اختلال اضطراب عصبی چیست؟ انواع، علائم و درمان اضطراب عصبی چگونه است؟

سازمان جهانی بهداشت گزارش می‌دهد که بیش از ۲۶۰ میلیون نفر در جهان با اختلالات اضطرابی زندگی می‌کنند. برای پاسخ به پرسش اختلال اضطراب عصبی چیست باید گفت این وضعیت زمانی بروز می‌کند که اضطراب بدون دلیل مشخص، عملکرد طبیعی فرد را مختل سازد. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک برای درمان اضطراب عصبی ضروری است، زیرا بی‌توجهی به آن می‌تواند به مشکلاتی جدی‌تر منجر شود. رویکردهای علمی در کنار روش‌های حمایتی، امکان درمان تنش عصبی را فراهم می‌سازند.

در بسیاری از بیماران، درمان پانیک و اضطراب باید همزمان در نظر گرفته شود؛ زیرا این دو اختلال ارتباط نزدیکی با هم دارند. مطالعات نشان داده‌اند که ترکیب دارو، روان‌درمانی و تمرین‌های آرام‌سازی می‌تواند علائم بیماران را تا ۵۰٪ کاهش دهد. همین موضوع اهمیت انتخاب روش درمانی متناسب با شرایط فردی را نشان می‌دهد.

لازم است اشاره کنیم که مضطرب بودن با عصبی بودن متفاوت است! هر چند ممکن است علائم ظاهری آن‌ها با یکدیگر شبیه باشند، اما اضطراب یک اختلال روانی است، که از نظر شدت و مدت زمان ماندگاری، با عصبی بودن فرق دارد. از طرفی، معمولا عصبی بودن پس از رفع عامل اصلی، برطرف می‌شود؛ در حالی که اختلال اضطرابی، عمدتا به یک برنامه درمانی دقیق، شامل روان درمانی و دارو درمانی نیاز دارد.

تعریف اختلال اضطراب عصبی چیست؟

اضطراب عصبی یکی از مشکلات سلامت روان است، که می‌تواند با ترس و وحشت دائمی همراه باشد؛ به طوری که فرد، همواره به دنبال راهی برای آرام کردن خود، یا فرار از موقعیت استرس‌زا خواهد بود! بسیاری از افرادی که به یکی از اختلالات اضطرابی مبتلا می‌شوند، علاوه بر علائم ذهنی این بیماری، علائم فیزیکی اضطراب را نیز تجربه می‌کنند.

از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• بالا رفتن ضربان قلب
• احساس تنگی نفس
• احساس درد در قفسه سینه
• تعریق شدید
• لرزش بدن
• حالت تهوع و استفراغ

لازم است به این نکته اشاره کنیم که وجود استرس و اضطراب در موقعیت‌های ترسناک یا خطرناک، امری کاملا طبیعی و حتی ضروری است؛ زیرا وجود اضطراب، به ما کمک می‌کند تا در موقعیت‌های پرخطر، خود را نجات دهیم. حتی تجربه مسائل استرس‌زا و پرتنش در طول زندگی، می‌تواند از ما، شخصیت قوی‌تری بسازد.

اما در صورتی که با وجود رفع عامل استرس‌زا، همچنان علائم اضطراب عصبی در فرد وجود داشته باشد، آن را می‌توان به یک اختلال اضطرابی تعبیر کرد. این گونه اختلالات، عملکرد شغلی و تحصیلی و همچنین، روابط عاطفی و شخصی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهند. به تعبیر بهتر می‌توان گفت که اختلال اضطراب عصبی، کیفیت زندگی شخص را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

انواع اختلال اضطراب عصبی چیست؟

اختلالات اضطرابی، یک گروه بزرگ شامل انواع مشکلات سلامت روان هستند، که در کتابچه راهنمای DSM-5 معرفی شده‌اند. انواع اختلال اضطرابی به قرار زیر هستند، که درصد شیوع متفاوتی نیز دارند:

1. اضطراب فراگیر یا منتشر
2. اختلال پانیک یا هراس
3. فوبیا یا فوبیای خاص
4. آگورافوبیا
5. اختلال اضطراب اجتماعی
6. اضطراب جدایی
7. لاتیسم انتخابی (در کودکان)

رایج‌ترین نوع اضطراب عصبی، فوبیای خاص است که بین ۸ تا ۱۲ درصد از جمعیت مبتلایان به اضطراب را شامل می‌شود. افراد مبتلا به این نوع اختلال، عمدتا نسبت به یک شی یا یک موقعیت، احساس ترس و اضطراب شدید دارند. لازم است به این نکته اشاره کنیم که ابتلا به انواع اختلالات اضطرابی عصبی، در زنان محتمل‌تر از مردان است.

منظور از عصبی بودن چیست؟

عصبی بودن نیز مانند اضطراب عصبی، نوعی واکنش طبیعی است، که هنگام قرار گرفتن در یک موقعیت استرس‌زا به وجود می‌آید. این حالت، عموما در مواردی دیده می‌شود که شخص، با یک چالش جدید یا مهم روبرو می‌گردد. برای مثال، ممکن است فرد بخواهد برای یک جمعیت بزرگ از افراد، سخنرانی کند، یا حتی شرکت در یک امتحان سرنوشت ساز یا مصاحبه، می‌تواند باعث عصبی شدن او شود. اگر تجربه دریافت نتیجه آزمایش پزشکی را داشته باشید، متوجه خواهید شد که در آن بازه زمانی نیز احساس عصبی بودن اجتناب ناپذیر خواهد بود.

علائم عصبی بودن

در حالت کلی، فرد عصبی ممکن است علائم فیزیکی دیگر، مانند خشکی دهان، عرق کف دست و سرگیجه را احساس کند. گاهی حتی ممکن است شخص اعتماد به نفس خود را از دست داده، و احساسات ناخوشایند و غیرقابل کنترلی داشته باشد.

تا اینجا، تمامی علائم و حالت‌هایی که برای حالت عصبی بودن بیان کردیم، با اضطراب عصبی شباهت دارند؛ اما نکته اصلی، در دوام این علائم است. در واقع، برای یک فرد عصبی، از بین رفتن موقعیت استرس‌زا یا رفع عامل اصلی، به معنای اتمام عصبانیت است. این در حالی است که اختلال اضطرابی، حتی با وجود رفع موقعیت پر اضطراب، همچنان ادامه خواهد داشت. ضمن اینکه، برخلاف اختلالات اضطراب، عصبی بودن یک احساس طبیعی است، که زندگی روزمره افراد را مختل نخواهد کرد.^{Anxiety, fear and panic}

چگونه بفهمیم که مضطربیم یا عصبی؟

تشخیص اضطراب عصبی از حالت عصبی بودن، به دلیل وجود شباهت‌های زیاد بین آن‌ها، کمی دشوار است. در واقع، شباهت‌های این دو حالت، عمدتا به علائم فیزیکی و شناختی آن‌ها مربوط هستند که همین موضوع، تشخیص آن‌ها را با چالش مواجه می‌سازد. اما ما در ادامه، به نکاتی اشاره می‌کنیم که می‌توانند در درک تفاوت اختلال اضطراب عصبی و عصبی بودن کمک‌کننده باشند.

• مدت زمان علائم؛ یک فرد عصبی، بلافاصله پس از خارج شدن از وضعیت بحرانی، به حالت عادی بازگشته و حتی عصبی بودن خود را فراموش می‌کند. این در حالی است که اختلال اضطرابی، یک حالت کاملا پایدار است که شدت آن می‌تواند کم و زیاد شود؛ اما هرگز نمی‌توان به قطع آن، امیدی داشت.
• شدت علائم؛ یک فرد عصبی می‌تواند کارهای خود را مدیریت کرده و انجام دهد. در حالی که فرد مبتلا به اضطراب عصبی، از انجام فعالیت‌های مختلف (حتی کارهای مورد علاقه خود)، طفره رفته و تمرکزی برای انجام امور روزمره خود ندارد.
• میزان تمرکز؛ همه افراد، حالت عصبی بودن را برای یک موضوع یا موقعیت خاص و مشخص، تجربه می‌کنند. این در حالی است که اضطراب وضعیت عمومی‌تری داشته و در بسیاری از موارد، فرد نمی‌داند به چه دلیل مضطرب است!!

در ادامه باید به این نکته اشاره کنیم که عصبی بودن، می‌تواند یک نشانه برای ابتلا به اختلالات اضطرابی باشد؛ اما این به آن معنا نیست که اگر کسی حالت عصبی بودن را تجربه کرد، حتما به یک اختلال اضطرابی مبتلا است.

تفاوت اضطراب عصبی با عصبی بودن از نظر درمان

برای افرادی که به دلایل مختلف عصبی می‌شوند، رعایت برخی نکات و مراقبت‌ها، می‌تواند از تکرار این گونه حالت‌ها جلوگیری کند. اما درباره اضطراب عصبی، لازم است روش‌های درمان تخصصی، در پیش گرفته شوند. معمولا یک برنامه ترکیبی، شامل روان درمانی و مصرف داروهای ضد اضطراب و داروهای ضد افسردگی، برای بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی به کار می‌رود. تنها یک پزشک متخصص اعصاب و روان است، که می‌تواند بنا بر نوع اختلال اضطرابی، برای درمان بیمار تصمیم‌گیری نماید.

روش‌های کنترل عصبی بودن

انجام تمرین‌های زیر به شما کمک می‌کند تا در کنترل اعصاب خود، موفق‌تر عمل کنید:

1. تمرین کردن؛ اگر از قبل خود را آماده کنید، احتمال عصبی شدن شما کمتر است. برای مثال، در صورتی که برای صحبت کردن با یک جمع یا یک فرد خاص عصبی هستید، می‌توانید قبل از حضور در محل، متن سخنرانی خود را نوشته یا به آن فکر کنید. هر چه با آمادگی بیشتری در محل حاضر شوید، اعصابتان آرام‌تر و اعتماد به نفستان بیشتر می‌شود.
2. نفس عمیق بکشید؛ عصبی بودن باعث می‌شود تا عضلات و ماهیچه‌هایتان سفت شده و حس خوبی نداشته باشید. شما می‌توانید با تنفس عمیق، میزان اکسیژن خون خود را افزایش داده و مغزتان را آرام کنید. این کار در نهایت، باعث آرامش ذهنی و جسمی شما می‌شود.
3. مثبت فکر کنید؛ این حق را به خودتان بدهید که گاهی اوقات عصبی شوید. بنابراین اگر به هر دلیلی اعصاب شما تحریک شده است، نترسید و آن را به عنوان یک واقعیت بپذیرید.

روش‌هایی برای درمان اضطراب عصبی

برای کنترل اضطراب در موقعیت‌های پرتنش، تمامی موارد بالا (راه‌های کنترل اعصاب)، قابل استفاده هستند. اما در صورتی که شخص به یکی از اختلالات اضطرابی مبتلا باشد، باید از روش‌های درمانی زیر کمک بگیرد:

• درمان شناختی رفتاری (CBT)؛ که به شناخت ریشه‌های اضطراب کمک کرده، و به بیمار می‌آموزد که چگونه با اضطراب خود مقابله کند. این روش درمانی، باعث می‌شود تا خلق و خوی بیمار به تدریج بهبود یابد.
• مصرف داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب؛ برای برخی افراد مبتلا به اضطراب عصبی، که علائم شدیدتری دارند، علاوه بر روان درمانی، باید از درمان دارویی نیز کمک گرفت. تشخیص نوع دارو و مقدار دوز مصرفی آن برای هر بیمار، به عهده روانپزشک متخصص است.
• درمان اضطراب با آر تی ام اس (rTMS)؛ تحریک سلول‌های عصبی مغز باعث می‌شود تا نسبت به تولید انتقال دهنده‌های عصبی در مغز، فعال‌تر عمل کنند. تکرار این فرایند، باعث بهبود خلق و خو و درمان اضطراب عصبی خواهد شد.

به نقل از مجله روان‌پزشکی بالینی سال 2020:

مطالعات نشان داده‌اند که مداخلات مبتنی بر تحریک مغناطیسی مغز مانند rTMS می‌توانند به‌طور قابل توجهی علائم اضطراب و پانیک را کاهش دهند.

برای تشخیص اضطراب عصبی و درمان آن به کجا مراجعه کنیم؟

تشخیص انواع اختلالات اضطرابی، تنها توسط یک پزشک متخصص اعصاب و روان، امکان‌پذیر است؛ در واقع، هیچ گونه آزمایش پزشکی، برای تشخیص این اختلالات وجود نداشته، و تنها تجربه و دانش روانشناسی روانپزشک می‌تواند در این راه کمک‌کننده باشد. پیشنهاد ما این است که به یک کلینیک روانشناسی و روانپزشکی معتبر، مانند کلینیک زیما درمان تهران مراجعه کنید، تا وضعیت شما مورد بررسی قرار گیرد. همچنین، جهت درمان اضطراب اجتماعی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، می‌توانید تحت درمان با آر تی ام اس در کلینیک زیما درمان قرار گیرید.

اگرچه علائم اضطراب عصبی، بسیار مشابه با حالت عصبی بودن است، اما این دو حالت، کاملا با یکدیگر فرق دارند. اختلالات اضطرابی شامل گروهی از اختلالات روانی می‌شوند که می‌توانند زندگی فرد را مختل نمایند. این در حالی است که یک فرد عصبی، پس از برطرف شدن موقعیت استرس‌زا، به حالت عادی خود بازگشته و برخلاف اختلال اضطرابی، نیازی به درمان تخصصی نخواهد داشت.

در نهایت، درک اینکه اختلال اضطراب عصبی چیست اولین گام برای مدیریت بهتر آن است. انتخاب شیوه‌های علمی برای درمان اضطراب عصبی در کنار روش‌های نوینی مانند درمان پانیک با rTMS می‌تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد. همچنین توجه به تکنیک‌های آرام‌سازی و مشاوره تخصصی به‌عنوان بخشی از روند درمان تنش عصبی نقش کلیدی دارد.