اگر چه همه ما بیحسی یا لرزش بدن را به عنوان عارضه اصلی سکته مغزی میدانیم، اما تقریبا ۴۰٪ از بیماران با مشکل بلع مواجه میشوند. درمان غذا نخوردن بعد از سکته مغزی نیازمند همکاری پزشک مغز و اعصاب و گفتار درمانگر است و تمرینات روزانه میتوانند نقش کلیدی در رفع مشکل بلع در سکته مغزی دیسفاژی داشته باشند. مطالعات نشان میدهند که با تمرینات منظم، بیش از ۶۵٪ بیماران پیشرفت قابل توجهی در درمان مشکل بلع در سکته مغزی دارند.
تمرینات ورزشی و تکنیکهای جبرانی برای درمان مشکل بلع در سکته مغزی، شامل تقویت عضلات زبان، لب، گردن و حنجره هستند. همچنین رعایت رژیم غذایی نرم، آهسته غذا خوردن و استفاده از مایعات غلیظ، نقش مهمی در پیشگیری از خفگی و آسپیراسیون دارد. ترکیب این روشها با درمان غذا نخوردن بعد از سکته مغزی، شانس بهبود عملکرد بلع را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
اختلال در بلع، تحت عنوان دیسفاژی نامیده میشود، که حداقل به 6 ماه زمان برای درمان نیاز دارد. در صورتی که این اختلال به صورت درمان نشده رها شود، میتواند با ایجاد خفگی یا پنومونی آسپیراسیون، جان شخص را به خطر اندازد. بهترین راه برای درمان اختلال بلع بعد از سکته مغزی، انجام تمریناتی است که عضلات صورت، زبان، گردن و چانه را قوی میکنند. کمک گرفتن از یک فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر، در کنار متخصصان گفتار درمانی و مغز و اعصاب، میتواند روند بهبودی بیماران سکته مغزی را تسریع کند.Can’t Swallow After Stroke: How to Overcome Dysphagia (flintrehab.com)
در ادامه، خواهیم دید که بیماران باید در طول درمان سکته مغزی با دارو و روشهای دیگر، حتما تمرینات مختلف را تکرار کنند، تا بتوانند مشکلات بلع را برطرف نمایند. اغلب این تمرینات، برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی نیز مفید خواهند بود.
به نقل از National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS):
تمرینات هدفمند برای عضلات مرتبط با بلع میتوانند عملکرد بلع را در بیماران سکته مغزی تا ۶۰٪ بهبود بخشند.
- درخواست مشاوره آنلاین
بهترین تمرینات برای رفع مشکل بلع در سکته مغزی
هنگامی که شخص به سکته مغزی دچار میشود، درمان خود را از دو جهت باید دنبال کند؛ مصرف دارو برای پیشگیری از سکته مجدد و برطرف کردن عوارض ناشی از سکته اولیه! انجام تمرینات ورزشی مختص بلع و تکرار آنها در طول روز، باعث تقویت عضلات صورت شده و به بیمار کمک میکند تا خیلی زود، بتواند مشکلات بلع خود را برطرف سازد. در ادامه، ۱۰ تمرین مفید برای بهبود بلع در بیماران سکته مغزی ارائه میدهیم.Dysphagia After A Stroke – Neurolutions
کشش زبان
برای داشتن بلع خوب، باید زبان قوی داشته باشید تا بتوانید حین جویدن و بلعیدن غذا، از آن کمک بگیرید. بیماران مبتلا به دیسفاژی، باید زبان خود را به سمت بیرون کشیده و تا انتها بیرون بیاورند. تکرار این تمرین به بهبود وضعیت زبان کمک میکند.
در مرحله بعد، زبان را به سمت چپ و راست کشیده و هر بار آن را به مدت چند ثانیه نگه دارید؛ اگر این تمرینات را ۱۰ بار در طول روز تکرار کنید، به تدریج متوجه تقویت عضلات زبان خود خواهید شد.
هل دادن زبان رو به جلو
تمرینهای مقاومتی برای زبان مفید هستند؛ در تمرین بعدی، شما باید نوک زبان خود را به دندانهای بالا، رو به سقف دهان فشار دهید. هر بار به مدت چند ثانیه، زبان را در همین حالت نگه داشته و سپس رها کنید؛ این تمرین را 5 بار در روز تکرار کنید.
هل دادن زبان رو به بالا
نوک زبان را از پشت دندانهای جلو، به سمت کام (رو به عقب دهان) هدایت کرده و در همان حال، به سقف دهان فشار وارد آورید. این حرکت را نیز 5 بار در روز تکرار کنید، تا عضلات زبان تقویت شوند.
تقویتکننده گردن
بخشی از مشکلات بلع، به ضعف عضلات گردن بعد از سکته مغزی مربوط هستند؛ بنابراین باید با انجام تمرینات تقویتکننده گردن، عضلات سوپراهیوئید را تقویت کنید، تا هم عمل بلع راحتتر شود و هم با باز شدن مری، غذا راحتتر از گلو عبور کند.
برای انجام تمرین تقویتی عضلات گردن، ابتدا به پشت دراز کشیده و در حالی که شانهها به زمین تماس دارند، سر خود را بالا بیاورید؛ به طوری که بتوانید انگشتان پای خود را ببینید! سپس سر را شل کرده و روی زمین بگذارید.
این کار را ۵ بار تکرار کنید؛ هر چه بتوانید مدت زمان بیشتری سر را بالا نگه دارید، عضلات گردن زودتر کارایی خود را به دست میآورند. البته بیمارانی که تراکئوستومی (tracheostomy) دارند، نباید این تمرین را به مدت طولانی انجام دهند.
تاکس چانه
تمرین دیگری که میتواند به درمان بلع بعد از سکته مغزی دیسفاژی کمک کند، تمرین چانه است که اخیرا به بیماران آموزش داده میشود. تاکس چانه تمرینی است، که علاوه بر درمان دیسفاژی بعد از سکته، احتمال ورود غذا به راه هوایی یا آسپیراسیون (ورود غذا به نای) را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
برای انجام این تمرین، باید یک توپ کوچک و نرم را در زیر چانه گذاشته و سپس، چانه را به آن فشار دهید؛ به طوری که با کمک چانه و سینه توپ را نگه دارید. به مدت ۵ تا ۱۰ ثانیه، این حالت را حفظ کرده و سپس چانه خود را رها کنید؛ این تمرین باید ۱۰ بار تکرار شود.
تمرینات نگه داشتن زبان
منظور از نگه داشتن زبان، این است که شما باید زبان خود را به سمت بیرون از دهان آورده و سپس با انگشتان دست یا دندانهای جلوی خود، آن را نگه دارید؛ در همین حین، عمل بلع را با زبان انجام دهید.
ممکن است این تمرین زبان را تحت عنوان ورزش ماساکو نیز بشناسید؛ در هر حال، اگر بتوانید آن را ۱۰ بار در روز تکرار کنید، عضلات پشت گلو کاملا درگیر شده و قدرت و حرکت آنها بهبود پیدا میکند.
قورت دادن همراه با تلاش زیاد!
بهترین تمرین برای درمان بلع بعد از سکته مغزی، تمرین قورت دادن به شکلی دشوار است! زیرا در این تمرین، شما به طور خاص عمل بلع را تحریک کرده و به تقویت عضلات درگیر در این فرایند کمک میکنید.
برای انجام این تمرین، زبان را به بالای دهان فشار دهید و در همان حین، عمل قورت دادن را با دشواری انجام دهید. برای انجام بهتر این تمرین، میتوانید خود را در حال بلعیدن یک توپ گلف و فشردن تمام ماهیچههای درگیر در بلع تصور کنید؛ تکرار این تمرین برای ۱۰ بار کافی است.
تمرینات زیر و بمی (Pitch Gliding)
در این تمرین، تمرکز اصلی بر تقویت حنجره است؛ یعنی انجام این تمرین کمک میکند، تا حنجره یا همان جعبه صدا، به عنوان عضو اصلی در فرایند بلع تقویت شود! برای انجام تمرین Pitch Gliding، ابتدا یک نفس عمیق بکشید و پس از آن، صدای «ای» را با صدای آهسته بگویید.
تمرینات تنفسی
بخش دیگری از تمریناتی که برای درمان بلع بعد از سکته مغزی، به بیماران آموزش داده میشوند، تمرینات تنفسی هستند. برای انجام آنها لازم است فرد یک نفس عمیق را به صورت آرام و عمدی شروع کند؛ پس از این دم عمیق، هوا باید به مدت چند ثانیه در ریه بماند و سپس با یک بازدم آرام، هوا را بیرون بدهد. در مرحله بعد، شخص باید دم عمیق و سریع را انجام داده و سپس، هوای داخل ریه را با سرعت بسیار کم به بیرون هدایت کند. هر یک از این تمرینها باید ۵ بار تکرار شوند.
تمرینات مخصوص بازدم
گاهی به بیماران سکته مغزی مبتلا به اختلال بلع دیسفاژی، یک دستگاه آستانه فشار داده میشود، تا آنها بتوانند با دمیدن در این دستگاه، عضلات درگیر در فرایند بلع را تقویت کنند؛ این تکنیک را تمرین قدرتی عضلانی بازدمی نیز مینامند. اگر چنین دستگاهی در خانه ندارید، از تمرینات سادهتر زیر کمک بگیرید:
- یک لیوان را آب کرده و یک نی در داخل لیوان فرو کنید.
- یک دم عمیق بگیرید و سپس، هوای داخل ریه را از طریق دمیدن در نی خارج کنید.
- با توجه به مقاومتی که از طریق نی احساس میکنید، میتوانید ماهیچههای مرتبط با بلع را تقویت نمایید.
| شماره | تمرین | هدف | تکرار روزانه |
|---|---|---|---|
| 1 | کشش زبان به جلو و طرفین | تقویت عضلات زبان | 10 بار |
| 2 | هل دادن زبان به جلو | تقویت زبان و کمک به بلع | 5 بار |
| 3 | هل دادن زبان به بالا | تقویت زبان و سقف دهان | 5 بار |
| 4 | تقویتکننده گردن | قوی کردن عضلات سوپراهیوئید و گردن | 5 بار |
| 5 | تاکس چانه | کاهش خطر آسپیراسیون | 10 بار، 5–10 ثانیه |
| 6 | نگه داشتن زبان (تمرین ماساکو) | تقویت عضلات پشت گلو | 10 بار |
| 7 | قورت دادن همراه با تلاش زیاد | تقویت عملکرد بلع | 10 بار |
| 8 | تمرینات زیر و بمی (Pitch Gliding) | تقویت حنجره | 5 بار |
| 9 | تمرینات تنفسی | تقویت عضلات مرتبط با بلع | 5 بار |
| 10 | تمرینات بازدمی با نی | تقویت عضلات بلع و تنفس | 5 بار |
به نقل از American Stroke Association:
مداخله زودهنگام و ترکیب فیزیوتراپی، گفتار درمانی و تمرینات تغذیهای، ریسک آسپیراسیون و عوارض بعدی دیسفاژی را به حداقل میرساند
تکنیکهای جبرانی برای درمان غذا نخوردن بعد از سکته مغزی
هر گونه اختلال در بلع دیسفاژی میتواند خطر خفگی یا آسپیراسیون را برای بیمار در پی داشته باشد؛ بنابراین لازم است بیمار در کنار انجام تمرینات ورزشی، مراقبتها یا تکنیکهایی را دنبال کند، که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خوردن غذاهای نرم که راحتتر جویده شده و فرد را خسته نمیکنند.
- نوشیدن مایعات غلیظ برای کاهش سرعت حرکت مایع در مری و پیشگیری از خطر
- صاف نشستن در حین غذا خوردن یا نوشیدن، برای بهبود تنفس
- آهسته غذا خوردن برای جویدن کافی و پیشگیری از پریدن غذا در گلو
- خوردن غذاهای مرطوب؛ یعنی غذاهایی که با شیر آبگوشت یا آبمیوه همراه هستند و عمل بلع را راحت میکنند.
البته درباره غلظت مواد غذایی مصرفی خود، باید حتما با متخصص گفتار درمانی مشورت کنید؛ زیرا در هر مرحله از درمان، برنامه غذایی شما میتواند متفاوت باشد.
درمانهای مکمل برای دیسفاژی و درمان بلع بعد از سکته مغزی کدامند؟
تمرینات ورزشی و تکنیکهای جبرانی، اصلیترین روش درمان دیسفاژی هستند؛ اما درمانهای مکمل زیر نیز برای بهبود عوارض سکته مغزی مفید هستند:
- تحریک الکتریکی در ناحیه ماهیچههای گلو
- طب سوزنی
- مانورهای بلع یا بیوفیدبک؛ برای افرادی که قدرت شناختی سالمی دارند.
| روش | توضیح | نکات مهم |
|---|---|---|
| تحریک الکتریکی عضلات گلو | استفاده از دستگاه الکتریکی برای فعال کردن عضلات بلع | تحت نظر متخصص |
| طب سوزنی | تحریک نقاط خاص برای بهبود عملکرد بلع | نیاز به تکرار منظم |
| مانورهای بلع / بیوفیدبک | تمرین بلع کنترل شده با بازخورد تصویری یا صوتی | برای افراد با توان شناختی سالم |
| تکنیکهای جبرانی | غذاهای نرم، غلیظ و مرطوب؛ آهسته خوردن و صاف نشستن | پیشگیری از خفگی و آسپیراسیون |
به نقل از Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases:
در بیماران مبتلا به اختلال بلع پس از سکته، برنامههای تمرینی منظم و تکنیکهای جبرانی، زمان بهبود عملکرد بلع را به طور متوسط از ۱۲ هفته به ۶ هفته کاهش میدهند.
چه زمانی باید برای درمان بلع در سکته مغزی دیسفاژی اقدام نمود؟
درمان تمامی عوارض سکته مغزی بلافاصله پس از وقوع این عارضه، آغاز میشود. این مساله، به طور خاص درباره بلع دیسفاژی بسیار اهمیت دارد؛ زیرا اگر فرد درمان بلع بعد از سکته مغزی را دنبال نکند، ممکن است در اثر پریدن غذا در گلو دچار خفگی شود! هر چند درمان بی حسی بعد از سکته مغزی و یا تمرین برای بهبود تکلم نیز مهم هستند، اما عدم درمان به موقع بلع، میتواند جان شخص را به خطر اندازد.
متخصصان مغز و اعصاب در کلینیک زیما درمان، میتوانند در تشخیص شدت عوارض سکته مغزی و برنامهریزی برای درمان دیسفاژی به شما کمک کنند. در نهایت، موفقیت درمان غذا نخوردن بعد از سکته مغزی به تداوم تمرینات و پیگیری تخصصی بستگی دارد. برنامهریزی منظم برای رفع مشکل بلع در سکته مغزی و استفاده از روشهای موثر، پایهایترین راهکار برای درمان مشکل بلع در سکته مغزی محسوب میشود و کیفیت زندگی بیماران را به طور قابل توجهی بهبود میبخشد.
10 دیدگاه دربارهٔ «7 درمان مشکل بلع در سکته مغزی: اختلال بلع پس از سکته مغزی دیسفاژی»
این تمرینهایی که برای قوی شدن عضلات گردن و صورت میدین، همونایی هستن که بعدا برای حرف زدن هم کمکم میکنن؟
بله، تمریناتی که برای تقویت عضلات گردن و صورت تجویز میکنم، در بهبود گفتار شما هم نقش مهمی ایفا میکنند. این تمرینات با تقویت عضلاتی که در صحبت کردن دخیل هستند، به شما کمک میکنند تا واضحتر و راحتتر صحبت کنید. در واقع، تقویت این عضلات هم در بلع و هم در گفتار مؤثر است و هر دو عملکرد را بهبود میبخشد.
میگن اگه دیسفاژی درمان نشه ممکنه خفگی بیاره، یعنی واقعا اینقدر خطرناکه و باید حتما فیزیوتراپیست و کاردرمانگر هم داشته باشم؟
بله، نگرانی شما کاملاً به جاست. دیسفاژی یا اختلال بلع اگر درمان نشود، میتواند بسیار خطرناک باشد و منجر به خفگی یا عفونت ریه (پنومونی آسپیراسیون) شود. بنابراین، پیگیری درمان آن بسیار مهم است. خوشبختانه، با تمرینات منظم و پیگیری درمان توسط متخصصان، میتوان این مشکل را به طور چشمگیری بهبود بخشید. کمک گرفتن از فیزیوتراپیست و کاردرمانگر در کنار گفتاردرمانگر و متخصص مغز و اعصاب، میتواند روند بهبودی شما را تسریع کند، زیرا این متخصصان میتوانند در تقویت عضلات مرتبط با بلع و بهبود هماهنگی آنها به شما کمک کنند.
این تمرینایی که برای دیسفاژی میگین، واقعا بیشتر از ۶۵ درصد آدما باهاش بهتر میشن یا بستگی به شدت سکته مغزی داره؟
با سلام، سوال بسیار خوبی پرسیدید. درست است که مطالعات نشان میدهند بیش از ۶۵ درصد بیماران مبتلا به دیسفاژی پس از سکته مغزی با انجام تمرینات منظم بهبود قابل توجهی پیدا میکنند. اما باید در نظر داشته باشیم که میزان بهبودی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله شدت سکته مغزی، محل آسیب در مغز، وضعیت سلامت عمومی بیمار و میزان تعهد بیمار به انجام تمرینات. بنابراین، نمیتوان به طور قطع گفت که همه بیماران با انجام این تمرینات بهبود کامل پیدا میکنند، اما شروع و تداوم تمرینات تحت نظر متخصص گفتاردرمانی، شانس بهبود قابل توجهی را افزایش میدهد.
تقریبا ۴۰ درصد از کسایی که سکته میکنن دیسفاژی میگیرن، یعنی ممکنه منم دیگه نتونم درست غذا بخورم؟
بله، درست است که حدود 40 درصد از افرادی که سکته میکنند دچار دیسفاژی یا مشکل بلع میشوند. اما این به این معنی نیست که شما حتماً این مشکل را تجربه خواهید کرد. خبر خوب این است که با تمرینات منظم و تحت نظر متخصصین گفتار درمانی و سایر متخصصان، بیش از 65 درصد بیماران میتوانند پیشرفت قابل توجهی در بهبود بلع خود داشته باشند. تمرینات تقویتی عضلات دهان، زبان، گردن و حنجره، تغییر در رژیم غذایی و استفاده از تکنیکهای خاص بلع میتوانند به شما کمک کنند تا در صورت بروز این مشکل، عملکرد بلع خود را بهبود بخشید.
کف کردن بیمار بعد از سکته مغزی
سلام، کف کردن دهان پس از سکته ممکن است به اختلال بلع یا تشنج مرتبط باشد. برای گفتاردرمانی و ارزیابی، از طریق راههای ارتباطی کلینیک زیما درمان تماس بگیرید یا نوبت حضوری بگیرید.