بهبود تکلم بعد از سکته مغزی | 10 تکنیک برای تکلم بعد سکته مغزی

درمان سکته مغزی تنها محدود به رفع لخته خون یا خونریزی نیست؛ اغلب افراد با مشکل تکلم بعد سکته مغزی مواجه می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد که حدود ۳۰–۴۰٪ بیماران پس از سکته دچار مشکلات گفتاری می‌شوند. بهبود تکلم بعد از سکته مغزی نیازمند تمرینات هدفمند و توانبخشی مداوم است، زیرا زمان برگشت تکلم در سکته مغزی معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه است، هرچند ممکن است برخی بیماران تا چند سال بعد نیز به تدریج بهبود یابند.

برای بازیابی کامل مهارت‌های گفتاری، استفاده از تکنیک‌های متنوع گفتار درمانی، تمرینات روزمره و حمایت خانواده ضروری است. ترکیب فعالیت‌های تقویت زبان و لب، تمرین نوشتن، تمرین درک مطلب و تمرین اعداد و مفاهیم، روند بهبود تکلم بعد از سکته مغزی را تسریع می‌کند. همچنین پیگیری منظم با گفتار درمانگر و پزشک متخصص مغز و اعصاب، کلید موفقیت در فرآیند توانبخشی است.

مشکلات گفتاری بعد از سکته مغزی شامل آفازی، دیزارتری و آپراکسی گفتار می‌شوند، که می‌توانند بر ادای کلمات، چسباندن آن‌ها به یکدیگر و یا حرکات دهان تاثیر بگذارند. برخی از افراد نیز قدرت تکلم خود را حفظ می‌کنند؛ اما درکی از رفتار ندارند! یعنی جملات خود را با کمک کلمات تصادفی و اغلب بی‌معنا می‌سازند. در هر حال، تکرار و تمرین تحت نظر یک گفتار درمان، تنها راهکاری است که برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی مناسب خواهد بود.

به نقل از مجله سکته مغزی و بیماری‌های عروقی مغز:

تا ۵۰٪ از بازماندگان سکته مغزی دچار آفازی می‌شوند و گفتار درمانی ساختارمند می‌تواند در بازیابی درک و بیان کلامی به آن‌ها کمک کند.

۱۰ ترفند برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی

آسیب به سلول‌های مغزی حین سکته، از سه نظر می‌تواند تکلم را تحت تاثیر قرار دهد:

• آفازی گفتاری؛ یعنی حالتی که شخص، مهارت‌های نوشتاری و گفتاری خود را از دست می‌دهد. این افراد صحبت‌های اطرافیان را درک می‌کنند.
• آفازی روانی؛ یعنی شخص می‌تواند صحبت کند، اما درکی از معنای کلمات ندارد! یعنی کلمات را به صورت تصادفی در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
• دیزآرتری؛ برخی بیماران سکته مغزی، زبان را کاملا متوجه می‌شوند و درک صحیحی از کلمات دارند، اما ماهیچه‌های زبان، لب‌ها و عضلاتی که باید برای صحبت کردن به کار گرفته شوند، بسیار ضعیف هستند. این افراد، دچار مشکلات گفتاری بوده و جملات نامفهومی را ادا خواهند کرد!
• آپراکسی گفتاری؛ یعنی حالتی که فرد نمی‌تواند لب‌ها و عضلات صورت خود را به درستی مدیریت کند. آهسته صحبت کردن، مکث‌های طولانی، کشیدن کلمات و صداهای خاص، از مشکلات گفتاری هستند که اینگونه بیماران با آن مواجه می‌شوند.

برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی، ابتدا باید مشکل اصلی تشخیص داده شده، و راهکارهای مناسب برای درمان آن به کار گرفته شوند. در ادامه، ۱۰ تکنیک را برای رفع مشکلات گفتاری بعد از سکته مغزی، معرفی می‌کنیم.^{10 Best Stroke Recovery Speech Therapy Exercises (connectedspeechpathology.com)}

زبان و لب‌های خود را تقویت کنید

در اغلب بیماران، ضعف زبان و لب مانع از ادای صحیح کلمات و حروف می‌شود؛ شما می‌توانید تمرینات زیر را انجام دهید:

1. زبان را به سقف دهان، کف دهان و پهلوی راست و چپ بچسبانید.
2. لب‌ها را در حالت‌های مختلف نگه دارید؛ مثلا لب‌ها را دایره وار جمع کرده و یا لبخند گسترده بزنید.
3. تمرینات زبانی، برای درمان بلع بعد از سکته مغزی نیز به شما کمک می‌کند.

تطبیق و شناسایی اشیا

کسانی که نمی‌توانند تفاوت بین اشکال، اعداد، حروف یا کلمات مشابه یا متفاوت را درک کنند، باید تمرینات زیر را انجام دهند:

• حروف الفبا را ادا کنند.
• اشکال و تصاویر را توصیف کنند.
• با کمک کارت‌های بازی، تصویر را با کلمه یا جمله تطبیق دهند.
• بازی‌های تقویت‌کننده حافظه را انجام دهند.

فعالیت‌های روزمره خود را دنبال کنید

شاید این بهترین تکنیک برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی باشد، که شما گفتارهای روزمره خود را تمرین کنید؛ برای مثال:

1. از کلمات و جملات برای توصیف آب و هوا استفاده کنید.
2. برچسب داروی خود را نگاه کرده و دستورالعمل مصرف آن را بنویسید.
3. برنامه‌های تلویزیون را بنا بر سلیقه خود انتخاب کرده و درباره روز و ساعت پخش آن‌ها، با اطرافیان خود صحبت کنید.
4. پیام‌ها یا ایمیل‌های دریافتی را بخوانید و تلاش کنید تا به آن پاسخ دهید (تایپ کنید).

درباره کلمات فکر کنید

گاهی افراد در انتخاب کلمه مناسب، دچار مشکل می‌شوند؛ آن‌ها باید بتوانند به هر کلمه فکر کرده و از هم معنی بودن و یا متضاد بودن آن‌ها کمک بگیرند. تمرینات زیر برای افراد مبتلا به آفازی مفید هستند:

• کلمات با معنی یکسان یا متضاد را دسته‌بندی کنند؛ برای مثال، متضاد کلمه «گرم»، «سرد» می‌شود و مخالف کلمه «تر»، «خشک» است.
• کلمات هم خانواده را دسته‌بندی کنید؛ برای مثال، سعی کنید نام ۵ میوه را به زبان بیاورید.

کلمات و جملات رو درک کنید

برای بیمار آفازی، که در درک کلمات مشکل دارد، می‌توانید از این تمرین استفاده کنید:

1. چند شی مختلف را مقابل وی قرار داده و نام یکی از اشیا را ذکر کنید؛ از او بخواهید تا شی درست را تشخیص دهد.
2. از شیوه داستان سرایی استفاده کنید؛ یعنی یک داستان کوتاه را برای او تعریف کرده و سوالات مختصر مرتبط با داستان از او بپرسید.

برای تقویت مهارت درک مطلب تلاش کنید

بیمارانی که آفازی روانی را تجربه می‌کنند، اغلب نمی‌توانند مفهوم را درک کنند؛ این افراد ممکن است حتی در خواندن نیز دچار مشکل شوند. برای تقویت درک مطلب در این بیماران، تعدادی کلمه را ادا کنید که یکی از آن‌ها با بقیه مطابقت نداشته باشد. همچنین می‌توانید از او بخواهید تا یک کلمه را با تصویر تطبیق دهد.

تمرین چالشی دیگری که برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی و افزایش قدرت درک مطلب به کار می‌رود، خواندن یک پاراگراف از یک متن است، که در نهایت باید سوالات کوتاهی را درباره متن از فرد بپرسید. در نهایت می‌توانید از او بخواهید تا خلاصه‌ای از داستان را با صدای بلند تعریف کند.

نوشتن را تمرین کنید

با توجه به اینکه گفتار و درک مطلب افراد، پس از سکته مغزی دچار مشکل می‌شوند؛ بنابراین ممکن است شخص در نوشتن نیز ضعیف شود! یکی از راه‌های تقویت مهارت‌های نوشتاری بعد از سکته مغزی، این است که یک حرف از یک کلمه یا یک عبارت از یک جمله را حذف کنید، و از او بخواهید تا جای خالی را پر کند.

تمرین دیگر این است که از بیمار بخواهید از روی کلمات بنویسد یا کپی کند؛ هجی کردن کلمات نیز می‌تواند به بهبود گفتار بعد از سکته مغزی کمک کرده، و قدرت نوشتار وی را بازیابی کند. پس یک کلمه را بلند بگویید و از بیمار بخواهید تا هجی کند.

مفهوم اعداد را یاد بگیرید

اگر بیمار درک صحیحی از اعداد ندارد، باید از تمرینات مختلف برای رفع این مشکل کمک بگیرید. برای مثال، او باید با انگشتانش بشمارد و یا اعداد را روی هوا بنویسد.

پس از آنکه توانایی‌های اولیه بیمار بهبود پیدا کردند، وقت آن است تا نامگذاری اعداد را تمرین کنید. در نهایت، با بیان شماره تلفن، آدرس، زمان، اندازه اشیا و یا شمردن پول، مهارت‌های عددی را در وی تقویت نمایید. تکرار مستمر این تمرین، برای بهبود تکلم بعد از سکته مغزی نیز مفید است!

توجه بصری را تقویت کنید

بیماری که بخشی از عملکرد مغز خود را از دست داده است، اغلب در مهارت‌های روزمره خود دچار مشکل می‌شود. برای مثال، ممکن است خواندن ساعت برای وی دشوار باشد؛ بنابراین یک ساعت آنالوگ را انتخاب کرده و از او بخواهید تا زمان را با صدای بلند اعلام کند.

پیدا کردن تفاوت بین دو تصویر کاملا یکسان، ذهن فردا به چالش می‌کشد؛ در واقع، این تمرین به او کمک می‌کند تا مهارت‌های بینایی یا بصری خود را تقویت نماید.

مرتب کردن و نظم دادن

گاهی رعایت نظم در یک روتین یا فرایند، برای بیماران سکته مغزی مشکل ساز است؛ برای آنکه بیمار بتواند توالی را مجددا بیاموزد، می‌توانید از او بخواهید تا مراحل یک فرایند مورد علاقه خود را با صدای بلند برای شما توضیح دهد.

برای مثال، اگر به پختن غذای خاصی علاقه‌مند است، از او بخواهید تا مراحل پخت مواد غذایی را برای شما بیان کند. همچنین، نحوه پرورش باغ و نحوه رشد گیاه، مثال‌های خوبی در این مورد هستند. البته می‌توانید توضیح درباره مراحل ماهیگیری یا نحوه ساخت یک کاردستی را هم از او بخواهید!

زمان برگشت تکلم در سکته مغزی چقدر است؟

تا اینجا تکنیک‌هایی را برای بهبود صحبت کردن بعد از سکته مغزی ارائه دادیم؛ حال سوال این است که تا چه زمانی باید این تکنیک‌ها را انجام داد و زمان برگشت تکلم در سکته مغزی کی است.

حدود ۳ تا ۶ ماه پس از سکته، مغز در حال ترمیم است و جهش‌های قابل توجهی در بازیابی عملکرد خود نشان می‌دهد؛ در نتیجه، پیشرفت تکلم در زمان برگشت تکلم در سکته مغزی نیز سریع‌تر است. اما اینکه چه زمانی مشکلات گفتاری ناشی از سکته مغزی به طور کامل برطرف می‌شوند، از چند هفته تا چند سال متغیر خواهد بود؛ زیرا شدت علائم و میزان تاثیر سکته مغزی بر قدرت تکلم در هر فرد، متفاوت است. تکرار و تمرین مستمر، می‌تواند در بازیابی تکلم و زبان بسیار موثر باشد.^{Can’t Talk After Stroke: Treatment for Severe Speech Disorders (flintrehab.com)}

به نقل از انجمن سکته مغزی آمریکا:

گفتار درمانی می‌تواند مهارت‌های زبانی بیماران سکته مغزی را به طور قابل توجهی بهبود دهد، به ویژه در شش ماه اول پس از سکته.

تشخیص اختلال گفتاری بعد از سکته مغزی

پزشک متخصص مغز و اعصاب، باید ابتدا روش مصرف دارو و استفاده از دستگاه rTMS را برای درمان سکته مغزی به کار برد. سپس با کمک ابزار تشخیصی از جمله نوار مغزی و سی تی اسکن، میزان آسیب سلول‌های مغزی را بررسی کرده و شدت اختلال در تکلم را تعیین نماید. در نهایت، شما می‌توانید با همکاری یک متخصص گفتار درمانی، تمام یا بخش زیادی از مشکلات گفتاری خود را برطرف نمایید. پزشکان متخصص مغز و اعصاب، می‌توانند در کلینیک زیما درمان، راهنمایی‌های لازم را درباره نحوه بهبود تکلم بعد از سکته مغزی به شما ارائه دهند.

به نقل از موسسه ملی اختلالات عصبی و سکته مغزی:

مداخله زودهنگام و تمرین مکرر از عوامل کلیدی در بازپس‌گیری عملکرد تکلم بعد از سکته هستند.

بهبود تکلم بعد از سکته مغزی نیازمند صبر و استمرار است؛ شناخت دقیق زمان برگشت تکلم در سکته مغزی و انجام تمرینات مناسب می‌تواند کیفیت تکلم بعد سکته مغزی را به طور چشمگیری افزایش دهد.