سرگیجه چرا بوجود می‌آید؟ پیشگیری و درمان سرگیجه (Vertigo)

جابجایی‌های ناگهانی یا تغییر وضعیت سریع بدن، می‌تواند باعث سرگیجه یا اصطلاحاً ورتیگو شود. حدود ۳۰٪ بزرگسالان بالای ۴۰ سال حداقل یک بار در طول زندگی خود سرگیجه را تجربه می‌کنند. انواع سرگیجه Vertigo شامل سرگیجه محیطی و مرکزی است که تشخیص نوع آن برای درمان سرگیجه حیاتی است. علل شایع شامل جابجایی کریستال‌های گوش داخلی، عفونت، بیماری منیر و اختلالات عصبی می‌شود. درمان زودهنگام می‌تواند از پیشرفت مشکل و سقوط جلوگیری کند.

زمانی باید نگران تاب خوردن سر باشید، که به طور مکرر آن را تجربه کنید. سرگیجه‌های خطرناک، معمولا به دلیل شرایط پزشکی خاص خ می‌دهند؛ برای مثال، علت سرگیجه می‌تواند به مصرف برخی داروها، کم آبی بدن، افت فشار خون، مشکلات گوش داخلی یا کم خونی و مشکلات گردش خون مربوط باشد! برای هر یک از این موارد، روش‌های درمانی متفاوتی وجود دارند؛ به همین دلیل برای درمان سرگیجه، باید ابتدا علت دقیق آن مشخص شود. در ادامه این مقاله، توضیحات بیشتری درباره گیج رفتن سر و علل آن ارائه خواهیم داد. در نهایت، روش‌هایی را برای درمان یا پیشگیری از این حالت، معرفی می‌کنیم.

به نقل از مؤسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا:

سرگیجه شایع‌ترین اختلال تعادلی در بزرگسالان است و حدود ۳۰٪ از افراد بالای ۴۰ سال حداقل یک بار آن را تجربه می‌کنند.

انواع سرگیجه

انواع سرگیجه، عبارتند از سرگیجه محیطی و سرگیجه مرکزی؛ گونه محیطی، نسبت به مرکزی شایع‌تر است؛ این نوع اختلال، اغلب به دلیل مشکل در گوش داخلی یا عصب دهلیزی رخ می‌دهد. زیرا عصب دهلیزی، وظیفه کنترل تعادل را بر عهده دارد! سرگیجه مرکزی، زمانی به وجود می‌آید که فرد، دچار یک شرایط پزشکی در مغز شود؛ از جمله حالت‌هایی که منجر به این نوع اختلال می‌گردند، عبارتند از:

• بیماری ام اس
• عفونت
• میگرن
• تومور مغزی
• سکته
• آسیب تروماتیک مغز

علت سرگیجه و حالت تهوع ناگهانی

سرگیجه و حالت تهوع ناگهانی، علل متفاوتی دارد؛ بسته به این که فرد در چه شرایطی دچار این حالت می‌شود، علت آن متفاوت خواهد بود. در ادامه، علت Vertigo در شرایط مختلف را بررسی خواهیم کرد.

علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن

اگر در هنگام بلند شدن، احساس منگی ناگهانی دارید، معمولا خطری شما را تهدید نمی‌کند. گاهی علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن، مصرف برخی داروها است که می‌توانند بر تعادل تاثیر بگذارند.^{Dizziness When Getting Up: Why Does It Occur? | Bupa Latin America (bupasalud.com)} همچنین مشکلات گردش خون، می‌توانند عامل سبکی سر ناگهانی در هنگام ایستادن باشند. از مهم‌ترین علل این حالت، می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. فشار خون ارتواستاتیک؛ به این معنا که شخص، هنگام تغییر وضعیت بدن به صورت ناگهانی، دچار افت فشار خون می‌شود. برای مثال هنگام ایستادن، با افت فشار خون، حجم گردش خون در مغز کاهش یافته و همین مساله، باعث منگی سر می‌شود، که موقتی خواهد بود. اگر این حالت، برای مدت طولانی تکرار شود، به بررسی بیشتری نیاز دارد!
2. کم آبی بدن؛ بر اساس نظر Healthline.com، کم آبی بدن می‌تواند عامل احساس تابیدن سر هنگام ایستادن باشد. در واقع، اگر بدن آب کافی نداشته باشد، نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را حفظ کند؛ زیرا کم آب شدن بدن، به معنای کاهش حجم خون است! در نتیجه، فشار خون کاهش یافته و شخص به Vertigo مبتلا می‌شود.
3. مشکلات گوش داخلی؛ افرادی که به هر دلیلی به مشکلات گوش داخلی، مانند عفونت مبتلا می‌شوند، ممکن است دچار منگی سر گردند! این حالت، به طور خاص هنگام برخاستن از خواب یا ایستادن ناگهانی، ظاهر می‌گردد.
4. مشکلات گردش خون؛ اگر فرد در حین بلند شدن یا تغییر وضعیت خیلی سریع، به طور مکرر دچار چرخش سر می‌شود، ممکن است علت آن مسدود شدن رگ‌ها، اختلال در ریتم قلب یا سایر بیماری‌ها باشد. تشخیص این مساله، باید به صورت تخصصی و تحت نظارت پزشک متخصص قلب و عروق انجام گیرد.

علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان

رایج‌ترین علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان، کم خونی است؛ به طور کلی، آنمی یا کم خونی در بانوان، باعث می‌شود تا تعداد گلبول‌های قرمز یا هموگلوبین، به اندازه کافی در گردش خون وجود نداشته باشند. این مساله، حجم اکسیژن دریافتی مغز را به شدت کاهش می‌دهد، که در نهایت منجر به احساس تاب خوردن سر خواهد شد. سبکی سر ناشی از کم خونی در بانوان، اغلب با علائم زیر همراه است:

• سردرد
• احساس خستگی
• درد در قفسه سینه
• آریتمی قلبی

در اغلب موارد، مصرف مکمل‌های آهن و اصلاح تغذیه، می‌تواند مشکل کم خونی و چرخش سر ناشی از آن را برطرف نماید؛ اما ارزیابی مشکل کم خونی، باید حتما توسط یک پزشک متخصص انجام گیرد.

ارتباط اضطراب و منگی سر

در مطالعات علمی مشخص شد، که اضطراب و سرگیجه با یکدیگر مرتبط هستند؛ بر اساس یکی از این تحقیقات، ۲۵ تا ۵۰ درصد از افراد مبتلا به اختلالات گوش داخلی، دچار اضطراب نیز هستند! در حالت کلی، هر گاه یک وضعیت پزشکی، باعث بی‌ثباتی بدن و اختلال در عملکرد آن شود، بروز اضطراب اجتناب ناپذیر است!

برای مثال، اغلب بیماران مبتلا به منیر، دچار اضطراب واکنشی یا افسردگی نیز می‌شوند. داشتن اضطراب، به دلیل ابتلا به یک بیماری جسمانی، به خودی خود بیماری نیست و نوعی سبک شخصیتی به حساب می‌آید؛ اما تجربه نشان می‌دهد، که مصرف داروهای ضد اضطراب در بیماران مبتلا به اختلالات گوش داخلی یا مرکزی، می‌تواند مشکلات تعادلی را تا حدی بهبود دهد!

ارتباط افسردگی و سبکی سر

افسردگی، یک اختلال روانی شایع در بیماران مبتلا به Vertigo است؛ معمولا اگر افراد به یک بیماری مبتلا شوند، که علت آن مشخص نباشد، دچار افسردگی واکنشی می‌شوند! اگر شدت افسردگی زیاد باشد، کیفیت زندگی شخص به طور قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند؛ بنابراین لازم است از طریق مشاوره با یک روانپزشک، راهکار مناسبی برای درمان آن در نظر گرفت. معمولا داروهای ضد افسردگی، می‌تواند این اختلال روانی را بهبود داده و منگی را بهتر کنند.^{Vertigo and Psychological Disturbances (dizziness-and-balance.com)}

بهترین درمان سرگیجه

برای درمان احساس حرکت در سر، باید ابتدا علت آن مشخص شود؛ روش‌های کلی برای درمان منگی سر، عبارتند از:

1. مصرف دارو
2. عمل جراحی
3. توانبخشی دهلیزی

مانورهای تغییر موقعیت؛ پزشک متخصص گوش، حلق و بینی، می‌تواند تکنیک‌هایی را به شما آموزش دهد (مانند Epley) تا ساز و کار داخلی گوش بهتر شده، و از سبکی سر پیشگیری به عمل آید. این تکنیک‌ها، همان مانورهای تغییر موقعیت هستند!

بهترین قرص برای درمان سرگیجه

مصرف دارو برای سرگیجه، عمدتا برای افرادی توصیه می‌شود، که دچار منگی ناگهانی می‌شوند. داروهایی مانند مکلیزین یا دیمن هیدرینات، از جمله داروهایی هستند، که به عنوان قرص برای درمان احساس گردش سر تجویز می‌شوند. همچنین، آنتی هیستامین‌ها مانند سیکلیزین، به کاهش علائم این اختلال کمک می‌کنند!

درمان سرگیجه ناگهانی

برای درمان سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن، می‌توانید از برخی اصول مراقبتی کمک بگیرید، که از جمله آن‌ها می‌توان موارد زیر را بیان کرد:

• تغییر وضعیت بدن (مانند ایستادن یا چرخاندن سر) را به آرامی انجام دهید!
• از دو بالش برای خوابیدن استفاده کنید.
• محل خواب خود را یک اتاق تاریک و ساکت انتخاب کنید.
• به محض احساس منگی در سر، بنشینید.
• به جای خم شدن، بر روی زانو بنشینید.
• از عصا یا ابزار کمکی در حین راه رفتن کمک بگیرید.
• به محض بیدار شدن در شب، چراغ‌ها را روشن کنید!

درمان فوری سرگیجه در خانه

انجام تمرین‌های درمانی سر و گردن، برای تغییر موقعیت کانال و بهبود منگی سر مفید است. پزشک متخصص بیماری های مغز و اعصاب، می‌تواند این تکنیک‌ها را به شما آموزش دهد. از مهم‌ترین مانورهایی که به درمان سرگیجه در خانه کمک می‌کنند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. مانور Epley
2. مانور سمونت (Semont)
3. مانور نیمه سامرسو (Half-Somersault) یا فاستر (Foster)
4. تمرین برندت داروف (Brandt-Daroff)
5. تمرین راه رفتن در مکان (Marching in Place)
6. چرخش در محل (Turning in Place)

به نقل از مجله تحقیقات دهلیزی (Journal of Vestibular Research):

تمرینات اصلاحی مانند مانور Epley و تمرینات Brandt-Daroff می‌توانند دفعات و شدت سرگیجه ناشی از کریستال‌های جابجا شده در گوش داخلی را به طور قابل توجهی کاهش دهند.

این حرکات، تمرینات خاصی هستند که سرگیجه موضعی حمله‌ای خوش خیم را بهبود می‌بخشند؛ متخصص ENT یا پزشک متخصص مغز و اعصاب، به شما می‌آموزد که سر، چشم‌ها و سایر اعضای بدن خود را در چه وضعیتی قرار دهید، تا رفته رفته احساس سبکی سر بهبود یابد.

برای درمان سرگیجه چه بخوریم؟

در صورتی که تاب خوردن سر، به دلیل کم خونی یا مشکلات فشار خون به وجود آمده باشد، می‌توان با کمی اصلاح تغذیه، به وضعیت بهتری رسید.^{What diet to follow if you suffer from vertigo? | Amplifon}

بهتر است مواد غذایی زیر را در رژیم روزانه خود بگنجانید:

• مصرف غذاهای حاوی ویتامین D؛ مانند ماهی چرب، صدف، جگر، زرده تخم مرغ و آووکادو
• خوردن غذاهای سرشار از منیزیم؛ مانند آجیل، حبوبات و اسفناج
• اضافه کردن میوه‌های حاوی ویتامین C به رژیم غذایی؛ از جمله لیمو و زغال اخته
• نوشیدن آب کافی، برای هیدراته نگه داشتن بدن
• خوردن مواد غذایی حاوی آهن؛ از جمله گوشت قرمز، انواع میوه خشک مانند کشمش و زردآلو، انواع حبوبات، سبزیجات با برگ سبز مانند اسفناج و انواع غلات
• مصرف زنجبیل، فلفل هندی و زردچوبه

بنا بر تایید پزشک، می‌توانید از مکمل‌های غذایی حاوی آهن، ویتامین D و ویتامین C نیز استفاده کنید.

به نقل از آکادمی آمریکایی مغز و اعصاب:

تشخیص دقیق نوع سرگیجه (مرکزی یا محیطی) برای انتخاب درمان مناسب ضروری است و می‌تواند از سقوط و آسیب‌های ثانویه جلوگیری کند.

برای تشخیص سرگیجه به چه پزشکی باید مراجعه کرد؟

با توجه به اینکه سرگیجه، می‌تواند علل پزشکی مختلفی داشته باشد، بنابراین با مراجعه به یک پزشک عمومی، می‌توانید معاینات اولیه را پشت سر بگذارید. اما در صورتی که علت Vertigo اختلالاتی مانند میگرن، تومور مغزی، سکته و آسیب تروماتیک مغز و تشنج باشد، نیاز به پیگیری سریع و جدی دارند.

در کلینیک زیما درمان، بهترین متخصصان مغز و اعصاب تهران حضور دارند، که شما می‌توانید با مراجعه به آن‌ها، علت دقیق سبکی سر را تشخیص داده و برای درمان آن اقدام نمایید. درک علت دقیق سرگیجه، شناخت انواع سرگیجه Vertigo و بهره‌گیری از درمان سرگیجه صحیح، نقش حیاتی در حفظ تعادل و جلوگیری از آسیب‌های جدی دارد. استفاده از روش‌های خانگی، دارویی و تمرینات تعادلی همگی در درمان سرگیجه موثرند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود می‌بخشند.