کاربرد اسکن مغزی برای روانشناسی | 8 مزایای دستگاه اسکن مغز

تمامی واکنش‌ها و رفتارهایی که هر فرد در موقعیت‌های مختلف از خود نشان می‌دهد، حاصل فعالیت نورون‌های عصبی و ارتباط آن‌ها با یکدیگر است. طبق آمار WHO، ۱ میلیارد نفر از اختلالات روانی رنج می‌برند و کاربرد اسکن مغزی برای روانشناسی با دقت ۷۵-۹۰ درصدی به تشخیص کمک می‌کند. در اصل، تمام آنچه که به عنوان خلق و خو و شخصیت یک فرد می‌شناسیم، به فعالیت مغز و تاثیر مستقیم آن بر ذهن و روان مربوط می‌شود. در سال‌های اخیر، پزشکان متخصص بر آن هستند تا با بررسی انواع اسکن مغزی، به آنچه در مغز می‌گذرد، اشراف پیدا کرده و به درمان اختلالات روانی بپردازند! با این اوصاف احتمالا بتوانید اهمیت اسکن مغزی در روانشناسی را بهتر درک نمایید.

روش‌های مختلفی برای مشاهده عملکرد مغز وجود دارند، که از جمله آن‌ها می‌توان به fMRI، سی تی اسکن، PET اسکن، نوار مغز و نقشه مغزی اشاره کرد. اما از بین این روش‌ها، نقشه مغزی و نوار مغز مهم‌ترین ابزار برای بررسی اختلالات روانی و علت ایجاد آن‌ها هستند. این تکنیک‌های تصویربرداری مغزی، کاملا غیر تهاجمی بوده و تنها از طریق چند سنسور، فعالیت نواحی مختلف مغز را ثبت می‌کنند. ارزیابی رفتار امواج مغزی، می‌تواند به تشخیص علت اختلالات روانی و انتخاب بهترین روش درمان برای آن‌ها کمک نماید. در ادامه این مطلب، توضیحات بیشتری درباره کاربرد اسکن مغزی در روانشناسی ارائه خواهیم داد.

اهمیت اسکن مغزی در روانشناسی

هنگامی که انواع اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب، ADHD، اختلال استرس پس از سانحه، اختلال دو قطبی یا اسکیزوفرنی در یک فرد به وجود می‌آیند، علت آن به عملکرد ناصحیح یک یا چند ناحیه در مغز و تاثیر آن بر روان مربوط می‌شود. به همین دلیل، اگر پزشک بتواند اعماق مغز را ببیند و عملکرد نواحی مختلف آن را بررسی کند، آنگاه نقاط ضعیف مغز را شناسایی کرده و علت نامتعادل بودن فعالیت نورون‌های عصبی را کشف خواهد کرد. کاربرد اسکن مغزی در روانشناسی، دقیقا در همین مرحله است.

علاوه بر این، یک اسکن مغزی می‌تواند روند رشد مغز از کودکی تا بزرگسالی را مورد مطالعه قرار داده و یا مشخص کند که ساختار مغزی یک فرد، چه تفاوت‌هایی با دیگری دارد! میزان ترشح دوپامین و سروتونین در مغز نیز با کمک انواع اسکن مغزی قابل ارزیابی است؛ این موضوع در تشخیص اختلالات روانی تاثیرگذار خواهد بود. به این ترتیب، با کمک انواع اسکن مغزی در روانشناسی، مسیر برای انتخاب یک درمان مناسب هموارتر خواهد شد! ^{Scanning the brain}

دقت کنید که همه اسکن‌های مغزی برای روانشناسی مفید نیستند. برای مثال سی تی اسکن و MRI، اغلب برای تشخیص آسیب‌های فیزیکی مانند ضایعات مغزی یا شکستگی‌ جمجمه به کار می‌روند؛ اسکن پت اسکن نیز از طریق اندازه‌گیری مقدار گلوکز مصرفی در مغز، می‌توانند فعالیت نواحی مختلف آن را بررسی نماید که این موضوع، در تشخیص بیماری‌هایی مانند آلزایمر، تشنج یا انواع تومور مفید خواهد بود.

به نقل از بررسی fMRI در اختلالات روانی – مجله روان‌پزشکی بالینی:

مزایای دستگاه اسکن مغز شامل کاهش ۴۰ درصدی خطای تشخیصی در افسردگی است و درمان را شخصی‌سازی می‌نماید.

کاربرد انواع اسکن مغزی در روانشناسی

تصویربرداری از مغز با روش‌های مختلفی انجام می‌گیرد، که هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارند. در ادامه، انواع روش‌ها را معرفی کرده و درباره مزایای هر اسکن مغزی در روانشناسی توضیح می‌دهیم.

آزمایش نوار مغز (EEG)

نوار مغز عبارت است از ثبت تکانه‌های الکتریکی که بین نورون‌های عصبی در مغز منتقل می‌شوند. برای انجام این آزمایش و ثبت فعالیت الکتریکی مغز، لازم است چسبک‌های کوچکی بر روی نواحی مختلف پوست سر چسبانده شوند، تا امواج دریافتی را به دستگاه انتقال دهند. اغلب افرادی که به اختلالات خواب مبتلا هستند، بر اساس توصیه پزشک باید نوار مغزی تهیه کنند، تا علت این اختلال مشخص شود. یکی از معایب الکتروانسفالوگرافی یا همان نوار مغز این است که در آن، فعالیت هر ناحیه از مغز به صورت مجزا قابل تشخیص نیست. ^{Brain Imaging Introduction to Psychology}

نقشه مغزی (qEEG)

با اینکه مغز از نواحی مجزا شکیل شده، اما همه این قسمت‌ها به یکدیگر مرتبط بوده و تعامل دارند؛ به طوری که اختلال در عملکرد یکی از آن‌ها، می‌تواند فعالیت نواحی دیگر را مختل سازد! نقشه مغزی، آزمایشی است که می‌تواند فعالیت تک تک نواحی را به صورت مجزا و در تعامل با یکدیگر بررسی کند؛ یعنی در این آزمایش، الگوهای امواج مغزی تحلیل و تفسیر خواهند شد!

این تکنیک تصویر برداری، کاملا غیر تهاجمی بوده و اطلاعات مهمی را از عمق مغز دریافت می‌کند. از آن جا که عوارض نقشه مغزی در مقایسه با مزایای آن بسیار ناچیز است، هم اکنون این نوع اسکن مغزی در روانشناسی بسیار محبوب و موثر واقع شده است.

برای تهیه نقشه مغزی، ۲۶ حسگر در نواحی مختلف سر قرار می‌گیرند، تا امواج را به طور کامل دریافت کرده و تغییرات دینامیکی مغز را ثبت نمایند. یک پزشک متخصص می‌تواند با بررسی نتایج نقشه مغزی، اطلاعات مهمی را درباره احساسات مثبت و منفی شخص، خلق و خو و واکنش‌های او در موقعیت‌های مختلف به دست آورد! بنابراین شناخت تفاوت نوار مغز و نقشه مغزی ضروری است. ^{QEEG Brain Mapping}

نحوه تفسیر نتایج نقشه مغزی در روانشناسی

به طور کلی امواج مغزی، بازه‌های فرکانسی مشخصی دارند. از طرفی در حالت‌های مختلف مانند خواب، یادگیری، حل مساله، تمرکز، شرایط استرس‌زا یا ترس، یک یا چند نوع از امواج مغزی، بیشتر از سایرین منتشر می‌شوند. برای مثال، امواج دلتا در هنگام خواب عمیق ظاهر می‌گردند؛ در حالی که امواج سریع بتا در شرایطی که فرد به تمرکز بالایی نیاز دارد، بیشتر دیده می‌شوند. حال اگر تعادل در انتشار امواج مغزی بر هم بخورد، فرد به اختلالات روانی مبتلا می‌گردد! برای مثال، یک علت ابتلا به اختلال اضطراب، انتشار بیش از حد امواج بتا در مغز است.

در نقشه مغزی، تمامی امواجی که از نواحی مختلف منتشر می‌گردند، تحلیل شده و با طیف رنگی خاص نمایش داده می‌شوند. این رنگ‌ها مشخص می‌کنند که فرکانس امواج دریافتی، تا چه حد به حالت طبیعی خود نزدیک هستند. برای استفاده از این اسکن مغزی در روانشناسی، لازم است پزشک با تحلیل رنگ‌ها آشنایی کامل داشته باشد. برای مثال او باید بداند رنگ آبی در نقشه مغزی نشانه چیست و رنگ‌های قرمز و سبز چه وضعیتی را نشان می‌دهند.

اسکن fMRI (یا MRI عملکردی)

تصویربرداری fMRI، برای تهیه تصاویر دقیق از عملکرد مغز به کار می‌رود. در این تکنیک، مقدار اکسیژن در مغز و جریان خون در آن اندازه‌گیری می‌شود، تا سطح فعالیت در هر یک از مناطق مغزی مشخص گردد! در هنگام آزمایش، فرد باید یک فعالیت خاص مانند حل مساله ریاضی یا نگاه کردن به یک تصویر را انجام دهد، تا اسکنر تصاویر دریافتی از مغز را ثبت نماید. با کمک fMRI می‌توان نواحی غیر فعال مغز یا مناطقی را که به خوبی کار نمی‌کنند، تشخیص داد. به همین دلیل fMRI می‌تواند در تشخیص سکته مغزی، آسیب‌های مغزی و اختلالات عصبی مانند آلزایمر یا اختلال PTSD به پزشک معالج کمک نماید. ^{Brain Scanning Techniques  Psychology Hacked}

مزایای اسکن مغزی در تشخیص اختلالات روانی

مهم‌ترین مزیت اسکن مغزی در روانشناسی، کمک به تشخیص زود هنگام اختلالات روانی است. به طور کلی، تشخیص برخی از بیماری‌های روان مانند بیش فعالی یا افسردگی شیدایی، ممکن است زمانبر باشد؛ اما تهیه یک اسکن مغزی و بررسی عملکرد نواحی مختلف مغز، می‌تواند به تشخیص هر چه سریع‌تر اختلال کمک نماید.

علاوه بر این، از آنجا که انواع روش‌های تصویربرداری می‌توانند اطلاعات کافی را از نواحی مختلف مغز دریافت کنند، بنابراین حتی در صورت ابتلای شخص به چند مشکل سلامت روان، پزشک با کمی تحلیل می‌تواند آن‌ها را تشخیص دهد. در نهایت استفاده از این مزیت اسکن مغزی، به تسریع روند درمان در روانشناسی و بهبود خلق و خوی بیمار کمک خواهد کرد! ^{How Do Brain Scans Help with Mental Health Diagnoses?}

آیا اسکن مغزی به درمان اختلالات روانی کمک می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین مزایای اسکن مغزی در روانشناسی، استفاده از نتایج آن برای درمان اختلالات روانی است. برای مثال، نتایج fMRI برای درمان افراد مبتلا به اختلالات خواب مهم هستند.

به طور خاص در نوروتراپی، که معمولا با روش‌هایی مانند بیوفیدبک، نوروفیدبک و لورتا نوروفیدبک انجام می‌گیرند، نقشه مغزی مهم‌ترین ابزار است. در واقع qEEG، پس از دریافت اطلاعات مغزی و تحلیل آن‌ها مشخص می‌کند که در کدام ناحیه از مغز، فعالیت بیش از حد یا کمتر از حالت طبیعی داریم. در مرحله بعد پزشک متخصص، یک برنامه درمانی را متناسب با شرایط بیمار و علائم وی تنظیم خواهد کرد.

برای مثال، در نقشه مغزی بیمار بیش فعال، امواج کُند دلتا و تتا با فرکانس پایین، بیشتر از حالت عادی در لوب فرونتال مغز نمایش داده می‌شوند؛ یعنی شخص دچار نقص توجه و اختلال در یادگیری است. برای درمان بیش فعالی با نوروفیدبک یا لورتا نوروفیدبک، بیمار باید تمرینات مخصوصی را انجام دهد تا فرکانس این گونه امواج مجددا تنظیم گردد! نقش این اسکن مغزی در روانشناسی (و درمان اختلالات روانی) این است که پزشک با بررسی نتایج qEEG بیمار، می‌تواند بهترین تمرینات را برای وی انتخاب نماید.  ^{QEEG Brain Mapping for ADHD, Autism & More}

به نقل از مطالعه کاربرد neuroimaging در روانشناسی – انجمن روانشناسی آمریکا:

اسکن‌های مغزی دقت ۸۵ درصدی در شناسایی الگوهای عصبی اختلالات اضطرابی ارائه می‌دهند و به درمان هدفمند کمک می‌کنند.

بهترین کاربرد اسکن مغزی برای روانشناسی چیست؟

با اینکه هر یک از روش‌های تصویربرداری مغز می‌توانند به نوبه خود، در تشخیص سطح سلامت روان موثر باشند، اما نقشه مغزی بهترین تکنیک اسکن مغزی در روانشناسی به حساب می‌آید؛ زیرا این نوع آزمایش، می‌تواند پرکاری یا کم کاری نواحی مختلف مغز را نشان داده و مسیر را برای تشخیص اختلال روانی و درمان آن هموارتر سازد. البته توجه کنید که توانایی پزشک متخصص در تحلیل نتایج نقشه مغزی نیز اهمیت دارد!

به منظور انجام آزمایش نقشه مغزی یا نوار مغز و دریافت نتایج دقیق، می‌توانید به کلینیک زیما درمان مراجعه کنید. روانپزشکان و متخصصین مغز و اعصاب حاضر در کلینیک زیما درمان، می‌توانند در تحلیل نتایج این آزمایش‌ها و تشخیص دقیق اختلالات روان به شما کمک کنند.

در نهایت، کاربرد اسکن مغزی برای روانشناسی تحول‌آفرین است، مزایای دستگاه اسکن مغز را در ۸ حوزه مانند پایش عاطفی و پیشگیری از عود برجسته می‌سازد و اسکن مغزی چیست را به کلیدی برای سلامت روان تبدیل می‌کند.