تشخیص بیش فعالی کودکان با نوار مغز | نوار مغز کودکان بیش فعال (ADHD)

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که تشخیص بیش فعالی کودکان با نوار مغز تا حد زیادی امکان‌پذیر است. در بیش از ۶۵٪ کودکان مبتلا به ADHD، تفاوت‌های مشخصی در امواج مغزی دیده می‌شود. این تغییرات با مقایسه با افراد سالم قابل شناسایی است. استفاده از نوار مغز کودکان بیش فعال و همچنین روش‌هایی مثل نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی می‌تواند به پزشکان کمک کند تا تفاوت عملکرد قشر مغز را بهتر درک کنند. البته نوار مغزی بیش فعالی کودکان به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و باید همراه با آزمون‌های روانشناختی انجام شود.

لازم است اشاره کنیم که برای تشخیص انواع مشکلات سلامت روان، تنها نمی‌توان به نتیجه یک آزمایش بسنده کرد؛ برای مثال یک پزشک متخصص، قبل از بررسی نوار مغزی بیش فعالی، ابتدا علائم موجود در فرد مبتلا به ADHD را بررسی می‌کند. علائمی مانند بی‌قراری، نقص توجه و تحرک بیش از حد در کودکان که بیش از ۶ ماه ماندگار باشند، از نشانه‌های بیش فعالی هستند. پس از تشخیص علائم اولیه، پزشک متخصص آزمایش نوار مغز و نقشه مغزی را درخواست می‌کند. تفاوت EEG و QEEG شخص با یک فرد سالم، نشان دهنده وجود یا عدم وجود بیش فعالی خواهد بود!

به نقل از ژورنال علوم اعصاب بالینی:

EEG یا نوار مغز می‌تواند به شناسایی تفاوت‌های فعالیت قشر پیش‌پیشانی در کودکان مبتلا به ADHD کمک کند و به عنوان یک نشانگر زیستی بالقوه مورد استفاده قرار گیرد.

آیا تشخیص بیش فعالی کودکان با نوار مغز امکان پذیر است؟

اولین علائم بیش فعالی معمولا در سنین کودکی ظاهر می‌گردند. این اختلال که آن را تحت عنوان اختلال نقص توجه نیز می‌شناسند، کیفیت زندگی کودک را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد؛ زیرا با وجود اختلال ADHD، کودک به راحتی تمرکز خود را از دست داده و بی‌قرار می‌شود! برای مثال، او نمی‌تواند مدت زمان زیادی را بر روی یک صندلی نشسته و منتظر بماند! هر چند این علائم، نمادی از اختلال ADHD به حساب می‌آیند، اما تشخیص دقیق‌تر بیماری به بررسی‌های تخصصی نیاز دارد. ^{EEG for Diagnosis of Adult ADHD}

نتایج تحقیقات پزشکی نشان می‌دهند که عملکرد مغز افراد مبتلا به بیش فعالی، با مغز افراد سالم متفاوت است. یک تفاوت عمده آن‌ها به انتشار امواج مغزی سریع و کند مربوط است. به همین دلیل بسیاری از پزشکان متخصص بر این باورند که نتیجه آزمایش‌های فیزیکی مانند نوار مغز کودکان و نوار مغز فرد تشنجی، می‌تواند به ارزیابی الگوهای مغزی فرد کمک کند.

در سال ۲۰۱۳، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی را تایید نمود. در حال حاضر نیز آزمایش EEG از طریق ثبت امواج مغزی، می‌تواند به تشخیص بیش فعالی در کودکان کمک کند.

تکنولوژی NEBA System؛ سیستم تاییدشده FDA بر پایه نسبت امواج مغزی چیست؟

مجوزی که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در سال ۲۰۱۳ برای کمک به تشخیص ADHD صادر کرد، مربوط به سیستمی به نام NEBA (Neuropsychiatric EEG-Based Assessment Aid) است. این سیستم یک اسکن تشخیصی مبتنی بر EEG بالینی به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه است که به‌طور اختصاصی نسبت توان موج تتا به موج بتا (Theta/Beta Ratio یا TBR) را در قشر پیش‌پیشانی و مرکزی مغز محاسبه می‌کند.

در مغز کودکان بیش‌فعال، به دلیل عدم بلوغ کافی مدارهای توجه، امواج کند تتا (۴ تا ۸ هرتز) افزایش یافته و امواج سریع بتا (۱۳ تا ۳۰ هرتز) که مسئول پردازش و حل مسئله هستند، کاهش می‌یابند. هرگاه نسبت TBR در کودک بالاتر از حد نرمال همسالان باشد، احتمال وجود ADHD بالاست. با این حال، FDA تأکید می‌کند که NEBA تنها یک «ابزار کمکی» در کنار مصاحبه بالینی روانپزشک است تا از سوءتشخیص یا شروع بی‌مورد داروهای محرک جلوگیری نماید.

به نقل از انجمن روانپزشکی آمریکا:

اگرچه نوار مغز نمی‌تواند به طور مستقل برای تشخیص ADHD به کار رود، ترکیب آن با تست‌های رفتاری می‌تواند دقت و حساسیت فرآیند تشخیصی را افزایش دهد.

نوار مغز بیش فعالی چه تفاوتی با نوار مغز سالم دارد؟

یکی از رایج‌ترین سوالاتی که اغلب افراد با آن مواجه می‌شوند، این است که نوار مغز چیست و چگونه تشخیص بیش فعالی کودکان با نوار مغز امکان‌پذیر است؟ بنا بر نتیجه تحقیقاتی که تاکنون درباره تاثیر نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی انجام گرفته‌اند، ارزیابی میزان انتشار امواج سریع و کند مغز، می‌تواند به تشخیص این اختلال کمک نماید!

در واقع مطالعات پزشکی نشان می‌دهند که نسبت امواج سریع به امواج آهسته مغزی در نوار مغزی بیش فعالی، با همین نسبت در نوار مغزی سالم متفاوت است! از این رو به نظر می‌رسد که بتوان نسبت تتا به بتا را یکی از نشانگرهای زیستی برای تشخیص ADHD با نوار مغز دانست. در نظر داشته باشید که امواج تتا و آلفا، در حالت استراحت در مغز منتشر می‌شوند؛ در حالی که امواج بتا، اغلب در هنگام تمرکز و حل مساله ظاهر می‌گردند.

رد صرع خاموش یا تشنج‌های غایب (Absence Seizures)؛ تشخیص حیاتی با نوار مغز

یکی از اساسی‌ترین دلایلی که متخصصان اطفال و مغز و اعصاب برای کودکان مشکوک به بیش‌فعالی، نوار مغز درخواست می‌کنند، تشخیص افتراقی با تشنج‌های غایب (پتی مال) است. در تشنج غایب، کودک برای چند ثانیه به نقطه‌ای خیره می‌شود، صحبت خود را متوقف می‌کند یا پلک می‌زند و به صدا زدن اطرافیان پاسخی نمی‌دهد؛ این حملات کوتاه ممکن است ده‌ها بار در روز تکرار شده و توسط معلمان یا والدین صرفاً به عنوان «حواس‌پرتی، گیجی یا بی‌توجهی ناشی از ADHD» تعبیر شود.

در حالی که بیش‌فعالی یک نقص تکاملی-عصبی است، تشنج غایب یک تخلیه الکتریکی غیرطبیعی مغزی است. در نوار مغزی این کودکان، امواج بسیار مشخصی به صورت «تخلیه کمپلکس اسپایک و موج ۳ هرتز» (3-Hz Spike-and-Wave) ثبت می‌شود. تشخیص ندادن این تشنج‌ها و شروع اشتباه داروهای بیش‌فعالی (مانند ریتالین) می‌تواند امواج صرعی را تحریک کرده و آسیب جبران‌ناپذیری به روند یادگیری کودک وارد آورد.

نحوه انجام تست نوار مغز برای تشخیص بیش فعالی کودکان

آزمایش نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی، باید در یک مرکز تخصصی یا در مطب پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام گیرد. برای انجام تست نوار مغز، کودک بیمار باید بر روی صندلی نشسته و یا بر روی تخت دراز بکشد.

سپس الکترودهای دستگاه بر روی نواحی مشخصی از سر چسبانده می‌شوند. البته ممکن است اپراتور، از یک کلاه مخصوص که الکترودها به آن متصل شده‌اند، استفاده کند. در نهایت، پتانسیل الکترودها به حدی می‌رسد که بتوانند داده‌های مغزی را دریافت کرده و به کامپیوتر ارسال نمایند. در هنگام انجام آزمایش، رفتار امواج مغزی بر روی مانیتور دستگاه قابل مشاهده است؛ اما نتیجه چاپی تست EEG، معمولا چند روز بعد آماده و برای پزشک متخصص ارسال می‌شود. ^{Can EEG Diagnose ADHD?}

تفاوت امواج EEG در 3 ساب‌تایپ بالینی بیش‌فعالی (نقص توجه، تکانشگری و ترکیبی)

اختلال ADHD در همه کودکان یکسان بروز پیدا نمی‌کند و در ۳ تیپ بالینی طبقه‌بندی می‌شود: نوع غالب نقص توجه (ADD)، نوع غالب بیش‌فعالی-تکانشگری (Hyperactive-Impulsive)، و نوع ترکیبی (Combined). یافته‌های حاصل از نقشه‌برداری مغز و EEG کمّی نشان می‌دهند که الگوی فعالیت الکتریکی قشر مغز در هر یک از این زیرشاخه‌ها تفاوت‌های معناداری با یکدیگر دارد:

1. ساب‌تایپ نقص توجه (Inattentive): در این کودکان غلبه شدید با امواج کند تتا و امواج آلفای پیشانی است که نشان‌دهنده به خواب رفتن نسبی مناطق توجه در مغز و کندی در سرعت پردازش اطلاعات است.
2. ساب‌تایپ تکانشی و بیش‌فعال: بر خلاف تصور عموم، در برخی از این کودکان به جای امواج کند، افزایش امواج سریع بتا و کمبود مهار کورتیکال (عدم توانایی ترمز کردن مغز بر روی حرکات فیزیکی) ثبت می‌گردد.
3. ساب‌تایپ ترکیبی: این گروه که شایع‌ترین نوع بیش‌فعالی است، همزمان دچار افزایش شدید نسبت تتا/بتا و بی‌نظمی در هماهنگی امواج بین دو نیمکره مغزی هستند. تفکیک این زیرگروه‌ها به روانپزشک در انتخاب نوع داروی مناسب (محرک یا غیرمحرک) کمک شایانی می‌کند.

نکات مهم برای آمادگی قبل از آزمایش نوار مغز کودک بیش فعال

برای آنکه کودک آمادگی لازم جهت آزمایش EEG را داشته باشد، لازم است اقدامات زیر، قبل از مراجعه به مرکز تصویربرداری انجام داده شوند:

• در آزمایش نوار مغزی بیش فعالی، داده‌های مغزی ثبت می‌شوند؛ بنابراین هر گونه عامل تاثیرگذار بر عملکرد امواج مغزی باید حذف شوند. بر همین اساس، مصرف غذا یا نوشیدنی‌های حاوی کافئین، از ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از انجام آزمایش ممنوع است.
• لازم است دستورات پزشک درباره میزان خواب قبل از آزمایش جدی گرفته شوند. گاهی کودک مجاز است تا در شب قبل از آزمایش، تنها ۵ تا ۷ ساعت بخوابد. حتی در طول آزمایش EEG نیز ممکن است داده‌های مغز، در حالت خواب یا کاملا بیدار ثبت شوند.
• اگر کودک، داروی خاصی مصرف می‌کند، باید حتما این مساله را با پزشک وی در میان بگذارید. زیرا مصرف برخی داروها از چند ساعت قبل ممنوع است؛ در غیر این صورت، نتیجه نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی را تغییر می‌دهند.
• مصرف یک وعده غذای سبک قبل از مراجعه به مرکز تصویربرداری، به تنظیم سطح قند خون کمک می‌کند. ضعف ناشی از گرسنگی می‌تواند عملکرد مغز کودک را تحت تاثیر قرار دهد!
• در طول آزمایش نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی، کودک باید بدون حرکت بماند. بنابراین بهتر است از قبل درباره این موضوع او را آماده کنید!Electroencephalogram (EEG)

مدیریت مصرف داروهای بیش‌فعالی (محرک‌ها) پیش از ثبت نوار مغز

یکی از پرسش‌های حیاتی والدین این است که آیا کودک باید داروی مصرفی خود مانند متیل‌فنیدات (ریتالین، کنسرتا) یا اتوموکستین (استراترا) را قبل از تست EEG قطع کند یا خیر. داروهای محرک با افزایش در دسترس بودن دوپامین و نوراپی‌نفرین در سیناپس‌های قشر پیش‌پیشانی، نسبت امواج تتا به بتا را نرمال کرده و نوار مغز را به حالت یک کودک عادی نزدیک می‌کنند. بنابراین، اگر هدف از نوار مغز «تشخیص اولیه بیماری» باشد، مصرف دارو ممکن است منجر به نتیجه منفی کاذب شود.

معمولاً طبق صلاحدید پزشک معالج، توصیه می‌شود داروهای کوتاه‌اثر (مانند ریتالین ۱۰ میلی‌گرم) حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از انجام نوار مغز با نظارت پزشک متوقف گردند. اما در صورتی که هدف از انجام EEG ارزیابی «میزان پاسخ مغز کودک به درمان دارویی» یا پایش تغییرات ناشی از درمان‌های توانبخشی باشد، آزمایش باید در همان وضعیت مصرف روتین داروها انجام گیرد تا پزشک میزان بهینه‌سازی امواج را بررسی کند.

عوارض تست نوار مغز در تشخیص بیش فعالی کودکان

به جرات می‌توان گفت که تست نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی، یک آزمایش کاملا ایمن و بدون هیچ گونه عوارض جانبی خواهد بود. در واقع در این نوع اسکن مغزی، الکترودها با استفاده از یک خمیر مخصوص بر روی موها چسبانده می‌شوند؛ بدون آنکه به جراحی یا برش نیاز داشته باشند و یا به پوست سر آسیب بزنند.

از طرفی الکترودها، تنها وظیفه دارند تا داده‌های مربوط به نواحی مختلف مغز را دریافت کرده و به دستگاه ارسال نمایند؛ یعنی آن‌ها هیچ گونه شوک الکتریکی یا پالس مغناطیسی به مغز اعمال نخواهند کرد. تمامی این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که تست نوار مغزی بیش فعالی، یک آزمایش کاملا ایمن برای کودکان و بزرگسالان خواهد بود.

بهترین مرکز تست نوار مغز برای تشخیص بیش فعالی کودکان

برای تهیه نوار مغز کودکان، لازم است به مراکز تشخیصی معتبر مراجعه کنید. هر چه تجهیزات به کار برده شده برای تست EEG، کامل‌تر و دقیق‌تر باشند، نتیجه به دست آمده مطمئن‌تر خواهد بود. کلینیک زیما درمان یکی از بهترین مراکز برای تشخیص بیش فعالی ADHD با نوار مغز EEG است که در آن، این آزمایش تحت نظارت بهترین پزشکان متخصص مغز و اعصاب انجام می‌گیرد. ضمن اینکه هزینه نوار مغز کودکان در این کلینیک، نسبت به قیمت نوار مغز در مطب خصوصی مناسب‌تر خواهد بود!

چنانچه قصد انجام آزمایش نوار مغزی بیش فعالی و تشخیص بیماری با EEG را دارید، می‌توانید به این کلینیک مراجعه کنید. در نظر داشته باشید که قبل از مراجعه حضوری به کلینیک زیما درمان، حتما نوبت خود را رزرو نمایید.

در پایان می‌توان گفت که ترکیب تست‌های بالینی و تشخیص بیش فعالی کودکان با نوار مغز رویکردی دقیق‌تر برای غربالگری ADHD است. بررسی نوار مغز کودکان بیش فعال نشان می‌دهد که الگوهای غیرطبیعی مغزی می‌توانند سرنخی مهم در تشخیص باشند. اگرچه نوار مغزی برای تشخیص بیش فعالی به تنهایی قطعی نیست، اما استفاده از نوار مغزی بیش فعالی کودکان به‌عنوان ابزار کمکی می‌تواند مسیر درمانی مؤثرتری را برای متخصصان فراهم کند.