.
یک برنامهریزی مناسب برای شرایط سخت داشته باشید
برخی از بیماران مبتلا به اختلال عاطفی فصلی، میتوانند زمان بروز علائم را پیشبینی کنند. زیرا معمولا قبل از ظهور علائم افسردگی فصلی، احساسات خاصی در شخص شکل میگیرند. اگر شما نیز بر اساس یک الگوی مشخص به این اختلال دچار میشوید، میتوانید از قبل برای آن برنامهریزی نمایید. برخی از اقدامات یا سرگرمیهایی که برای پیشگیری یا درمان افسردگی فصلی میتوانید انجام دهید را در ادامه توضیح میدهیم.
انجام فعالیتهای آرامش بخشی که خلق و خوی شما را بهتر میکند
اگر به وسیله یا چیزی نیاز دارید قبل از شروع افسردگی فصلی خود، آنها را تهیه کنید؛ و همچنین انجام رویدادهای استرسزا را به زمان دیگری موکول کنید.
در گروههای حمایتی شرکت کنید
هستند افراد زیادی که شرایط مشابه با شما دارند. در صورتی که با آنها صحبت کنید، میتوانید نحوه برخورد با علائم افسردگی فصلی را یاد بگیرید. شنیدن تجربیات مشابه، مسیر را برای پیشگیری یا درمان افسردگی فصلی هموارتر میسازد.
راههای کاهش استرس را بیاموزید
روشهای زیادی وجود دارند که به مدیریت و کنترل استرس و اضطراب کمک میکنند. یادگیری راههایی که انعطاف پذیری شما را افزایش میدهد، برای درمان افسردگی فصلی لازم است. انجام تکنیکهای آرامش بخش مانند یوگا و تمدد اعصاب، اضطراب را کمتر کرده و تغییرات رفتاری شما را بهبود میبخشد.
سبک زندگی خود را بهبود ببخشید
رژیم غذایی مناسب و تحرک کافی به شما کمک میکند تا احساس بهتری داشته باشید. از مواد غذایی استفاده کنید که قند خون شما را ثابت و منظم نگه میدارند. فعالیتهای ذهنی و بدنی مانند یوگا، شنا یا پیادهروی را در برنامه روزانه خود داشته باشید و خواب خود را تنظیم نمایید.
دوچرخه سواری و پیادهروی در خارج از منزل و در فصل پاییز، شما را در معرض نور خورشید قرار میدهد؛ در نتیجه، حس و حال بهتری پیدا میکنید. معمولا برای درمان افسردگی فصلی، قرار گرفتن در معرض نور خورشید، یک درمان اساسی به حساب میآید.
به بهداشت شخصی خود اهمیت دهید
بسیاری از افراد، هنگام ابتلا به افسردگی و قبل از درمان اختلال عاطفی فصلی، به بهداشت فردی خود اهمیت نمیدهند. بهتر است حتی هنگام بروز علائم افسردگی فصلی، دوش گرفتن و لباس زیبا پوشیدن را فراموش نکنید. این گونه اقدامات هر چند کوچک، حال و هوا و احساسات شما را بهبود میبخشند.
از مواد مخدر و اعتیادآور دوری کنید. نوشیدن الکل در طولانی مدت نیز میتواند علائم افسردگی را تشدید کند. به این ترتیب، اگر برای سلامت جسم و روان خود ارزش قائل هستید، بهتر است سبک زندگی خود را اصلاح نمایید.
بهترین راه درمان افسردگی فصلی کدام است؟
راههای درمان افسردگی فصلی متنوع هستند. بسیاری از افراد باید یک یا چند روش درمانی را به کار ببرند. در ادامه به مهمترین راههای درمان انواع افسردگی فصلی اشاره میکنیم.
درمانهای گفتاری
درمانهای گفتاری و صحبت کردن با یک مشاور به درمان اختلال عاطفی فصلی کمک میکند. به طور کلی، اکثر اختلالات اعصاب و روان نیاز به روشهای مشاوره درمانی دارند. البته ممکن است در کنار درمانهای گفتاری، روشهای دیگر مانند درمان دارویی نیز لازم باشد.
| روش درمانی | درصد پاسخدهی یا اثربخشی | مزایا | ملاحظات |
|---|---|---|---|
| نوردرمانی (Bright Light) | ~۵۳٪ بهبودی کامل یا قابلتوجه | سریعالاثر، بدون عوارض جدی در اغلب موارد | نیاز به استفاده روزانه در فصل زمستان |
| رفتاردرمانی شناختیرفتاری (CBT) یا ترکیب CBT با نوردرمانی | کاهش عود و اثربخشی خوب | پیشگیری بلندمدت بدون دارو | نیاز به جلسات منظم، زمانبر |
درمان افسردگی فصلی با دارو
استفاده از داروهای ضد افسردگی به عنوان یک راه درمان افسردگی فصلی، اجتناب ناپذیر است. مصرف این داروها در حین جلسات مشاوره و گفت و گو، روند بهبودی بیمار را تسریع میکند. ممکن است فرد در طول درمان اختلال عاطفی فصلی، مهارکننده انتخابی باز جذب سروتونین (SSRI) را نیز مصرف نماید. این داروها، سطح هورمون سروتونین در بدن را تنظیم خواهند کرد.
نور درمانی
برای بیماران مبتلا به افسردگی پاییزی یا زمستانی، نور درمانی بهترین روش درمان اختلال عاطفی فصلی خواهد بود. در این روش، از یک جعبه نور استفاده میشود. این دستگاه، نور سفید یا آبی قوی تولید میکند. استفاده از جعبه نور برای بیماران مبتلا اختلال عاطفی فصلی، نور سپیده دم را شبیهسازی میکند؛ به این معنا که بیمار در معرض نور بیشتر قرار میگیرد. به همین دلیل، به این روشهای درمانی، نور درمانی (Light Therapy) نیز گفته میشود.
روشهای مکمل و جایگزین برای درمان اختلال عاطفی فصلی
علاوه بر روشهای یاد شده، راههای درمان بدون دارو نیز مفید هستند. برای مثال، درمان افسردگی با Chat GPT، اکوتراپی یا گردش در طبیعت و انتخاب یک رشته هنری، میتواند شدت افسردگی فصلی را کاهش دهد. حتی همزمان با برنامه درمانی که برای این اختلال به کار میروند، میتوان از درمانهای مکمل نیز کمک گرفت.
آیا درمان افسردگی فصلی حال مرا بهتر میکند؟
به طور کلی، برنامهریزی برای درمان افسردگی فصلی باید ترکیبی از روشهای درمانی مختلف باشد. بسیاری از افراد، به این گونه برنامههای درمانی، پاسخ رضایت بخشی میدهند. اما ممکن است برخی دیگر از بیماران، تغییری در احساسات خود مشاهده نکنند. در چنین مواردی، پزشک متخصص باید بررسیهای بیشتری انجام دهد. زیرا در صورتی که یک داروی خاص یا مشاوره با پزشک متخصص راهگشا نباشد، باید از درمانهای مکمل یا جایگزین کمک گرفت.
شما باید همواره تمام احساسات و تاثیری که از روشهای درمان اختلال عاطفی فصلی میگیرید، به پزشک خود گزارش دهید. این کار به او کمک میکند تا روشهای موثر را ادامه داده و روشهای بدون اثر درمانی را جایگزین نماید.
کلینیک زیما درمان؛ بهترین مرکز درمان افسردگی فصلی
اینکه بتوانید یک پزشک متخصص مجرب برای درمان اختلال عاطفی فصلی خود انتخاب کنید، اهمیت بسیاری دارد. هر چه تجربه پزشک شما در درمان افسردگی فصلی یا افسردگی پاییزی بیشتر باشد، برنامهریزی درمانی شما دقیقتر خواهد بود؛ در نتیجه، روند درمانتان سریعتر پیش میرود.
در کلینیک زیما درمان، تیمی قوی و متخصص به بررسی وضعیت بیماران میپردازند. برای درمان اختلالات اعصاب و روان، از جمله درمان افسردگی فصلی میتوانید به این کلینیک مراجعه نمایید. زیما درمان کلیه خدمات مربوط به درمان افسردگی شدید، استرس و اضطراب، اختلال دو قطبی، پارکینسون، سکته مغزی و درمان اختلال عاطفی فصلی را به بیماران ارائه میدهد.
4 دیدگاه دربارهٔ «درمان افسردگی فصلی (SAD) چیست؟»
اگه من افسردگی فصلی داشته باشم و به حرف بقیه گوش کنم و برم سراغ روشهای جایگزین و مکمل، ممکنه حالم بدتر شه؟
دوست عزیز، اینکه نگران بدتر شدن حالتان هستید کاملاً قابل درک است. در مورد استفاده از روشهای جایگزین و مکمل برای افسردگی فصلی، باید بگویم که این روشها میتوانند در کنار درمانهای اصلی مثل نوردرمانی، دارو یا رواندرمانی مفید باشند، اما نباید به عنوان جایگزین آنها استفاده شوند. نکته مهم این است که قبل از امتحان هر روش جدید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. بعضی از این روشها ممکن است با داروهایی که مصرف میکنید تداخل داشته باشند یا برای شرایط خاص شما مناسب نباشند. هدف ما این است که با همکاری هم، بهترین و ایمنترین راهکار را برای بهبود حال شما پیدا کنیم.
من خیلی میترسم داروهای افسردگی فصلی عوارض داشته باشن، راه دیگهای هم هست که بشه با نوردرمانی جلوی این حس و حال بد رو گرفت؟
نگرانی شما در مورد عوارض داروهای ضدافسردگی فصلی قابل درک است. نوردرمانی یک گزینه درمانی موثر برای افسردگی فصلی است و طبق اطلاعات موجود، در حدود ۵۳٪ از افراد مبتلا، به بهبودی کامل یا قابل توجه منجر میشود. علاوه بر نوردرمانی، روشهای دیگری مانند درمانهای گفتاری، تغییر سبک زندگی (بهبود بهداشت شخصی، شرکت در گروههای حمایتی، کاهش استرس، انجام فعالیتهای آرامشبخش و…) نیز وجود دارند که میتوانند در بهبود این نوع افسردگی موثر باشند. برای بررسی دقیقتر و انتخاب بهترین روش درمانی برای شما، توصیه میکنم با یک متخصص مشورت کنید تا با در نظر گرفتن شرایط خاص شما، بهترین تصمیم گرفته شود.